İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

Uygurlar, Orta Asya Türk tarihinde yerleşik hayata geçişle birlikte; hukuk kurallarını yazılı hale getirmiş, kütüphaneler kurmuş ve matbaayı kullanarak geniş bir kültürel birikim oluşturmuşlardır. Maniheizm dininin etkisiyle yaşanan bu köklü dönüşümlere rağmen, Türk devlet geleneğinin bazı temel unsurlarının korunmasına özen gösterilmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurların yerleşik hayata geçmesi ve yeni bir dini benimsemesiyle ortaya çıkan değişimlerden biri değildir?

Uygur Devleti’nin Maniheizm dinini kabul ederek yerleşik yaşama geçmesi, Türklerin konar-göçer bozkır kültüründen uzaklaşarak yeni bir toplumsal düzen kurmalarını sağlamıştır. Bu değişim süreci, Türk kültür ve medeniyetine pek çok özgün katkıyı beraberinde getirmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurların yerleşik hayata geçişinin bir sonucu olarak Türk tarihinde ortaya koyduğu yenilikler arasında gösterilemez?

Asya Hun Devleti hükümdarı Mete Han, MÖ $209$ yılında tahta çıktıktan sonra Orta Asya'da yaşayan ve Türk soyundan olan tüm toplulukları ilk kez tek bir bayrak altında toplamayı başarmıştır.

Mete Han döneminde yaşanan bu gelişme, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir göstergesidir?

$I.$ Göktürk Devleti'nin dış politikasında; $557$ yılında Sasanilerle ittifak kurularak Akhun Devleti’nin sonlandırılması ve ardından $568$ yılında Bizans (Doğu Roma) ile diplomatik temaslar başlatılarak Sasanilere karşı bir blok oluşturulması önemli stratejik hamlelerdir.

Bu bilgiler ve dönemin genel özellikleri dikkate alındığında, $I.$ Göktürk Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Türklerin tarih sahnesine çıktığı ve ilk ana yurdu olarak kabul edilen Orta Asya (Türkistan), geniş bir coğrafi alanı kapsayan ve çeşitli doğal engellerle sınırlandırılmış bir bölgedir. Bu sınırların belirlenmesi, hem Türklerin yaşam tarzını hem de tarihsel süreçteki göç hareketlerinin yönünü doğrudan etkilemiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Orta Asya’nın tarihsel ve coğrafi sınırları arasında yer almaz?

Avrupa Hun hükümdarı Uldız, Trakya valisi ile yaptığı barış görüşmesi sırasında; "Güneşin battığı yere kadar her yeri zapt edebilirim." diyerek Hunların askeri gücünü ve cihan hakimiyeti idealini ortaya koymuştur. Uldız döneminde temelleri atılan bu dış politika stratejisi kapsamında Doğu Roma (Bizans) baskı altına alınırken Batı Roma İmparatorluğu ile iyi ilişkiler kurulmasına özen gösterilmiştir.

Avrupa Hun Devleti'nin Uldız dönemindeki bu dış politika hamlesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Mukan Kağan döneminde Orta Asya'da çok geniş bir alana hükmeden $I.$ Göktürk Devleti'nde; doğu kanadı bizzat kağan tarafından idare edilirken, batı bölgesinin yönetiminden sorumlu olan İstemi Yabgu iç işlerinde serbest bir tutum sergilemiş ancak dış ilişkilerde merkezin onayıyla hareket etmiştir. Bu idari yapılanma, devletin geniş sınırlar içerisinde dengeyi korumasını ve yönetim kolaylığı sağlamasını amaçlamıştır.

Sözü edilen bu idari düzenleme doğrultusunda, $I.$ Göktürk Devleti hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Avrupa Hun Devleti hükümdarları Attila ve Bleda döneminde Bizans (Doğu Roma) ile imzalanan Margus Antlaşması’nın;

I. Bizans, Hunlara bağlı kavimlerle antlaşma yapmayacak.
II. Hunlardan kaçarak Bizans'a sığınan siyasi mülteciler geri iade edilecek.
III. Bizans'ın Hunlara ödediği yıllık vergi miktarı $350$ libre altından $700$ libre altına çıkarılacak.

hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Avrupa Hun Devleti hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Çin esaretine karşı verilen bağımsızlık mücadelesi sonucunda Kutluk Kağan (İlteriş) tarafından kurulan ve Türk tarihinin ilk yazılı belgeleri sayılan Orhun Abideleri'ni miras bırakan Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Uygur Devleti’nde Maniheizm’in resmi din olarak kabul edilmesi ve yerleşik yaşama geçilmesi, Türk tarihinin en keskin dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir. Bu süreçte toplumsal, ekonomik ve kültürel alanlarda devrim niteliğinde değişimler meydana gelmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisinin Uygurlardaki bu değişim sürecine rağmen Türk devlet geleneğindeki sürekliliği koruduğu ve temel niteliğini kaybetmediği savunulabilir?

Asya Hun Devleti’nin zayıflama sürecinde Çin’in, Hun kağanına muhalif olan boy beylerine müstakil unvanlar vermesi, lüks tüketim malları göndermesi ve onları kendi tarafına çekmeye çalışması; Türk devlet teşkilatındaki hangi yapısal unsurun dış müdahalelere açık bir 'risk faktörü' olarak kullanıldığını göstermektedir?

Asya Hun Devleti hükümdarı Mete Han, Tunguzların (Doğu Hu) kendisinden önce atını ve eşini istemesini barışın bozulmaması adına kabul etmesine rağmen, devlet sınırları içerisindeki "çorak ve işe yaramaz" görülen bir toprak parçasını istemeleri üzerine "Toprak milletindir, onu kimse veremez." diyerek ordusunu harekete geçirmiştir. Mete Han'ın bu tutumu, ilk Türk devletlerinde aşağıdakilerden hangisine verilen önemi doğrudan kanıtlamaktadır?

Asya Hun Devleti’nde temelleri atılan ve ülke topraklarının "doğu" ile "batı" şeklinde iki ana idari bölüme ayrılarak yönetilmesi esasına dayanan "İkili Teşkilat" sistemi, uzun yıllar Türk devlet yönetiminin en belirgin özelliklerinden biri olmuştur. Bu yönetim modelinin uygulanmasıyla ulaşılmak istenen temel hedef aşağıdakilerden hangisidir?

Avrupa Hun Devleti'nin parçalanmasının ardından bölgede kalan Hun Türklerinin bir kısmı zamanla yerli halkla karışmış, bir kısmı ise Hristiyanlığı kabul ederek milli kimliklerini kaybetmişlerdir.

Bu durumun yaşanmasında ve Avrupa Hunlarının bölgede kalıcı bir Türk yurdu oluşturamamasında;

$I.$ Orta Asya'dan gelen yeni göç dalgalarının kesilmesi,
$II.$ Mevcut Türk nüfusunun yoğun kalabalıklar arasında azınlıkta kalması,
$III.$ Hristiyanlığın ve yerleşik kültürün asimile edici etkisi,

faktörlerinden hangilerinin etkili olduğu savunulabilir?

Orta Asya'da $MÖ 1200$ ile $MÖ 700$ yılları arasında Yenisey Irmağı çevresinde gelişim gösteren; bölge tarihinde demir madeninin ilk kez işlenmesi ve dört tekerlekli atlı arabaların kullanılmasıyla ön plana çıkan kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya'da yapılan arkeolojik kazılar sonucunda tespit edilen kültür merkezleri arasında; bölgenin en gelişmiş özelliklerine sahip olan ve kronolojik olarak günümüze en yakın dönemde yer alan kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya'da yapılan arkeolojik kazılar sonucunda gün yüzüne çıkarılan, Batı Türkistan'da Aşkabat yakınlarında bulunan ve bölgenin bilinen en eski kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Uygur Devleti, Türk tarihinde Maniheizm dinini benimseyerek yerleşik hayata geçen ilk topluluk olmuştur. Bu köklü yaşam tarzı değişikliği beraberinde kültürel, ekonomik ve hukuki alanlarda birçok yenilik getirmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Uygur Devleti'nin yerleşik hayata geçmesinin bir sonucu olarak gösterilemez?

Grek kaynaklarında İskit, Pers kaynaklarında ise Saka olarak adlandırılan; Karadeniz’in kuzeyinden Orta Asya’ya kadar uzanan sahada egemenlik kuran bu topluluk, bozkır kültürünün ilk büyük temsilcisi kabul edilir. Tarihçi Herodot'un eserlerinde geniş yer ayırdığı bu savaşçı topluluk, hem maden işleme sanatı hem de dönemin büyük güçleriyle girdiği mücadelelerle tarihe damga vurmuştur.

Buna göre, İskitler (Sakalar) ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Orta Asya’nın tarih öncesi devirlerini aydınlatan arkeolojik araştırmalarda; Afanesyevo kültürünün daha gelişmiş bir devamı olarak kabul edilen, Hazar Denizi’nin doğusundan Altay Dağları’na kadar uzanan çok geniş bir sahada etkili olan ve antropolojik buluntuları itibarıyla Türklerin ilk atalarına ait fiziksel özelliklerin (beyaz ırk, brakisefal yapı) belirginleştiği kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?