Türkiye'de rüzgârların yer şekillendirici etkisi incelendiğinde; bu sürecin sadece rüzgâr hızı ve bitki örtüsüyle değil, aynı zamanda litolojik yapı, mekanik ufalanma ve mineralojik özelliklerle de dinamik bir ilişki içinde olduğu görülür. Özellikle aşınım şekillerinin mikromorfolojik gelişimi, rüzgârın doğrudan etkisinden ziyade farklı dış süreçlerle olan etkileşimine dayanır.
Buna göre, Türkiye'deki rüzgâr şekilleri ve oluşum mekanizmalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi, jeomorfolojik süreçler açısından ulaşılabilecek en kapsamlı ve doğru yargıdır?
- AMantarkaya oluşumu, rüzgârın taşıdığı kum tanelerinin yerden metrenin üzerindeki yüksekliklerde daha şiddetli bir korrasyon (çarpma-aşındırma) yapması sonucunda şekillenir.
- BTürkiye'de rüzgâr biriktirme faaliyetlerine sadece İç Anadolu'nun kurak düzlüklerinde rastlanırken, kıyı bölgelerimizde rüzgâr sadece aşındırma süreçlerinde rol oynar.
- Tafoni adı verilen kovukların gelişiminde; kayaç yüzeyindeki mineralojik ayrışmanın (tuz çatlatması vb.) hazırladığı gevşek materyalin, rüzgârın deflasyon etkisiyle uzaklaştırılması temel süreçtir.Answer
- DŞahit kayaların oluşabilmesi için rüzgârın homojen ve dirençli kalker tabakalarını dikey yönde derinlemesine yarması gerekir; bu nedenle bu şekiller sadece Batı Toroslar'da görülür.
- EBarkanlar, rüzgâr gücünün ve hızının yıl boyunca en yüksek olduğu Marmara ve Ege Denizi kıyılarında en karakteristik rüzgâr biriktirme şekilleri olarak gözlemlenir.
Answer
Tafoni gibi yapıların oluşumunda mineralojik ayrışma ve rüzgârın deflasyon etkisinin birleşimi temel süreçtir.
Doğru olan ifade, tafoni oluşumunu rüzgârın deflasyon (süpürme) etkisiyle ilişkilendiren yargıdır. Tafoniler, özellikle rüzgârın mineralojik olarak zayıflamış veya tuz çatlatmasıyla ufalanmış yüzeyleri temizlemesi sonucu oluşur. Bu, rüzgârın doğrudan fiziksel aşındırmasından ziyade, dolaylı ama belirleyici bir etkisidir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Rüzgârın Yer Şekillendirici Etkisinde Deflasyon ve Ayrışma İş Birliği
Hints
1
Rüzgârın aşındırması (korrasyon) ile süpürmesi (deflasyon) arasındaki farkı hatırlayın.
2
Tafoni gibi delikli yapıların sadece rüzgârın çarpmasıyla mı yoksa kayacın mineral yapısının bozulmasıyla mı oluştuğunu düşünün.
3
Rüzgârın taşıdığı tanelerin ağırlığı nedeniyle belirli bir yükseklikten sonrasını aşındıramayacağını göz önünde bulundurun.
Practice More
Rüzgârın dolaylı yoldan şekillendirdiği Peri Bacaları ve kumul hareketliliğini önleme çalışmaları (Karapınar örneği) incelenebilir.
Estimated Time:2m 0s