Question

Difficulty: MediumBirleşik Kelimelerin Yazımı

Türkçede somut olarak yer bildiren 'alt' ve 'üst' sözleriyle kurulan birleşik kelimeler ayrı yazılırken; somut olarak yer bildirmeyen, soyut bir anlam kazanan veya zaman bildiren kelimeler bitişik yazılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

  1. A
    Günün yorgunluğunu atmak için akşamüzeri deniz kenarında kısa bir yürüyüşe çıktı.
  2. B
    Modern psikoloji, insan davranışlarını anlamlandırmak için bilinçaltı süreçlerini derinlemesine inceler.
  3. C
    Sınav sonuçlarını beklerken yaşadığı heyecan ve stres gerçekten olağanüstü bir seviyedeydi.
  4. Tıp fakültesi öğrencisi, hazırladığı sunumda böbreküstü bezlerinin çalışma prensibini anlattı.Answer
  5. E
    Emniyet güçlerinin yürüttüğü titiz çalışma sonucunda şüpheliler kısa sürede gözaltına alındı.

Answer

Böbrek üstü bezlerinin çalışma prensibinden bahsedilen cümlede 'böbreküstü' kelimesi yanlış yazılmıştır; kural gereği bu ifade ayrı olmalıdır.
TDK kurallarına göre somut olarak yer bildiren 'alt' ve 'üst' sözleriyle kurulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır. 'Böbrek üstü bezi' ifadesinde, üst sözcüğü böbreğin üzerindeki fiziksel bir bölgeyi/konumu işaret ettiği için 'böbrek üstü' şeklinde ayrı yazılması gerekir. Seçenekte ise bu kelime bitişik yazılarak kural ihlal edilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Birleşik kelimeyi oluşturan 'alt/üst' sözcüklerinin anlamını incele.
Cümlelerde geçen kelimeler: akşamüzeri, bilinçaltı, olağanüstü, böbreküstü, gözaltı.
TDK kurallarına göre bu sözcüklerin yazımı somutluk/soyutluk durumuna göre değişir.
2
Kelimelerin somut bir yer belirtip belirtmediğini kontrol et.
Akşamüzeri (zaman), bilinçaltı (soyut), olağanüstü (soyut), gözaltı (soyut/terim); böbrek üstü ise somut bir anatomik bölgedir.
Somut yer bildirenler ayrı, bildirmeyenler bitişik yazılmalıdır.
3
Hatalı yazımı tespit et.
'Böbreküstü' bitişik yazılmış ancak 'böbrek üstü' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
Böbreğin üst kısmı fiziksel bir konum belirttiği için kural gereği ayrı yazım zorunludur.

Key Concept

Alt, Üst ve Üzeri Sözlerinin Yazımı

Hints

1
Cümledeki birleşik kelimenin fiziksel (somut) bir yer mi yoksa soyut bir kavram mı belirttiğine odaklan.
2
'Böbrek' somut bir organdır; 'üstü' kelimesi bu organın fiziksel konumunu mu yoksa mecazi bir durumu mu belirtiyor?
3
TDK'ye göre deri altı, su altı, toprak altı, böbrek üstü gibi somut yer bildiren tamlamalar her zaman ayrı yazılır.

Practice More

İç, dış ve sıra sözcüklerinin (hafta içi, yurt dışı, ardı sıra) yazım kurallarını gözden geçirebilirsiniz.

Alternative Method

Kelimede geçen 'alt' veya 'üst' sözcüğünün yerine gerçek anlamda bir yön/konum koyup koyamadığınızı kontrol edin. Eğer 'gerçekten o şeyin altında/üstünde' ise ayrı yazılır.
Estimated Time:50s
Rate this question