Examkin

Question

Difficulty: HardKarstik Şekiller

Türkiye’nin karstik topografyası üzerine araştırma yapan bir coğrafyacı; Teke ve Taşeli platoları ile Sivas-Erzincan çevresindeki yer şekillerini litolojik (kayaç yapısı) ve morfolojik açıdan karşılaştırmıştır. Bu karşılaştırma sonucunda ulaşılan aşağıdaki bilgilerden hangisi Türkiye'deki karstik süreçlerin özelliklerini en doğru şekilde yansıtır?

  1. Toros Dağları kuşağındaki kalker (kireç taşı) arazilerde çözünme sonucu polye gibi geniş ölçekli düzlükler oluşabilirken; Sivas ve çevresindeki jips (alçı taşı) arazilerinde bu kayacın çok daha hızlı çözünmesi nedeniyle genellikle daha küçük boyutlu ve karmaşık yapılı dolin veya lapyalar yaygın olarak görülür.Answer
  2. B
    Teke ve Taşeli platolarında sadece mağara ve obruk gibi yeraltı karstik şekilleri görülürken; Sivas-Erzincan çevresinde sadece traverten ve sütun gibi birikim şekillerine rastlanmaktadır.
  3. C
    Türkiye'deki en büyük karstik aşınım şekli olan polyeler (karstik ovalar), kaya tuzu tabakalarının en kalın olduğu Çankırı ve Iğdır çevresinde en geniş yayılım alanına sahiptir.
  4. D
    Konya havzasında görülen obrukların oluşumunda sadece yeraltı sularının kimyasal aşındırması etkilidir; bu arazilerdeki volkanik tüf tabakaları karstlaşma sürecini tamamen durdurmuştur.
  5. E
    Sarkıt, dikit ve traverten gibi karstik birikim şekilleri sadece Akdeniz ikliminin görüldüğü alanlarda oluşur; çünkü bu şekillerin çökelmesi için yüksek sıcaklık ve denizel nem mutlak şarttır.

Answer

Toroslar'daki kalkerli arazilerde geniş ölçekli polye oluşumu gözlenirken, Sivas çevresindeki jipsli arazilerde kayacın hızlı çözünmesi nedeniyle daha küçük ve sık yapılı şekillerin görülmesi doğru bir değerlendirmedir.
Doğru olan ifade, kalker ve jips arazileri arasındaki karakteristik farkı açıklar. Batı ve Orta Toroslar (Teke-Taşeli) kireç taşının hakim olduğu, polyelerin (en büyük aşınım şekli) yaygın olduğu alanlardır. Sivas-Erzincan hattı ise jips (alçı taşı) karstının merkezidir; burada kayaç çok çabuk eridiği için şekiller daha küçük ölçekli ve sıktır.

Step-by-Step Solution

1
Bölgelerin temel kayaç yapılarını (litoloji) tanımla.
Teke ve Taşeli (Toroslar) kireç taşı (kalker) ile; Sivas, Erzincan ve Çankırı çevresi ise alçı taşı (jips) ile karakterizedir.
Karstik şekillerin türü ve boyutu kayacın çözünme özelliklerine bağlıdır.
2
Kayaçların çözünme hızlarını ve ortaya çıkan şekillerin boyutlarını karşılaştır.
Kalker, jipse göre daha zor çözünür ancak daha dayanıklıdır, bu da polyeler gibi devasa aşınım çukurlarının oluşmasına imkan tanır. Jips ise çok hızlı çözündüğü için yer şekilleri daha hızlı çöker ve genellikle daha küçük (dolin vb.) kalır.
Litolojik farklılıkların morfolojiye (şekil bilgisi) etkisini analiz etmek için.
3
Verilen seçeneklerdeki bölgesel eşleştirmeleri ve 'sadece' gibi kısıtlayıcı ifadeleri kontrol et.
B, C, D ve E seçeneklerindeki kısıtlamalar veya yer eşleştirmeleri Türkiye coğrafi gerçekleriyle uyuşmamaktadır.
Karstik şekillerin Türkiye genelindeki dağılım hatalarını ayıklamak için.

Key Concept

Litoloji-Karstlaşma İlişkisi

Hints

1
Karstlaşma sadece kireç taşı (kalker) ile sınırlı değildir; alçı taşı (jips) ve kaya tuzu üzerinde de gerçekleşir.
2
Kireç taşı en çok Akdeniz'de, alçı taşı ise en çok Sivas ve çevresinde bulunur. Alçı taşı kireç taşına göre çok daha hızlı çözünür.
3
En küçük karstik aşınım şekli 'lapya', en büyüğü ise 'polye'dir. Polyeler Toroslar'daki 'Karstik Ovalar' olarak da bilinir.

Practice More

Karstik ovaları (TAKKE kodlaması: Tefenni, Acıpayam, Korkuteli, Kestel, Elmalı) harita üzerinde çalışarak pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Karstik Şekiller

More questions from this topic