Türkiye'nin Platoları

Türkiye'deki platolar; oluşum süreçlerine göre aşınım, lav, karstik ve tabaka düzlüğü (yatay duruşlu) platoları olarak gruplandırılır. Bu gruplandırma, platonun temel jeolojik karakterini belirlese de, bazı durumlarda farklı kökene sahip platolar litolojik (taş yapı) benzerlikleri nedeniyle aynı coğrafi sorunlarla karşı karşıya kalabilir.

Buna göre, aşağıda verilen plato çiftlerinden hangisi; oluşum kökenleri bakımından 'farklı' grupta yer almasına rağmen, kayaç yapısının aşırı geçirgen olması nedeniyle 'yer üstü sularının derinlere sızması ve yüzey suyu fakirliği' sorununu ortak olarak yaşamaktadır?

Türkiye'de platoların dağılışında ve bu alanlarda yürütülen ekonomik faaliyetlerin çeşitlenmesinde yükselti ve iklim şartları belirleyici bir rol oynar. Sivas'ın güneyi ile Kayseri'nin doğusu arasında bir eşik sahası oluşturan, Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin yukarı çığırlarına (kaynak sahası) ev sahipliği yapan ve yükseltisinin İç Anadolu platolarına göre daha fazla olması nedeniyle mera hayvancılığının (büyükbaş) yoğun olarak yapıldığı plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan Cihanbeyli ve Haymana platoları ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Gaziantep ve Şanlıurfa platoları benzer fiziki ve beşerî coğrafya özelliklerine sahiptir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu platoların tümü için ortak bir özellik değildir?

Türkiye'deki platoların büyük bir bölümü ortalama yükseltisi fazla olan ve temel ekonomik faaliyet olarak büyükbaş veya küçükbaş hayvancılığın yapıldığı alanlardır. Ancak Marmara Bölgesi'nde yer alan bazı platolar, deniz seviyesine yakın birer aşınım düzlüğü (peneplen) özelliği gösterir. Bu durum, bölgenin sanayi, ticaret ve ulaşım açısından Türkiye'nin en yoğun sahası olmasını sağlamıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi açıklamada belirtilen özelliklere sahip olan platodur?

Türkiye'nin platoları üzerine araştırma yapan bir coğrafyacı, Erzurum-Kars Platosu ile Teke Platosu'nu karşılaştırdığında; her iki sahada da nüfus yoğunluğunun Türkiye ortalamasının altında olduğunu ve tarımsal faaliyetlerin oldukça kısıtlı kaldığını saptamıştır. Ancak coğrafyacı, bu iki alandaki tarımsal kısıtlılığın temel nedenlerinin birbirinden tamamen farklı doğaya sahip olduğunu belirtmiştir.

Buna göre, coğrafyacının saptamasında bahsettiği tarımsal verimliliği ve çeşitliliği engelleyen "temel sınırlayıcı faktörler" Erzurum-Kars ve Teke platoları için aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Türkiye'de platoların oluşum süreçleri incelendiğinde; bazı sahaların dış kuvvetler tarafından deniz seviyesine kadar aşındırıldıktan sonra epirojenik olarak yükselmesiyle (peneplenleşme), bazılarının ise lav örtüleri veya karstik erime süreçleriyle şekillendiği görülür. Özellikle aşınım platoları, bulundukları yükselti basamağından bağımsız olarak eski bir topografik yüzeyin kalıntısını temsil eder.

Buna göre;
I. Çatalca - Kocaeli Platosu
II. Perşembe Platosu
III. Ardahan Platosu
IV. Teke Platosu

yukarıda verilen platolardan hangileri jeomorfolojik kökeni bakımından 'Aşınım (Peneplen) Platoları' kategorisinde yer almaktadır?

İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan bu plato, ismini yer altı sularının kireç taşlarını eriterek oluşturduğu derin doğal kuyulardan almıştır. Yağış azlığı nedeniyle tarımda sulama sorunlarının yaşandığı bu alan, aynı zamanda Türkiye'nin önemli tahıl üretim bölgelerinden biridir.

Paragrafta özellikleri belirtilen plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'deki platoların oluşum kökenleri; tabaka düzlüğü (yatay duruşlu), karstik, lav ve aşınım düzlüğü (peneplen) olarak gruplandırılmaktadır. Bu platoların yükseltileri, jeolojik yapıları ve iklim şartları, üzerlerinde yürütülen temel ekonomik faaliyetlerin şekillenmesinde belirleyici olmuştur.

Yukarıdaki tabloda numaralandırılarak verilen plato ve özellik eşleştirmelerinden hangisinde bir yanlışlık yapılmıştır?

Türkiye'de platoların ekonomik fonksiyonlarını ve uzmanlaşma alanlarını sınırlayan faktörler; yükselti, iklim özellikleri veya sahanın litolojik (taş yapısı) özelliklerine göre farklılık gösterir. Bazı sahalarda ekonomik faaliyetleri belirleyen temel unsur iklim şartlarıyken, bazı sahalarda ise doğrudan platonun oluşum kökeninden kaynaklanan yapısal özellikler ön plana çıkar.

Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde platonun ekonomik uzmanlaşmasını belirleyen temel sınırlayıcı, doğrudan o sahanın jeolojik-litolojik oluşum kökeni ile ilgilidir?

Türkiye'nin kuzeydoğusunda geniş yer kaplayan Erzurum-Kars ve Ardahan platoları; lav örtülü yapıları, yaz yağışlarıyla yeşeren gür çayırları ve buna bağlı olarak gelişen büyükbaş mera hayvancılığı ile karakteristik bir coğrafi alandır.

Aşağıdaki platolardan hangisi, üzerinde yürütülen hâkim ekonomik faaliyetin türü bakımından Erzurum-Kars platoları ile benzerlik gösterse de, jeolojik-jeomorfolojik oluşum kökeni bakımından bu platolardan tamamen ayrılır?

Türkiye'de bazı platolar, kalker gibi çözünebilen kayaçların bulunduğu karstik araziler üzerinde gelişmiştir. Bu platolarda yer üstü suları bakımından fakirlik ve tarımsal verimin düşüklüğü dikkat çekmektedir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu oluşum özelliğine sahip olan karstik platolardan biridir?

Türkiye'deki platoların oluşum süreçleri ve bu alanlarda yürütülen temel ekonomik faaliyetler; bölgenin litolojik yapısı, iklim şartları ve yükseltisi ile doğrudan ilişkilidir.

Buna göre, aşağıdaki tabloda verilen plato eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'deki platoların genel özellikleri incelendiğinde, yükselti değerleri ile bu alanlardaki ekonomik faaliyet türleri arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülür. Bir bölgedeki platoların deniz seviyesine yakın bir yükseltide bulunması, ulaşıma elverişli olması ve akarsular tarafından sığ vadilerle parçalanmış olması; bu alanların yerleşme, sanayi ve ticaret için odak noktası haline gelmesini sağlamıştır. Buna göre, sözü edilen özelliklere sahip olan platoların temel oluşum kökeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, yakın bir jeolojik zamanda ($III.$ Zaman sonu ve $IV.$ Zaman başı) toptan yükselmeye (epirojenez) maruz kaldığı için ortalama yükseltisi fazla olan ve platoların geniş yer kapladığı bir ülkedir. Bu jeolojik süreç, platoların hem fiziksel yapısını hem de üzerindeki dış kuvvet faaliyetlerini doğrudan etkilemiştir.

Bu bilgilere dayanarak, Türkiye'deki platoların genel özellikleri hakkında aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Türkiye’de platoların oluşum süreci (litosferik yapı ve jeolojik gelişim), bu sahaların fiziksel özelliklerini belirlediği gibi beşerî ve ekonomik faaliyetlerin sınırlarını da çizmektedir. Bazı platolarda iklim şartları hayvancılık veya tarım türünü doğrudan belirlerken, bazılarında ise sahanın litolojik yapısı (kayaç özelliği) iklimin sağladığı imkanları kısıtlayarak veya dönüştürerek ekonomik faaliyeti şekillendiren en temel faktör haline gelmektedir.

Buna göre, aşağıdaki plato ve bu platoda yoğunlaşan temel ekonomik faaliyet eşleştirmelerinden hangisinde, litolojik yapının belirleyici etkisi diğerlerine göre daha baskındır?

Türkiye'deki platoların büyük bir bölümü, üçüncü jeolojik zamanın sonu ile dördüncü zamanın başlarında gerçekleşen toplu yükselmenin etkisiyle deniz seviyesinden oldukça yüksekte yer almaktadır. Ancak bir plato, akarsular tarafından aşındırılarak deniz seviyesine kadar alçaltılmış eski bir aşınım yüzeyi (peneplen) özelliğine sahiptir. Ortalama yükseltisi diğer platolara göre oldukça az olan bu saha; sanayi, ulaşım ve ticaret faaliyetlerinin yoğunlaşması nedeniyle Türkiye'nin en yoğun nüfuslu bölgesi haline gelmiştir.

Parçada özellikleri belirtilen plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de platoların oluşum süreçleri; dış kuvvetlerin aşındırma faaliyetleri, volkanizma, karstlaşma ve tabaka yapısı gibi unsurlara bağlı olarak çeşitlilik gösterir. Aşağıdaki tabloda bazı platolar, oluşum türleri ve bu sahalardaki baskın ekonomik faaliyetler eşleştirilmiştir:

Buna göre, tabloda X ile gösterilen yere getirilmesi gereken plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de platoların oluşum süreçleri ile bu alanlardaki doğal çevre şartları, ekonomik faaliyetlerin şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Buna göre, aşağıdaki platoların hangisinde oluşum kökeni ile üzerinde yaygın olarak yürütülen hayvancılık faaliyeti doğru eşleştirilmiştir?

Dış kuvvetlerin uzun süreli faaliyetleri sonucunda deniz seviyesine yakın bir düzlük haline gelmiş sahalara 'aşınım (peneplen) platoları' denir. Bu oluşum türüne en net örnek olan ve aynı zamanda Türkiye'nin ortalama yükseltisi en az olan platosu aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin en yüksek platoları arasında yer alan, yüzeyi volkanik lavlarla kaplı olan ve yaz yağışlarının etkisiyle gelişen gür çayırlar üzerinde büyükbaş hayvancılık faaliyetlerinin yürütüldüğü saha aşağıdakilerden hangisidir?