Türk-İslam Tarihi

Büyük Selçuklu Devleti'nin Batı siyasetinde bir dönüm noktası olan Malazgirt Zaferi, Türk tarihçiliğinde "Anadolu’nun kapılarının açılması" olarak kavramsallaştırılmıştır. Bu süreç, ilerleyen yüzyılda Türkiye Selçukluları tarafından kazanılan Miryokefalon Zaferi’nin "Anadolu’nun tapusunun alınması" şeklinde tanımlanmasıyla tamamlanmıştır. Bu iki metaforik tanımlama arasındaki temel fark göz önüne alındığında, "kapı açma" eyleminin siyasi ve stratejik karşılığı hangisidir?

$751$ yılında gerçekleşen Talas Savaşı, Türklerin İslamiyet'i kabul sürecinde bir "kırılma noktası" olarak kabul edilir. Ancak bu savaşın dinî bir dönüşüme zemin hazırlamasında, sadece askerî bir ittifakın kurulması değil, aynı zamanda İslam dünyasında savaşın hemen öncesinde yaşanan iktidar değişiminin getirdiği zihniyet farkı da belirleyici olmuştur.

İslam dünyasındaki bu siyasi gelişme ve beraberindeki paradigma değişimi dikkate alındığında, Türklerin İslamiyet'e bakışını olumlu yönde etkileyen temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde çarşı ve pazardaki ticari faaliyetleri denetleyen, esnafın hileli mal satmasını engelleyen, ölçü ve tartı aletlerini teftiş eden ve fiyatların belirlenen sınırların (narh sistemi) dışına çıkmasını önleyen görevli aşağıdakilerden hangisidir?

İslamiyet’i kabul eden Türk devletlerinden biri olan bu yapı, kendisini Büyük Selçuklu Devleti’nin mirasçısı olarak görmüş ve Moğol istilası karşısında bir tampon bölge vazifesi üstlenmiştir. Ancak $1230$ yılında Anadolu Selçuklu Devleti ile yaptıkları Yassıçemen Savaşı'nı kaybederek zayıflama sürecine girmişlerdir.

Paragrafta özellikleri belirtilen Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde, özellikle Türkiye Selçuklularında hükümdarın başkentte bulunmadığı veya sefere çıktığı zamanlarda devlet işlerini yürüten, elçileri kabul eden ve başında 'Naib' unvanlı bir görevlinin bulunduğu idari kurum aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde (Karahanlı, Gazneli, Selçuklu) uygulanan toprak yönetimi ve ekonomik düzen; İslam hukukunun (Şer'i) ilkeleri ile eski Türk devlet geleneklerinin bir sentezi olarak gelişmiştir. Bu sistemde temel amaç; toprakların boş kalmasını engelleyerek üretimde sürekliliği sağlamak, hazineye yük olmadan güçlü bir ordu beslemek ve taşrada devlet otoritesini tesis etmektir.

Bu dönemdeki toprak ve ekonomi yönetimiyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi, uygulamanın niteliği veya tarihsel dönemi açısından yanlış bir değerlendirmedir?

II. Kök Türk Devleti’nin $744$ yılında yıkılmasının ardından Orta Asya’da oluşan otorite boşluğu, bölgeyi Çin (Tang Hanedanı) ve Müslüman Araplar (Abbasiler) arasında bir nüfuz rekabeti alanı haline getirmiştir. $751$ yılında gerçekleşen Talas Savaşı’nda Karluk Türklerinin Abbasilerin yanında yer almasıyla sonuçlanan süreç, sadece askeri bir başarı değil, Türk ve dünya tarihi açısından bir 'kırılma noktası' olarak kabul edilir.

Bu bilgiler ve dönemin şartları göz önüne alındığında, Talas Savaşı’nın sonuçlarına dair yapılabilecek en kapsamlı değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Devleti hükümdarı Tuğrul Bey'in 1055 yılında gerçekleştirdiği Bağdat Seferi sonucunda Abbasi halifesi tarafından kendisine 'Sultânu'l-Mağrib ve'l-Maşrık' (Doğu'nun ve Batı'nın Sultanı) unvanı verilmiştir. Bu gelişme, Türk-İslam devlet yönetimi geleneğinde önemli bir yapısal değişimi beraberinde getirmiştir.

Buna göre, söz konusu gelişmenin Türk-İslam 'devlet yönetimi' anlayışına olan en temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Timur’un torunlarından olan Babür Şah tarafından $1526$ yılında Hindistan’da temelleri atılan, resmi dili Farsça olmasına rağmen hükümdarının Çağatay Türkçesiyle kaleme aldığı "Vekayi" (Babürname) adlı eseriyle Türk edebiyatına ilk otobiyografik örneği kazandıran Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Türklerin Anadolu'daki hakimiyet süreci; $1048$ Pasinler Savaşı ile başlamış, $1071$ Malazgirt Zaferi ile bir dönüm noktasına ulaşmıştır. Tarih literatüründe Malazgirt Zaferi, 'Anadolu'nun kapılarının açılması' olarak nitelendirilmiştir.

Bu zaferin 'Anadolu'nun kapılarını açan' bir gelişme olarak kabul edilmesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türk tarihinde Anadolu’nun siyasi kaderini belirleyen dönüm noktaları; Pasinler Savaşı ile 'tanıma ve keşif', Malazgirt Savaşı ile 'kapıların açılması' ve Miryokefalon Savaşı ile 'tapusunun alınması' şeklinde sembolize edilmiştir.

Bu tarihsel süreç ve Büyük Selçuklu Devleti'nin dış politikası dikkate alındığında, Anadolu'nun fethine zemin hazırlayan ve Bizans İmparatorluğu'na karşı kazanılan ilk büyük meydan savaşı aşağıdakilerden hangisidir?

751 yılında Abbasiler ile Çinliler arasında yaşanan Talas Savaşı'nda, Karluk Türklerinin Müslümanların tarafına geçerek Çin ordusuna karşı savaşması savaşın gidişatını belirlemiştir. Bu askeri ittifakın zaferle sonuçlanmasının ardından Orta Asya coğrafyasında meydana gelen temel siyasi değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde ordu teşkilatı içerisinde yer alan, doğrudan hükümdarın şahsını ve sarayı korumakla görevli olan, farklı milletlerden devşirilen askerlerden oluşan ve maaş yerine "bişteganî" adı verilen bir ödeme alan askeri sınıf aşağıdakilerden hangisidir?

Timur Devleti döneminde Semerkant’ta kendi adına bir rasathane kurarak gökyüzü haritaları ve yıldız cetvelleri üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan, "Zîc-i Gürgânî" (Yıldız Kataloğu) adlı eseriyle astronomi tarihine geçen bilim insanı ve hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde adaletin en üst düzeyde sağlanması amacıyla oluşturulan; bizzat hükümdarın başkanlık ettiği, yüksek devlet görevlilerinin yargılandığı ve halkın şikâyetlerinin doğrudan dinlenip karara bağlandığı yüksek mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?

Mısır'da kurulan Türk-İslam devletleri, Abbasi Devleti'nin merkezi otoritesinin zayıfladığı dönemlerde ortaya çıkan "Tevaif-i Müluk" devletleri arasında yer alırlar. Bu devletler, Mısır ve çevresinde Türk kültürünü yaymış, Haçlı ve Moğol tehditlerine karşı İslam dünyasını korumuşlardır.

Aşağıdaki devletlerden hangisi, Mısır merkezli kurulmuş olmasının yanı sıra Mekke ve Medine'yi (Hicaz) egemenlik altına alarak "Kutsal Topraklara" hükmeden ilk Türk devleti olmuştur?

İsmini kurulduğu Afganistan'ın Gazne şehrinden alan Gazneliler, Sultan Mahmut döneminde Hindistan'a düzenlenen $17$ seferle İslamiyet'in bu coğrafyada yayılmasını sağlamış ve Biruni gibi bilim insanlarını sarayda himaye ederek Türk-İslam kültürüne hizmet etmişlerdir. Sultan Mahmut'un Biruni için "Sarayımın en değerli hazinesi" ifadesini kullanması bilim insanlarına verilen önemi gösterse de devletin çok uluslu yapısı ve ordudaki etnik çeşitlilik merkezi otoritenin korunmasını zorlaştırmıştır.

Buna göre, Gazneliler Devleti'nin Horasan bölgesindeki hâkimiyetini kaybederek zayıflama sürecine girmesine ve Büyük Selçuklu Devleti'nin resmen kurulmasına ortam hazırlayan tarihî gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

$751$ yılında Çin ile Abbasi Devleti arasında gerçekleşen Talas Savaşı’nda Karluk Türklerinin Müslümanların safında yer alması, dünya tarihinin seyrini değiştiren gelişmelere zemin hazırlamıştır. Bu zaferin ardından Türkler kitleler hâlinde İslamiyet’i benimsemeye başlamış, aynı zamanda kağıt ve matbaa gibi teknik buluşlar Çin sınırları dışına taşınmıştır.

Buna göre, Talas Savaşı’nın ardından yaşanan gelişmelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi savunulamaz?

Türk-İslam devletlerinde merkezi yönetimde hükümdarın bizzat başkanlık ettiği; devlet memurları hakkındaki şikayetlerin incelendiği, ağır siyasi suçların karara bağlandığı ve kadı kararlarına yapılan itirazların sonuçlandırıldığı en üst düzey kurumsal yapı aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar, İslamiyet'i kabul etmelerine rağmen Orta Asya Türk devlet geleneğini büyük ölçüde korumuş ve bu geleneği İslam medeniyetinin kurumlarıyla başarılı bir şekilde harmanlamışlardır. Buna göre Karahanlılarda görülen aşağıdaki uygulamalardan hangisi, İslamiyet öncesi Türk devlet yapısındaki 'ikili teşkilat' sisteminin devam ettirildiğinin en açık göstergesidir?