Türkiye'de etkili olan yerel rüzgarların sıcaklık değerleri üzerindeki etkileri analiz edildiğinde, rüzgarların büyük çoğunluğunun sıcaklık üzerindeki temel etkisinin Türkiye'nin bulunduğu enlem dereceleriyle (mutlak/matematik konum) ilişkili olduğu görülür. Ancak bazı rüzgarların sıcaklığı artırması veya kurutucu etki yapması tamamen yer şekillerinin ve yükseltinin (özel konum) bir sonucudur.
Buna göre, aşağıdaki durumlardan hangisinde rüzgarın sıcaklık üzerindeki etkisi, Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'deki mutlak konumu ile açıklanamaz?
- ALodos'un kış mevsiminde estiği bölgelerde sıcaklığı artırarak kar erimelerine yol açması
- BPoyraz'ın kışın estiği dönemlerde hissedilen sıcaklığı belirgin şekilde düşürmesi
- CKarayel'in kuzeybatı yönünden eserek Marmara ve çevresinde dondurucu soğuklara neden olması
- Toros Dağları'ndan aşağı süzülen hava kütlelerinin Çukurova'da sıcaklığı ve buharlaşmayı aniden artırmasıAnswer
- ESamyeli'nin (Keşişleme) yaz mevsiminde Güneydoğu Anadolu'da sıcaklığı ve kuraklığı şiddetlendirmesi
Answer
Toros Dağları'ndan aşağı süzülen hava kütlelerinin Çukurova'da sıcaklığı ve buharlaşmayı aniden artırması seçeneği matematik konumla değil, özel konumun bir sonucu olan Fön etkisiyle açıklanır.
Doğru cevap olan Toroslar'dan inen hava kütlesi ifadesi, Fön rüzgarını tarif etmektedir. Fön rüzgarı, bir dağ yamacını aşan nemli havanın diğer yamaçtan aşağı inerken her metrede ısınmasıyla oluşur. Bu ısınma süreci rüzgarın estiği yönün enlem derecesinden ziyade, yer şekilleriyle (yükseltinin azalmasıyla) ilgili olduğu için özel konum kapsamında değerlendirilir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Rüzgarların sıcaklık üzerindeki etkisinde Matematik Konum (Enlem) ve Özel Konum (Yer Şekilleri/Fön) ayrımı.
Hints
1
Türkiye'de rüzgarların sıcaklığı etkilemesi genellikle 'KAYIP SAKAL' kuralına (Kuzeyden esenler soğuk, Güneyden esenler sıcak) yani enlem etkisine bağlıdır.
2
Bir rüzgarın sıcaklığı artırması için her zaman güneyden gelmesi gerekmez; bazen dağdan aşağı inmesi de ısınmasına neden olur.
3
Seçeneklerde 'dağ yamacından aşağı süzülme' veya 'yer şekilleri etkisi' ile ısınan bir rüzgar (Fön etkisi) aramalısın. Fön etkisi özel konuma örnektir.
Practice More
Fön rüzgarının Doğu Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında tarım ürünleri ve bitki örtüsü üzerindeki (mikroklima) etkilerini inceleyebilirsiniz.
Alternative Method
Türkiye haritası üzerinde 'KAYIP SAKAL' yönlerini çizerek hangi seçeneğin bu genel kuralın (enlem etkisi) dışında kaldığını, yani yerel bir yer şekli etkisine (Fön) işaret ettiğini kontrol edebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s