İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

Avrupa Hun Devleti'ne en parlak dönemini yaşatan, Doğu Roma İmparatorluğu'nu (Bizans) Margus ve Anatolios antlaşmalarıyla vergiye bağlayan ve Avrupalılar tarafından "Tanrı'nın Kırbacı" olarak nitelendirilen hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

$MÖ\ VIII.$ yüzyılda Hazar Denizi'nin doğusundan batıya doğru ilerleyen İskitler (Sakalar), Karadeniz'in kuzeyindeki bozkırlarda yaşayan toplulukları yerlerinden ederek büyük bir göç dalgasını tetiklemişlerdir. İskit baskısı sonucunda Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya giren ve burada Urartu ile Frig uygarlıkları üzerinde yıkıcı etkiler bırakan bu topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

Sanat eserlerinde 'Hayvan Üslubu'nu başlatan, maden işlemeciliğindeki ileri düzey becerileri nedeniyle 'Bozkırın Kuyumcuları' olarak tanınan ve tarihte bilinen ilk Türk topluluğu kabul edilen grup aşağıdakilerden hangisidir?

Uygurlar, Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimseyerek Orta Asya Türk tarihinde köklü bir yaşam tarzı değişikliğine gitmişlerdir. Bu dinin getirdiği yasaklar ve yerleşik hayatın sunduğu yeni imkânlar, Uygurları kendinden önceki Türk devletlerinden ayıran pek çok özelliğin ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygur Devleti'nin yerleşik hayata geçmesi ve yeni inanç sisteminin etkisiyle ortaya çıkan gelişmelerden biridir?

İskitler (Sakalar), bozkır kültürünün en eski temsilcilerinden biri olup maden işlemeciliğindeki yetkinlikleri sayesinde 'Bozkırın Kuyumcuları' olarak tanınmışlardır. Bu toplulukla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Balamir önderliğinde Karadeniz'in kuzeyinden batıya ilerleyen Hunların, önlerine çıkan Germen, Ostrogot ve Vizigot gibi kavimleri göçe zorlamasıyla başlayan Kavimler Göçü; Avrupa tarihinin en büyük kitlesel yer değiştirme hareketlerinden biridir.

Bu gelişmenin Avrupa'da yol açtığı sonuçlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

II. Göktürk (Kutluk) Devleti, Türk tarihinde hem siyasi bir yeniden doğuşu hem de kültürel bir uyanışı temsil eden bir dönüm noktasıdır.

Aşağıdakilerden hangisi, bu devletin 'siyasi yeniden doğuş' ve 'kültürel uyanış' özelliklerini sırasıyla en iyi yansıtan gelişmelerdir?

İslamiyet öncesi Türk kültüründe mezarların (kurgan) etrafına dikilen, ölen kişinin hayattayken öldürdüğü düşman sayısını simgeleyen ve taş heykel sanatının ilk örnekleri kabul edilen "balbal" geleneği, Avrasya bozkırlarında ilk kez aşağıdaki topluluklardan hangisi tarafından başlatılmıştır?

$II.$ Göktürk Devleti'nin en parlak dönemini yaşatan Kapgan Kağan, "bütün Türk boylarını tek bayrak altında toplama" idealini büyük oranda gerçekleştirmiştir. Ancak bu süreçte izlenen sert merkeziyetçi politikalar ve boyların iç işlerine yapılan müdahaleler, devletin gücünün zirvesindeyken büyük iç isyanlarla sarsılmasına neden olmuştur. Bilge Kağan döneminde ise bu durumun yarattığı toplumsal tahribatı onarmak için daha kuşatıcı ve "Töre"ye dayalı bir sosyal devlet anlayışı benimsenmiştir.

Kapgan Kağan döneminde yaşanan bu siyasi krizlerin temelinde, Türk devlet geleneğinde yer alan hangi unsura yönelik yapılan hatalı uygulama veya müdahale yatmaktadır?

Avrupa Hun Devleti'nin kurucusu Balamir'den sonra tahta geçen Uldız (Uldiz), Hun dış politikasının ana ilkelerini belirlemiştir. Bu dönemde Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) baskı altında tutulurken, Batı Roma İmparatorluğu ile Germen kavimlerine karşı iş birliği yapılmıştır. Ancak $V.$ yüzyılın ortalarında hükümdar Attila dönemine gelindiğinde bu strateji değişmiş; Batı Roma da doğrudan hedef alınarak üzerine Galya ve Roma seferleri düzenlenmiştir.

Attila döneminde yaşanan bu stratejik dönüşümün temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

I. Göktürk Devleti, Orta Asya'da hâkimiyet kurduğu geniş coğrafyada ticaret kervan yollarının sürekliliğine ve devlet bürokrasisinin işleyişine büyük önem vermiştir. Bu doğrultuda Türk kağanları, bölgenin ticaretini kontrol eden ve gelişmiş bir yazı sistemine sahip olan bir toplulukla yakın diplomatik ve kültürel iş birliği içerisine girmiştir. Devletin bu dönemine ait olan ve Moğolistan'da bulunan Bugut Yazıtı'nın da bu topluluğun dili ve alfabesiyle kaleme alınmış olması, kurulan bu ilişkinin derinliğini göstermektedir.

Bu parçada sözü edilen ve I. Göktürk Devleti'nin idari ve ticari yapısında etkili olan topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin hükümdarı Bilge Kağan, diktirdiği abidelerde halkına hitaben; "Ey Türk budunu, üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe senin ilini ve töreni kim bozabilir?" diyerek seslenmiştir.

Bilge Kağan'ın bu ifadeleri ve bu ifadelerin yer aldığı metinlerin Türk tarihi açısından taşıdığı en önemli değer aşağıdakilerden hangisidir?

$I.$ Göktürk Devleti'nde İstemi Yabgu, Batı kanadının yöneticisi olarak Bizans ve Sasaniler ile doğrudan diplomatik temaslar kurmuş, savaş ve barış kararları almıştır. Bu durum İstemi Yabgu'nun geniş bir özerkliğe sahip olduğunu gösterse de, devletin federal yapısı gereği Doğu'daki büyük kağana olan bağlılığı her zaman ön planda tutulmuştur.

Bu bilgiler doğrultusunda, İstemi Yabgu'nun aşağıda belirtilen tutumlarından hangisi, onun merkeze ($Ötüken$) olan hukuki bağlılığının ve devletin bölünmezliğinin kesin bir göstergesi olarak değerlendirilebilir?

İskitlerde (Sakalar) görülen;

I. Ölen kişilerin naaşlarını çeşitli ilaç ve bitkilerle koruma altına almaları (Mumyacılık),
II. Kadınların (Amazonlar) orduda aktif görev alması ve Tomris Hatun gibi kadın liderlerin devlet yönetmesi,
III. Ölen kişinin günlük hayatta kullandığı eşyaların ve atının mezarına (Kurgan) beraberinde konulması

durumlarından hangileri, bu topluluğun ahiret inancına (ölümden sonraki yaşamın varlığına) sahip olduğuna doğrudan kanıt olarak gösterilebilir?

Çin esaretinde geçen yaklaşık elli yıllık bir fetret döneminin ardından, 682 yılında Türk boylarını yeniden bir bayrak altında toplayarak Ötüken merkezli II. Göktürk Devleti'ni kuran ve devleti derleyip toplayan anlamına gelen "İlteriş" unvanını alan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya’nın tarih öncesi devirlerine ait arkeolojik buluntular, coğrafi şartların toplulukların yaşam biçimleri üzerindeki belirleyici etkisini yansıtmaktadır. Bu doğrultuda; Aral Gölü’ne dökülen Amuderya (Ceyhun) deltasında gelişen, yerleşik hayat izleri taşıyan ve geçimlerini temel olarak avcılık ile balıkçılıktan sağlayan kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin kuruluş süreci ve özellikleri ile ilgili olarak verilen;

I. Kutluk Kağan önderliğinde elli yıllık Çin esaretine son verilerek bağımsızlığın kazanılması,
II. Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına Türk tarihinin ilk yazılı belgeleri olan Orhun Abideleri'nin dikilmesi,
III. Maniheizm dininin etkisiyle yerleşik hayata geçilerek Karabalasagun şehrinin kurulması

bilgilerinden hangileri bu devletin 'milli (ulusal) devlet' yapısını ve kültürel kimliğini korumaya yönelik faaliyetleri arasında gösterilebilir?

Bumin Kağan tarafından Avar hâkimiyetine son verilerek kurulan $I.$ Göktürk Devleti, Mukan Kağan döneminde en parlak devrini yaşamıştır. Bu süreçte devletin batı kanadı İstemi Yabgu tarafından yönetilmiş, İpek Yolu kontrolünü sağlamak amacıyla Sasaniler ve Bizans ile stratejik diplomatik temaslar yürütülmüştür.

Buna göre $I.$ Göktürk Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin kuruluş sürecinde Kutluk Kağan'ın Türk boylarını bir araya getirdiği için "İlteriş" (İli/devleti derleyen, toplayan) unvanını alması ve Vezir Tonyukuk ile birlikte milli bir alfabe kullanarak Orhun Yazıtları'nı oluşturmaları, bu devletin öncelikle aşağıdaki özelliklerinden hangisine sahip olduğunu göstermektedir?

Çin esaretinde geçen yaklaşık elli yıllık 'Fetret Devri'nin ardından Türk boylarını yeniden bir araya getiren ve 'derleyen, toplayan' anlamına gelen 'İlteriş' unvanını alan Kutluk Kağan tarafından kurulan II. Göktürk Devleti'nde; Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk gibi şahsiyetlerin faaliyetlerinin Türk tarihine sağladığı en özgün ve kalıcı katkı aşağıdakilerden hangisidir?