Examkin

Question

Difficulty: HardBirleşik Kelimelerin Yazımı

Türkçede "alt", "üst" ve "üzeri" sözcükleriyle kurulan birleşik kelimeler; somut olarak yer bildiriyorsa ayrı, somut olarak yer bildirmiyorsa bitişik yazılır. Ayrıca, iki kelimeden ikincisi veya her ikisi anlam değişikliğine uğrayan birleşik kelimeler de kural olarak bitişik yazılır.

Bu kurallar göz önünde bulundurulduğunda, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

  1. A
    Üniversite yıllarında aldığı psikoloji dersleri sayesinde bilinçaltı süreçlerini daha iyi analiz edebiliyordu.
  2. Bilim insanları, stres hormonlarının böbreküstü bezleri üzerindeki etkilerini kapsamlı bir şekilde inceledi.Answer
  3. C
    Toplumda ana dili bilincinin geliştirilmesi amacıyla hazırlanan yeni müfredat gelecek yıl uygulanacak.
  4. D
    Toplantıda alınan kararların bir oldubittiye getirilmesi, yönetim kurulu üyeleri arasında huzursuzluk yarattı.
  5. E
    Hukuk sistemimizde suçüstü hallerinde izlenecek usuller, ilgili kanun maddelerinde açıkça belirtilmiştir.

Answer

Cümledeki 'böbreküstü bezleri' ifadesi, somut bir yer bildirdiği için 'böbrek üstü bezleri' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre; 'alt' ve 'üst' sözcükleri somut olarak bir yer bildiriyorsa (örneğin bir organın fiziksel konumu gibi) ayrı yazılmalıdır. 'Böbrek üstü bezleri' ifadesinde 'üst' sözcüğü bezlerin böbreğin üzerindeki fiziksel yerini belirttiği için bu birleşik kelimenin ayrı yazılması gerekir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri tespit et.
Tespit edilen kelimeler: bilinçaltı, böbreküstü, ana dili, oldubitti, suçüstü.
Yazım yanlışı analizi için önce hedef sözcüklerin belirlenmesi gerekir.
2
'Alt/Üst' sözcüklerinin kullanım amacını (somut/soyut) kontrol et.
Bilinçaltı ve suçüstü soyut anlamdadır (bitişik doğru); böbrek üstü ise somut yer bildirir (ayrı olmalı).
TDK kurallarına göre somut yer bildiren alt/üst sözleri ayrı yazılır.
3
Diğer kelimelerin özel kurallarını (anlam kayması, gelenekselleşmiş ayrı yazım) kontrol et.
Oldubitti anlam kaymasına uğramıştır (bitişik doğru); ana dili ise kural gereği ayrı yazılır (doğru).
Her kelimenin kendi kategorisindeki yazım kuralına uygunluğu denetlenmelidir.

Key Concept

Somut Yer Bildiren Alt/Üst Sözcüklerinin Yazımı

Hints

1
Cümlelerdeki 'alt' ve 'üst' ile kurulan birleşik kelimelerin fiziksel bir yer mi yoksa soyut bir kavram mı bildirdiğine odaklanın.
2
Somut olarak yer bildiren 'deri altı', 'su altı', 'böbrek üstü' gibi ifadelerin 'suçüstü' veya 'bilinçaltı' gibi kelimelerden farklı yazıldığını hatırlayın.
3
Anatomi terimlerinde 'üst' kelimesi genellikle gerçek konum bildirdiği için ayrı yazılır.

Practice More

TDK kılavuzundaki 'Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler' ve 'Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler' bölümlerindeki alt/üst istisnalarını karşılaştırarak çalışın.

Alternative Method

Kelimelerin anlamlarını düşünün: Eğer 'üst' kelimesini cümleden çıkardığınızda veya 'üzerinde' şeklinde düşündüğünüzde fiziksel bir konumu işaret ediyorsa (böbreğin üzerindeki bez) ayrı yazılması gerektiğini fark edebilirsiniz.
Estimated Time:1m 40s
Rate this question

Topics

Birleşik Kelimelerin Yazımı

More questions from this topic