Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Türkiye'de yürütülen bölgesel kalkınma projeleri, bölge içi gelişmişlik farklarını azaltmak ve yerel potansiyelleri harekete geçirmek amacıyla zaman içerisinde idari ve coğrafi olarak güncellenmektedir. Bu projelerden biri olan Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP), başlangıçta sadece Doğu Karadeniz illerini kapsarken daha sonra Orta Karadeniz'deki bazı illerin de eklenmesiyle kapsamını genişletmiştir.

Buna göre, projenin güncel durumu dikkate alındığında aşağıdaki illerden hangisi DOKAP sınırları içerisinde yer almaz?

Türkiye'nin Asya, Avrupa ve Afrika kıtaları arasında bir köprü konumunda bulunması, ulaştırma sektöründe ve uluslararası ticarette stratejik bir avantaj sağlamaktadır. Bu coğrafi konumun sonucu olarak, yabancı bir ülkeye ait ticari malların Türkiye kara, deniz veya hava yolları üzerinden geçirilerek bir başka yabancı ülkeye ulaştırılması faaliyeti aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Türkiye'de hayvancılık ve ormancılık faaliyetlerinin ekonomik performansı üzerine yapılan analizlerde; hayvan varlığı ve toplam orman alanı bakımından Avrupa ülkeleri arasında üst sıralarda yer almamıza rağmen, birim hayvandan alınan et/süt verimi ile orman alanlarından elde edilen nitelikli sanayi odunu üretim miktarının beklenilen seviyenin oldukça altında kaldığı görülmektedir.

Bu iki farklı ekonomik sektörde gözlemlenen düşük verimlilik sorununun ortak temel yapısal gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de zeytin tarımı; kış ılıklığı isteği ve don olaylarına karşı duyarlılığı nedeniyle Akdeniz ikliminin etkili olduğu kıyı kesimlerinde karakteristik bir üretim yapısına sahiptir. Akdeniz kıyı kuşağı (Antalya, Mersin, Adana), zeytin bitkisinin ekolojik isteklerine ve termik şartlarına en uygun bölge olmasına rağmen, Türkiye'nin toplam zeytin üretiminde Ege ve Güney Marmara bölümleri çok daha büyük bir paya sahiptir. Bu durum, Akdeniz kıyı kuşağında zeytin tarımının doğal potansiyelinin tam olarak kullanılmadığını göstermektedir.

Akdeniz kıyı kuşağında zeytin tarımının, ekolojik olarak daha az avantajlı olan Ege ve Marmara kıyılarına oranla daha sınırlı alanlarda yapılmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de hayvancılık faaliyetlerinin coğrafi dağılışı üzerinde iklim özellikleri, yer şekilleri ve bitki örtüsü gibi doğal çevre faktörleri belirleyici bir rol oynar. Buna göre, aşağıdaki hayvancılık türlerinden hangisinin Türkiye'de en yoğun yapıldığı alan ve bu alandaki temel doğal beslenme kaynağı eşleştirmesi yanlıştır?

Türkiye'de maden yataklarının bulunduğu yerler ile bu madenlerin işlendiği tesisler her zaman aynı bölgede yer almaz. Bazı tesislerin kuruluş yerinin belirlenmesinde hammaddeye yakınlık yerine ulaşım ve pazarlama olanakları ön plana çıkmıştır. Kastamonu (Küre) ve Artvin (Murgul)'den çıkarılan bakır madeninin bir kısmının Samsun'daki tesislerde işlenmesi bu duruma örnektir. Buna göre, Samsun'da bakır madeni çıkarılmadığı hâlde burada bir bakır işletmesinin kurulmuş olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin kültürel turizm potansiyelini artıran ve UNESCO Dünya Miras Listesi'ne giren varlıklar, bazen belirli bir temanın farklı illerdeki temsilcilerinden oluşan "seri adaylık" şeklinde listelenmektedir. Bu kapsamda 2023 yılında kabul edilen "Anadolu'nun Ortaçağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri" başlığı altında Türkiye'den beş farklı cami listeye dahil edilmiştir. Buna göre; söz konusu camilerin bulunduğu iller arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Türkiye’de ayçiçeği tarımı geleneksel olarak Marmara Bölgesi'ndeki Ergene Havzası ile özdeşleşmiş bir faaliyet olmasına rağmen, son yıllardaki üretim verileri incelendiğinde Konya ve çevresinin (İç Anadolu) toplam üretim miktarında ilk sıraya yerleştiği görülmektedir. Bu bölgesel değişimde etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Bölgesel kalkınma projeleri, Türkiye'nin farklı bölgelerindeki ekonomik potansiyeli artırmak ve iller arası gelişmişlik farklarını azaltmak amacıyla oluşturulmuştur. Bu projelerden biri olan Konya Ovası Projesi (KOP), başlangıçta sulama odaklı bir proje iken zamanla kapsamı genişletilerek sosyo-ekonomik bir kalkınma hamlesine dönüşmüştür.

Buna göre, aşağıdaki illerden hangisi Konya Ovası Projesi (KOP) kapsamındaki iller arasında yer almaz?

Türkiye'de turizm faaliyetleri; iklim özellikleri, yer şekilleri ve zengin kültürel geçmiş sayesinde oldukça çeşitlenmiştir. Bazı merkezler, hem jeolojik yapının sunduğu termal kaynaklar hem de binlerce yıllık arkeolojik kalıntılar ile ön plana çıkmaktadır. Bu kapsamda, bünyesinde barındırdığı Hierapolis antik kenti ve traverten oluşumları ile UNESCO Dünya Miras Listesi'nde "karma miras" alanlarından biri olarak kabul edilen turizm merkezi aşağıdaki illerimizden hangisinin sınırları içerisindedir?

Türkiye'deki bölgesel kalkınma projelerinin (BKP) vizyonları incelendiğinde; GAP, KOP ve DAP gibi projelerin temelinde büyük ölçüde tarımsal potansiyelin sulama imkânlarıyla aktivasyonu ve kırsal kalkınma stratejisi yatmaktadır. Buna karşın, bir projenin temel hareket noktası; bölgedeki mevcut sanayi tesislerinin teknolojik ömrünü tamamlamaya başlaması, taş kömürü işletmelerindeki verimlilik kaybı ve bölge ekonomisinin tek bir sektöre olan bağımlılığını kırarak lojistik ve hizmet gibi yeni yatırım alanları (Filyos Projesi vb.) oluşturmaktır.

Bu özellikler dikkate alındığında, sözü edilen kalkınma stratejisinin aşağıdaki projelerden hangisine ait olduğu söylenebilir?

Türkiye'de dağların kıyıya paralel uzandığı alanlarda kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım ancak doğal geçitler veya tüneller aracılığıyla sağlanabilmektedir. Özellikle Çukurova bölgesini İç Anadolu’ya bağlayan ve ulaşım ağındaki stratejik konumu nedeniyle "Akdeniz’in kapısı" olarak da nitelendirilen doğal geçit aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de iç ticaretin mekânsal organizasyonu ve ulaşım ağlarının gelişimi incelendiğinde; sanayi, finans ve lojistik fonksiyonlarının Marmara Denizi çevresindeki illerde (İstanbul, Kocaeli, Bursa) yoğunlaşması, ülkenin geri kalanını besleyen ancak aynı zamanda kendine bağımlı kılan "radyal" (merkeziyiyetçi) bir yapı oluşturmuştur. Bu mekânsal yığılmanın Türkiye'nin ulusal ticaret stratejisi ve ekonomik güvenliği açısından doğurduğu en temel jeo-ekonomik risk aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de yer altı kaynaklarının ekonomiye kazandırılması sürecinde; çıkarım sahaları (ocak) ile işleme tesislerinin (işletme) konumu arasındaki ilişki ulaşım, hammaddeye yakınlık ve enerji kaynağına yakınlık gibi coğrafi faktörlerle açıklanmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen sanayi tesisi ve bu tesisin kuruluş yeri seçimiyle ilgili yapılan açıklamalardan hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin dış ticaret yapısı ve kompozisyonu incelendiğinde; ihraç edilen ürünlerin yaklaşık $\%94$’ünün imalat sanayisine ait olduğu, buna karşılık sanayi üretimi için gerekli olan enerji ve ara malların (ham madde) büyük oranda ithalat yoluyla karşılandığı görülmektedir.

Türkiye'nin dış ticaret dinamikleri ve güncel verileri göz önüne alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Uluslararası taşımacılık faaliyetlerinde, örneğin Avrupa ülkelerinden yüklenen ticari malların kara yoluyla Orta Doğu ülkelerine ulaştırılması sırasında Türkiye topraklarının bir geçiş koridoru olarak kullanılması, ülke ekonomisine önemli hizmet geliri sağlamaktadır. Bu şekilde gerçekleştirilen ve Türkiye'nin jeopolitik konumuna dayanan ticari faaliyet türü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye genelinde linyit işletmelerinin (Afşin-Elbistan, Soma, Yatağan, Tunçbilek vb.) farklı coğrafi bölgelere yayılmış olması, bu enerji kaynağının oluşum şartları ve ülkenin jeolojik geçmişiyle yakından ilgilidir. Ülkemizde linyit yataklarının taş kömürü yataklarına kıyasla çok daha geniş alanlarda yayılım göstermesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu Karadeniz'in turizm potansiyelini artırmak amacıyla planlanan "Yeşil Yol" projesi; Samsun, Ordu, Giresun, Gümüşhane, Bayburt, Trabzon, Rize ve Artvin illerini kapsamaktadır. Bu proje, bölgedeki yaylaları yüksek kottan birbirine bağlamayı amaçlarken aynı zamanda bölgenin kültürel ve jeolojik miras alanlarına erişimi de kolaylaştırmaktadır.

Buna göre, Yeşil Yol projesi ve kapsadığı illerin turizm özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye Turizm Stratejisi 2023 belgesi; turizm faaliyetlerinin tüm yıla yayılması, alternatif turizm türlerinin geliştirilmesi ve bölgesel kalkınmanın desteklenmesi amacıyla yedi adet 'Turizm Gelişim Koridoru' tanımlamıştır. Bu strateji belgesinde ilan edilen 'Kış Turizmi Koridoru' güzergâhı üzerinde yer alan ve aynı zamanda bünyesinde uluslararası 'Cittaslow' (Sakin Şehir) unvanına sahip bir merkez bulunduran ilimiz aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin jeomorfolojik gelişimi ve sahip olduğu yer şekilleri özellikleri düşünüldüğünde; akarsuların akış hızlarının yüksek, yatak eğimlerinin ise fazla olması bir enerji kaynağının potansiyelini doğrudan artırmaktadır.

Buna göre, sözü edilen durum aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisinin Türkiye'deki üretim potansiyelinin yüksek olmasının temel nedenidir?