Türkiye'nin Dağları

Türkiye'nin dağ kuşaklarının oluşum süreçleri, uzanış doğrultuları ve yükselti özellikleri, ülkenin fiziki coğrafyasında belirgin farklılıklar yaratmaktadır. Bu dağların her birinin bulunduğu bölgeye özgü jeomorfometrik ve klimatolojik etkileri bulunmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen dağ kütlesi ve bu kütlenin coğrafi özellikleri veya etkileriyle ilgili eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de üçüncü jeolojik zaman sonları ile dördüncü jeolojik zaman başlarında meydana gelen volkanik faaliyetler, İç Anadolu Bölgesi'nde belirgin bir hat üzerinde sıralanan kütleleri oluşturmuştur. Bu kütlelerden biri, sahip olduğu $3917$ metrelik yükselti ile bölgenin en yüksek doruğunu oluştururken, zirve kısımlarında Kuvaterner buzullaşmasının izlerini ve günümüzde de aktif olan küçük buzul kütlelerini barındırmaktadır.

Buna göre, Kayseri ili sınırları içerisinde yer alan ve yukarıda özellikleri belirtilen dağ kütlesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’nin dağlık alanları üzerine araştırma yapan bir heyet, saha çalışması yaptıkları kütlenin şu özelliklere sahip olduğunu rapor etmiştir:

I. Alp-Himalaya kıvrım kuşağı içerisinde yer alan, geniş bir antiklinal yapısındadır.
II. Litolojik yapısı kalkerlerden (kireç taşı) oluştuğu için üzerinde lapyalar, dolinler ve mağaralar gibi karstik şekiller çok yaygındır.
III. Zirve kesimlerinde ortalama yükseltinin $3000$ metreyi aşmasına bağlı olarak güncel buzul izlerine (sirk çukurları, buzul gölleri) rastlanmaktadır.

Bu rapordaki veriler dikkate alındığında, incelenen dağ kütlesinin aşağıdakilerden hangisi olması beklenir?

Türkiye'nin dağları oluşum özelliklerine göre kıvrımlı, kırıklı ve volkanik dağlar olarak sınıflandırılır. Bu dağların kıyı çizgisine göre konumu ve uzanış doğrultusu; iklim, ulaşım ve yerleşme üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir.

Aşağıda verilen dağ kütlelerinden hangisinin oluşum kökeni ve uzanış doğrultusunun coğrafi sonuçları ile ilgili yapılan değerlendirme yanlıştır?

Türkiye'nin batısında, özellikle Ege Bölgesi'nde yer alan sert yapıdaki tabakalar yan basınçlara maruz kaldığında kıvrılamayıp kırılmış ve bunun sonucunda "horst" adı verilen dağ sıraları meydana gelmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu şekilde oluşan (kırıklı) dağlardan biri değildir?

Türkiye'deki sıradağların genel uzanış doğrultusu ve kıyı çizgisine göre konumu; bölgenin iklim, ulaşım ve ekonomik özelliklerini doğrudan etkiler. Orta Karadeniz bölümünde yer alan Canik Dağları'nın, Doğu ve Batı Karadeniz'deki dağlara oranla ortalama yükseltisinin daha az olması ve kıyı çizgisinden daha geride uzanmaya başlaması bazı sonuçlar doğurmuştur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Canik Dağları'nın bu özelliklerinin bölgeye kazandırdığı durumlardan biri değildir?

Türkiye'nin jeolojik geçmişinde etkili olan iç kuvvetlerden biri de volkanizmadır. Bu süreçte yerin derinliklerinden gelen mağmanın yeryüzüne çıkarak soğuyup birikmesi sonucunda volkanik dağlar meydana gelmiştir.

Buna göre, aşağıdaki dağ kütlelerinden hangisi bu oluşum sürecine (volkanizmaya) bağlı olarak ortaya çıkmıştır?

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusu ve engebeli yapısı karayolu ulaşımını kısıtlamakta, bu durumun aşılması için Zigana, Gülek ve Sertavul gibi önemli geçitler kullanılmaktadır. Bu geçitlerin üzerinde bulunduğu sıradağlar genel olarak orojenik hareketler (kıvrılma veya kırılma) sonucunda oluşmuştur.

Buna göre, aşağıdaki dağlardan hangisi oluşum kökeni bakımından bu orojenik kuşaklar dışında kalan volkanik bir dağdır?

Türkiye'deki sıradağlar incelendiğinde; dağların oluşum mekanizması, kıyı çizgisine olan mesafesi ve ortalama yükselti değerlerinin bölgenin beşerî ve ekonomik coğrafyası üzerinde belirleyici olduğu görülür.

Buna göre;
I. Alp-Himalaya kıvrım kuşağında yer alması,
II. Kıyı çizgisinin belirgin şekilde gerisinde uzanması sayesinde liman hinterlandını genişletmesi,
III. Ortalama yükseltisinin az olması nedeniyle denizel hava kütlelerinin iç kesimlere diğer bölümlere oranla daha fazla sokulmasına imkan tanıması

özelliklerinin tamamına sahip olan dağ sırası aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin yer şekilleri özellikleri dikkate alındığında, Orta Karadeniz Bölümü'nün; Doğu ve Batı Karadeniz kıyı kuşaklarına kıyasla kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım maliyetlerinin daha düşük olması, yamaç (orografik) yağış miktarının daha az olması ve dağların doruklarında buzul (glasyal) şekillere rastlanma olasılığının oldukça düşük olması gibi farklılıklar gösterdiği görülür. Bu durumun temel nedeni, bölgedeki dağların aşağıdaki özelliklerinden hangisidir?

Türkiye'de İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan Erciyes, Hasan Dağı, Melendiz ve Karadağ ile Doğu Anadolu'daki Nemrut, Süphan, Tendürek ve Ağrı dağlarının harita üzerinde belirli bir hat boyunca (kuzeydoğu-güneybatı) sıralandığı görülmektedir. Bu dağların yeryüzündeki dağılışında görülen bu doğrusal uzanışın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de volkanik dağların dağılışı incelendiğinde, özellikle Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki volkanik kütlelerin (Ağrı, Süphan, Tendürek, Nemrut) belirli bir hat boyunca, $\text{kuzeydoğu-güneybatı}$ uzanışlı bir çizgisellik gösterdiği görülür. Bu dağların bu şekilde bir hat üzerinde dizilmesinin temel nedeni ile bu uzanış doğrultusunun bölge coğrafyası üzerindeki en belirgin etkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Türkiye'de orojenik (dağ oluşumu) hareketler sonucunda yer kabuğunun esnekliğini yitirmiş olan sert kısımları, yan basınçların etkisiyle kıvrılamayıp kırılmaya uğrar. Bu kırılma hatları boyunca yükselen bloklara 'horst', çöken bloklara ise 'graben' adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki dağlardan hangisi oluşum özellikleri bakımından bir 'horst' örneğidir?

Türkiye'nin kıyı bölgelerinde dağların yükseltisi, uzanış doğrultusu ve kıyı çizgisine olan mesafesi; o bölgenin yağış miktarını ve ulaşım olanaklarını doğrudan etkilemektedir. Karadeniz kıyı kuşağında yer almasına rağmen, Samsun ve çevresinde yıllık yağış miktarının Doğu ve Batı Karadeniz bölümlerine göre daha az olması ve iç kesimlerle ulaşımın daha düşük maliyetle sağlanabilmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Türkiye’de yer şekillerinin ulaşıma etkisi oldukça belirgindir. Dağların kıyıya paralel uzandığı alanlarda, iç kesimlere ulaşım genellikle doğal geçitler üzerinden sağlanır. Özellikle Akdeniz Bölgesi'nde kıyı ile iç kesimler arasındaki ticari ve beşerî faaliyetlerin büyük bir kısmı bu geçitler yoluyla gerçekleştirilir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Akdeniz Bölgesi'nde yer alan bu geçitlerden biri değildir?

Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Nemrut, Süphan, Tendürek ve Ağrı dağları incelendiğinde, bu volkanik kütlelerin rastgele bir dağılım sergilemek yerine Kuzeydoğu-Güneybatı doğrultulu bir hat üzerinde dizildikleri görülmektedir. Bu volkanik dağların belirli bir hat boyunca sıralanmış olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de dağların oluşumu ve dağılışı üzerinde jeolojik süreçler belirleyici olmuştur. Bazı dağlar levha hareketleri sonucu kıvrılarak veya kırılarak oluşurken, bazıları ise magmatik faaliyetler sonucunda meydana gelmiştir. Buna göre, aşağıda verilen dağlardan hangisi oluşum bakımından volkanizma faaliyetlerine örnek gösterilebilir?

Türkiye'de yer kabuğunun sertleşmiş bölümlerinin yan basınçlara uğraması sonucunda esneyemeyip kırılmasıyla "horst" (yüksekte kalan blok) ve "graben" (çöken blok) sistemleri oluşmuştur.

Buna göre, aşağıda verilen dağlardan hangisi bu şekilde oluşan bir "horst" kütlesidir?

Türkiye’nin kıyı bölgelerinde dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultusu; kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım imkânlarını, yağış miktarını ve limanların art bölgesini (hinterland) belirleyen temel faktördür. Ege Bölgesi'nde dağların büyük çoğunluğu kıyıya dik ($enine$) uzanarak denizel etkilerin iç kısımlara kadar ulaşmasına olanak tanırken, bir yöredeki dağlar bu genel karakteristikten saparak kıyıya paralel bir hat oluşturur. Bu durum, söz konusu yörede ulaşımın sarp geçitlerle sağlanmasına ve hinterlandın daralmasına yol açmıştır.

Bu morfolojik özellikleri nedeniyle Ege Bölgesi'nin genelinden ayrılan ve Akdeniz kıyı kuşağındaki dağ sıralarının coğrafi etkilerine benzer bir tablo sergileyen dağ kütlesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de dağların oluşum süreçleri ve yapısal özellikleri bölgeden bölgeye farklılık gösterir. Akdeniz Bölgesi'ndeki dağların büyük çoğunluğu Alp-Himalaya kıvrım sistemine dahil olan Toros Dağları'ndan oluşurken, bu bölgedeki bir dağ kütlesi yan basınçlara karşı direnç göstererek kırılmış ve bir 'horst' olarak yükselmiştir.

Üzerinde Çukurova'yı Hatay'a bağlayan Belen Geçidi'nin de bulunduğu bu dağ aşağıdakilerden hangisidir?