Question

Difficulty: MediumTürkiye'de Kırsal Yerleşmeler ve Yerleşme Dokuları

Aşağıdaki tabloda Türkiye'deki iki farklı kırsal alanın (X ve Y yöreleri) yerleşme özellikleri karşılaştırılmıştır:

ÖzellikX YöresiY Yöresi
Yer ŞekilleriEngebeli ve parçalı arazi yapısıSade ve geniş düzlükler
Su KaynaklarıHer yerde bulunabilen bol suBelirli noktalarda toplanmış kısıtlı su
Konut MesafesiEvler birbirinden uzak ve tarlalara dağılmışEvler birbirine yakın ve bir merkezde toplanmış

Bu tabloya göre, X ve Y yörelerinde yerleşme dokularının birbirinden tamamen farklı olmasında belirleyici olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Fiziki çevre şartlarının (yer şekilleri ve su kaynakları) sunduğu imkânlarAnswer
  2. B
    Bölgelerin temel ekonomik faaliyetleri ve tarımsal ürün çeşitliliği
  3. C
    Doğal bitki örtüsünün gürlüğü ve orman alanlarının kapladığı alan
  4. D
    Ulaşım ağının gelişmişliği ve ana yolların yerleşim merkezlerine uzaklığı
  5. E
    Yörelerdeki nüfus artış hızı ve dışarıya verilen göç miktarı

Answer

Yerleşme dokularının farklı olmasının temel nedeni yer şekilleri ve su kaynaklarının dağılım özellikleridir.
Doğru seçenek fiziki çevre şartlarını vurgulamaktadır. Türkiye'de kırsal yerleşmelerin konut mesafesi açısından gösterdiği farklılıkların (dağınık veya toplu) en temel nedenleri yer şekillerinin engebe durumu ve su kaynaklarının yeterliliğidir. X yöresindeki gibi engebeli ve bol sulu alanlarda 'dağınık', Y yöresindeki gibi sade ve suyun az olduğu alanlarda 'toplu' yerleşmeler görülür.

Step-by-Step Solution

1
X yöresindeki özelliklerin (engebeli arazi ve bol su) yerleşme dokusuna etkisini analiz et.
Bu özellikler konutların tarlalara dağılmasına, yani 'dağınık yerleşme' dokusuna yol açar (Örn: Doğu Karadeniz).
Engebeli arazide düzlük az olduğu için evler uygun bulunan her yere dağılır ve su her yerde olduğu için insanlar su kaynağına yakın olma zorunluluğu hissetmez.
2
Y yöresindeki özelliklerin (sade arazi ve kısıtlı su) yerleşme dokusuna etkisini analiz et.
Bu özellikler konutların tek bir su kaynağı etrafında toplanmasına, yani 'toplu yerleşme' dokusuna yol açar (Örn: İç Anadolu).
Su kaynakları kısıtlı olduğunda insanlar suyun bulunduğu noktada toplanmak zorundadır; arazinin düz olması da evlerin yan yana kurulmasını kolaylaştırır.
3
İki yöre arasındaki ortak belirleyiciyi saptanarak sonuca ulaş.
Her iki durumda da yerleşme düzenini arazi yapısı ve su kaynaklarının durumu belirlemiştir.
Beşerî faktörlerden ziyade fiziki coğrafya unsurları dokuyu şekillendirmiştir.

Key Concept

Yerleşme Dokusunu Belirleyen Fiziki Faktörler

Hints

1
X yöresi için Karadeniz Bölgesi'ni, Y yöresi için ise İç Anadolu veya Güneydoğu Anadolu'yu örnek olarak düşünebilirsiniz.
2
İnsanların evlerini birbirine çok yakın kurmak zorunda kalması için genellikle ya düz bir araziye ya da herkesin ortaklaşa kullanmak zorunda olduğu sınırlı bir kaynağa ihtiyaçları vardır.
3
Tablodaki 'Yer Şekilleri' ve 'Su Kaynakları' satırları, 'Konut Mesafesi'nin nasıl şekilleneceğini doğrudan belirleyen doğal faktörleri içermektedir.

Practice More

Türkiye'deki 'geçici' ve 'kalıcı' köy altı yerleşmelerinin doku özelliklerini ve ekonomik fonksiyonlarını karşılaştırarak bu konuyu pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Rate this question