Examkin

Sözcükte Yapı

119 questions

Question 81Question →

Türkçede sözcüklerin en küçük ve anlamlı parçasına 'kök' denir. Kökler, karşıladıkları anlamın türüne göre 'isim kökü' ve 'fiil kökü' olarak ikiye ayrılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Gece yarısı duyduğu ses içini korku ile doldurdu.

Answer

İçini korku ile doldurdu cümlesindeki 'korku' sözcüğü, 'kork-' fiil kökünden türetildiği için diğerlerinden farklıdır.
Korku sözcüğünün kökü 'kork-' fiilidir. Diğer seçeneklerdeki şekerli (şeker), tuzluk (tuz), oduncu (odun) ve kitaplık (kitap) sözcüklerinin kökleri ise birer varlığı karşıladığı ve eylem bildirmediği için isim köküdür.

Step-by-Step Solution

1
Altı çizili sözcüklerin eklerini atarak anlamlı en küçük parçalarını (köklerini) belirleyin.
Sözcük kökleri: şeker, tuz, kork-, odun, kitap.
Sözcüğün yapısını ve kök türünü belirlemek için önce köke ulaşılmalıdır.
2
Belirlenen köklere '-mak / -mek' ekini getirerek anlamlı olup olmadığını kontrol edin.
Şeker-mek (anlamsız), Tuz-mak (anlamsız), Kork-mak (anlamlı), Odun-mak (anlamsız), Kitap-mak (anlamsız).
İsim kökleri iş, oluş, hareket bildirmezken; fiil kökleri bildirir ve mastar eki alabilir.
3
Köklerin türlerini sınıflandırarak farklı olanı bulun.
Şeker, tuz, odun ve kitap isim köküdür; kork- ise fiil köküdür.
Soruda türü bakımından farklı olan kök istenmektedir.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayrımı

Hints

1
Bir sözcüğün kökünü bulmak için ona gelen tüm ekleri çıkarıp anlamlı en küçük parçaya bakın.
2
Kökün türünü anlamak için sonuna '-mak/-mek' eki getirmeyi deneyin. Eğer anlamlı oluyorsa fiil köküdür.
3
Şeker, tuz, odun ve kitap kelimelerine -mak eki getiremezsiniz ancak 'kork-' kelimesine getirebilirsiniz.

Practice More

İsim ve fiil köklerini ayırmakta ustalaştıktan sonra, hem isim hem fiil olarak kullanılabilen 'sesteş kökler' (yüz, gül, yol gibi) konusuna çalışabilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüğün köküne 'bu nedir?' veya 'ne yapıyor?' sorusunu sorabilirsiniz. Cevap bir nesne veya kavramsa isim kökü, bir iş veya hareketse fiil köküdür.
Estimated Time:45s
Question 82Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Duvardaki yazı herkesin dikkatini çekti.

Answer

Duvardaki yazı herkesin dikkatini çekti.
"Duvardaki yazı herkesin dikkatini çekti" cümlesinde yer alan "yazı" sözcüğünün kökü "yaz-" fiilidir. Bu sözcük, fiil köküne gelen "-ı" yapım ekiyle isme dönüşmüş (fiilden isim yapım eki) ve yeni bir anlam kazanmıştır. Yapım eki alan sözcükler yapısı bakımından "türemiş" kabul edilir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz et.
kalem-ler (Basit), kitap-lar (Basit), yaz-ı (Türemiş), sıra-lar (Basit), resim-ler (Basit).
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Eklerin türünü (yapım mı, çekim mi) belirle.
-lar/-ler ekleri çoğul ekidir (çekim eki), -ı eki ise fiilden isim yapım ekidir.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basittir.
3
Yapısı farklı olan sözcüğü seç.
"Yazı" sözcüğü türemiş, diğerleri basittir.
Diğer seçeneklerde sadece çekim eki kullanılırken doğru cevapta yapım eki kullanılmıştır.

Key Concept

Sözcük Yapısı: Basit ve Türemiş Sözcükler

Hints

1
Sözcüğün yapısını anlamak için önce anlamlı en küçük parçası olan kökünü bulmalısın.
2
Köke gelen ek sözcüğün anlamını değiştiriyorsa o bir yapım ekidir. Yapım eki alan sözcükler türemiştir.
3
-lar/-ler çoğul ekleri çekim ekidir. Ancak "yaz-" fiilinden yeni bir kavram olan "yazı"yı türeten ek bir yapım ekidir.

Practice More

Farklı türdeki yapım eklerini (isimden isim, isimden fiil vb.) inceleyerek türemiş sözcükler üzerine pratik yapabilirsin.

Alternative Method

Sözcüğü ekine ayırdıktan sonra, ekin yeni bir anlam kazandırıp kazandırmadığına bakabilirsin. Örneğin 'kalem' ile 'kalemler' aynı nesneyi karşılarken, 'yazmak' eylemi ile 'yazı' kavramı farklıdır.
Estimated Time:45s
Question 83Question →

Kamu hizmetlerinin sunumunda toplumsal değerleri gözetmek büyük bir önem taşır. Toplumun savunmasız (I) kesimlerine yönelik sosyal projeler, geçmişteki (II) uygulamalardan ders alınarak geliştirilmelidir. Deneyimli öğretmenler (III) ve uzmanların birleşmiş (IV) gücüyle hazırlanan bu projelerin başarıyla yürütülmesi, her kamu görevlisi için vatansever (V) bir duruşun gereğidir.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Parçadaki beşinci sözcük olan 'vatansever', diğerlerinden farklı olarak birleşik yapılı bir sözcüktür.
Vatansever sözcüğü 'vatan' ismi ile 'sev-' fiilinin (-er sıfat-fiil ekiyle kalıplaşarak) birleşmesinden oluşmuştur. Bu tür sözcükler yapıca 'birleşik sözcük' olarak adlandırılır. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcükler ise yapım eki alarak türemişlerdir.

Step-by-Step Solution

1
Numaralanmış sözcüklerin kök ve ek analizini yapmak.
I. sav-un-ma-sız (Türemiş), II. geç-miş-te-ki (Türemiş), III. öğre-t-men-ler (Türemiş), IV. bir-leş-miş (Türemiş), V. vatan + sever (Birleşik)
Sözcük yapısını belirlemek için kökün türü ve alınan eklerin işlevi (yapım/çekim) incelenmelidir.
2
Sözcükleri yapı kategorilerine (basit, türemiş, birleşik) ayırmak.
I, II, III ve IV numaralı sözcükler en az bir yapım eki aldıkları için 'türemiş' sözcüklerdir. V numaralı sözcük ise iki kelimenin birleşmesiyle oluştuğu için 'birleşik' sözcüktür.
Yapısı bakımından farklı olanı bulmak için kategorik karşılaştırma gereklidir.

Key Concept

Sözcük yapısı; basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üç grupta incelenir. En az bir yapım eki alan sözcükler türemiş, en az iki sözcüğün birleşmesiyle oluşanlar birleşiktir.

Hints

1
Sözcüklerin yapım eki alıp almadığına veya iki kelimenin birleşip birleşmediğine dikkat edin.
2
Fiilimsi eklerinin (-miş, -ma gibi) ve sıfat yapan '-ki' ekinin her zaman yapım eki olduğunu hatırlayın.
3
Vatansever sözcüğünü köklerine ayırdığınızda iki ayrı anlamlı kelime göreceksiniz; bu onu diğerlerinden ayırır.

Practice More

Benzer şekilde 'milletsever', 'başöğretmen' veya 'bilgisayar' gibi sözcüklerin yapılarını inceleyerek pratik yapabilirsiniz.

Alternative Method

Sözcükleri 'parçalanamaz tek anlamlı birim' (basit), 'ekle anlamı değişmiş' (türemiş) ve 'iki anlamlı birim bir arada' (birleşik) şeklinde gruplandırarak hızlıca eleme yapabilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 84Question →

Türkçede sözcükler yapılarına göre basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üç grupta incelenir. Yapım eki almamış, sadece çekim eki (hâl, iyelik, çoğul vb.) almış sözcükler "basit yapılı" sözcüklerdir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapısı bakımından basit bir sözcüktür?

Show answer & explanation

Answer: Evimiz okulun hemen karşısındaki sokakta bulunuyor.

Answer

Cümledeki 'evimiz' sözcüğü yapıca basittir çünkü herhangi bir yapım eki almamıştır.
Sözcüğün kökü 'ev'dir ve aldığı '-(i)miz' eki birinci çoğul şahıs iyelik ekidir. İyelik ekleri çekim eki olduğu ve sözcüğün anlamını değiştirmediği için bu sözcük basit yapılıdır.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüğün kökünü belirle.
Sözcüğün kökü 'ev'dir (isim kökü).
Anlamlı en küçük parçayı bulmak yapıyı analiz etmenin ilk adımıdır.
2
Sözcüğe gelen ekleri analiz et.
Sözcük '-(i)miz' ekini almıştır. Bu ek, sahiplik bildiren bir iyelik ekidir.
Ekin kelimenin anlamını veya türünü değiştirip değiştirmediğini kontrol etmek gerekir.
3
Ekin türünü sınıflandır.
İyelik ekleri çekim eki kategorisindedir.
Çekim ekleri sözcüğün yapısını değiştirmez, sadece cümle içindeki görevini belirler.
4
Sözcük yapısını kararlaştır.
Yapım eki almadığı için sözcük 'basit' yapılıdır.
Tanım gereği yapım eki içermeyen sözcükler basit kabul edilir.

Key Concept

Sözcük Yapısı (Basit Sözcük)

Hints

1
Kelimenin köküne bak ve gelen ekin kelimenin anlamını değiştirip değiştirmediğini düşün.
2
İyelik ekleri, hal ekleri ve çoğul ekleri yapım eki değildir; kelimeyi türemiş yapmazlar.
3
'Ev' kelimesinden 'evimiz' dediğimizde ev hâlâ bildiğimiz evdir, sadece kime ait olduğu belirtilmiştir. Ancak 'göz'den 'gözlük' yapıldığında anlam tamamen değişir.

Practice More

İsimden isim yapım ekleri (-lı, -sız, -cı, -lık) ile çekim eklerini karşılaştıran örnekler çözerek pratiğinizi artırabilirsiniz.

Alternative Method

Sözcükleri 'Kök + Ek' şeklinde ayırın. Eğer ek geldikten sonra kelime sözlükte farklı bir madde başı olacak kadar anlam değiştirmişse (mesela göz -> gözlük), o sözcük türemiştir.
Estimated Time:45s
Question 85Question →

Türkçede sözcüğün anlamlı en küçük parçasına 'kök' denir. Kökler, yansıttıkları anlam ve üstlendikleri görev bakımından temel olarak isim kökleri ve fiil kökleri olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Küçük kedi, soğuktan korunmak için bir köşeye kıvrıldı.

Answer

Sözcüklerin kökleri incelendiğinde "kıvrıldı" sözcüğünün fiil köküne (kıvır-), diğer sözcüklerin ise isim köküne (kan, oyun, sızı, besi) sahip olduğu görülür.
Seçeneklerdeki sözcükler incelendiğinde; "kanamış" sözcüğünün kökü "kan", "oynadı" sözcüğünün kökü "oyun", "sızladı" sözcüğünün kökü "sızı", "besledi" sözcüğünün kökü ise "besi"dir. Bu sözcüklerin tamamı isim köküdür. Ancak "kıvrıldı" sözcüğünün kökü "kıvır-" eylemidir ve fiil köküdür.

Step-by-Step Solution

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini tespit et ve varsa ses olaylarını belirle.
Kanamış: kan, Oynadı: oyun, Sızladı: sızı, Kıvrıldı: kıvır, Besledi: besi.
Kökü bulurken ekler atıldıktan sonra kalan anlamlı en küçük parçaya bakılır.
2
Tespit edilen köklere -mek/-mak mastar ekini getirerek kök türlerini ayırt et.
kan-mak (X - isim), oyun-mak (X - isim), sızı-mak (X - isim), kıvır-mak (✓ - fiil), besi-mek (X - isim).
Mastar eki alan kökler fiil, almayanlar isim köküdür.
3
Kök türlerini karşılaştırarak farklı olanı seç.
Sadece "kıvır-" kökü fiildir; diğerlerinin tamamı isim köküdür.
Soruda tür bakımından farklı olan kök sorulmuştur.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayırımı

Hints

1
Kökü bulurken kelimedeki tüm ekleri atın ve geriye kalan anlamlı parçanın kelimenin bütünüyle anlam ilişkisi olup olmadığını kontrol edin.
2
Türkçede bazı sözcükler yapım eki alırken ünlü kaybına uğrar. Örneğin "oyun" sözcüğü "-a" ekini aldığında "oyna-" olur. Bu durum kök türünü değiştirmez.
3
Kelimelerin köklerini şu şekilde belirleyebilirsiniz: kan, oyun, sızı, kıvır-, besi. Şimdi bu köklere -mek/-mak ekini getirin.

Practice More

Kök türleri arasındaki 'sesteş kök' (kan- / kan) ve 'ortak kök' (boya- / boya) farklarını incelemek bu konudaki karmaşıklığı çözmenize yardımcı olacaktır.

Alternative Method

Sözcüklerin köklerini bulduktan sonra mastar eki getirmek yerine, bu köklerin bir 'iş, oluş, hareket' mi bildirdiğini yoksa bir 'varlığı mı' karşıladığını düşünerek de sonuca ulaşabilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 86Question →

Modern bireyin (I)çevresel (II)ayrıntılar içinde boğulması, (III)biçimsel bir yaşam tarzını benimsemesine ve (IV)yanlışlıklarla dolu bir dünyada (V)yalnızlık hissetmesine neden olmaktadır.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, sözcük türü (isim veya fiil) bakımından ötekilerden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

V numaralı 'yalnızlık' sözcüğünün kökü isimdir.
V numaralı seçenek olan 'yalnızlık' sözcüğünün kökü 'yalın' ismidir. 'Yalın'dan 'yalnız' (ünlü düşmesi ile) ve ardından 'yalnızlık' türetilmiştir. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcüklerin kökleri fiildir (çevir-, ayır-, biç-, yanıl-).

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini tespit et.
I: çevir-, II: ayır-, III: biç-, IV: yanıl-, V: yalın
Kök türünü belirlemek için önce ekleri atıp en küçük anlamlı parçaya ulaşmak gerekir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) belirle.
I, II, III ve IV fiil kökü; V ise isim köküdür.
Köklerin sonuna '-mak/-mek' eki getirilerek fiil olup olmadıkları test edilir.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayırımı

Hints

1
Sözcüklerin köklerini bulurken ünlü düşmesi gibi ses olaylarına dikkat edin.
2
'Yanlış' ve 'yalnız' sözcüklerinin kökleri birbirine çok karıştırılır; biri eylemden diğeri isimden gelir.
3
'Yanlış' kelimesi 'yanılmak' fiilinden, 'yalnız' kelimesi ise 'yalın' isminden türemiştir.

Practice More

Ünlü düşmesine uğrayan 'uyku', 'koku', 'sarımtırak' gibi kelimelerin kök türlerini inceleyerek bu konuyu pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 87Question →

Türkçede bir sözcük en az bir yapım eki aldığında "gövde" durumuna gelir. Eğer bir sözcük, gövde durumundayken bir yapım eki daha alırsa bu sözcüğe "gövdeden türemiş sözcük" denir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde gövdeden türemiş bir sözcük yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Akşamki yemeğin tuzu biraz fazla kaçmış gibiydi.

Answer

İçeriğinde "akşamki" ve "yemeğin" gibi yalnızca bir yapım eki almış veya hiç yapım eki almamış sözcüklerin bulunduğu cümle doğru cevaptır.
Doğru olan cümlede yer alan 'akşamki' sözcüğü 'akşam' köküne gelen tek bir '-ki' yapım ekiyle, 'yemeğin' sözcüğü ise 'ye-' köküne gelen tek bir '-mek' yapım ekiyle oluşmuştur. Bu sözcükler 'gövde' durumundadır ancak gövdeden türemiş (en az iki yapım eki almış) bir sözcük bu cümlede bulunmamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Terim analizi yapma
"Gövde" (Kök + 1 Yapım Eki) ile "Gövdeden Türemiş" (Gövde + En az 1 Yapım Eki daha) ayrımını belirlemek.
Soruda istenen yapıyı doğru analiz etmek için temel tanımı uygulamak gerekir.
2
Cümlelerdeki sözcükleri eklerine ayırma
A'da yoğ-un-luk (2 yapım), B'de düş-ün-ce-li (3 yapım), C'de yap-ı-laş-ma (3 yapım), D'de yol-cu-luk (2 yapım) tespit edildi.
Gövdeden türemiş sözcükleri eleyerek doğru seçeneğe ulaşmak.
3
Hedef cümleyi doğrulama
E seçeneğinde 'akşam-ki' (1 yapım) ve 'ye-mek' (1 yapım) dışında yapım eki almış sözcük bulunmadığı görüldü.
Bir yapım eki sözcüğü gövde yapar ama gövdeden türemiş yapmaz; bu farkı teyit etmek.

Key Concept

Gövdeden Türemiş Sözcük (En az iki yapım eki almış sözcük)

Hints

1
Bir sözcüğün gövdeden türemiş olması için üzerinde en az iki tane yapım eki görmeniz gerekir.
2
Cümlelerdeki 'yoğunluk', 'düşünceli', 'yapılaşma' ve 'yolculuk' gibi kelimelerin kaçar tane yapım eki aldığını dikkatlice sayın.
3
İçinde 'yemek' geçen cümlede, 'yemek' ve 'akşamki' kelimeleri sadece birer yapım eki almıştır, bu yüzden onlar sadece 'gövde'dir.

Practice More

Benzer şekilde, fiilden fiil yapım eki üzerine fiilden isim yapım eki alan (örneğin: süz-g-eç) kelimeleri analiz ederek pratiğinizi artırabilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 88Question →

Türkçede sözcüklerin kökleri, yansıttıkları anlam özelliklerine göre "isim kökü" ve "fiil kökü" olmak üzere iki temel gruba ayrılır. Bazı sözcükler türetilirken ünlü kaybına uğradıkları için kök türünü belirlemek dikkatli bir analiz gerektirir.

Buna göre, aşağıdaki cümlede altı çizili sözcüklerden hangisi kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Eski bir yerleşim yerinde (I) yaşayan halkın (II) sızlayan yaralarını sarmak için (III) beslenen umutlar, çocukların sokaklarda (IV) oynayan neşesiyle birleşince (V) uyuyan bir kentin yeniden uyanışı gerçekleşti.

Show answer & explanation

Answer: uyuyan

Answer

Sözcüğün kökü "uyu-" fiili olan seçenek, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır.
Doğru seçenek olan ifadede sözcüğün kökü "uyu-" fiilidir. "Uyuyan" sözcüğü "uyu-" fiiline gelen sıfat-fiil ekiyle türetilmiştir. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcüklerin kökü ise isimdir (yaş, sızı, besi, oyun).

Step-by-Step Solution

1
Altı çizili sözcüklerin eklerini atarak anlamlı en küçük parçaları olan köklerini belirleyin.
yaşayan -> yaş; sızlayan -> sızı; beslenen -> besi; oynayan -> oyun; uyuyan -> uyu-
Kök türünü belirlemek için sözcüğün yapım eklerinden önceki ilk hali bulunmalıdır.
2
Belirlenen köklere mastar eki (-mak/-mek) getirerek isim mi yoksa fiil mi olduklarını kontrol edin.
yaş (yaş-mak olmaz, isim); sızı (sızı-mak olmaz, isim); besi (besi-mek olmaz, isim); oyun (oyun-mak olmaz, isim); uyu- (uyu-mak olur, fiil)
İsim ve fiil köklerini ayırt etmenin en kesin yolu mastar eki testidir.
3
Türetme sırasında meydana gelen ünlü düşmelerini dikkate alarak analizi sonuçlandırın.
Dört sözcük isim kökünden türemişken, sadece bir sözcük fiil kökünden türemiştir.
Sözcük yapısı sorularında ses olayları kök türünü gizleyebilir; doğru analiz için bu olaylar tespit edilmelidir.

Key Concept

Sözcük Köklerinin Türleri ve Ünlü Düşmesi İlişkisi

Hints

1
Sözcüklerin köklerini bulurken türeme esnasında uğradıkları ünlü düşmelerini (ses olaylarını) geri kazanmaya çalışın.
2
"Besle-", "oyna-" ve "sızla-" eylemleri aslında birer isimden türetilmiştir. Bu isimleri tespit edin.
3
"Uyuyan" sözcüğü ile "uyku" sözcüğü arasındaki ilişkiyi düşünün; hangisi diğerinden türemiştir? "Uyu-" eylemi mi yoksa "uyku" ismi mi daha temeldir?

Practice More

Ünlü düşmesine uğrayan 'kavşak' (kavuş-), 'çevrede' (çevir-), 'devrim' (devir-) gibi fiil kökenli sözcükleri de inceleyerek kök türü analizini pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüklerin köklerini bulduktan sonra her birine '-mak/-mek' eki getirmeyi deneyin. Eğer ek getirilebiliyorsa fiil köküdür. Örneğin; oyun-mak (olmaz), uyu-mak (olur).
Estimated Time:2m 0s
Question 89Question →

Günümüz (I)toplumlarının (II)kavşaklarında (III)kısalan mesafeler, (IV)bireysel özgürlüklerin (V)nasıl şekilleneceğini de belirlemektedir.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V. nasıl

Answer

Cümledeki 'nasıl' sözcüğü 'ne' ve 'asıl' kelimelerinin birleşmesiyle oluştuğu için yapısı bakımından birleşiktir; diğer tüm sözcükler ise yapım eki aldıkları için türemiş yapıdadır.
Cümledeki 'nasıl' sözcüğü, 'ne' ve 'asıl' kelimelerinin zamanla birleşmesi ve 'e' ünlüsünün aşınmasıyla oluşmuş bir birleşik sözcüktür. Diğer seçeneklerdeki 'toplumların', 'kavşaklarda', 'kısalan' ve 'bireysel' sözcükleri ise yapım ekleri alarak türemiş yapı kazanmışlardır.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz etme.
I. top-lu-m, II. kavuş-ak, III. kıs-a-l-an, IV. bir-ey-sel, V. ne-asıl.
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök ve yapım eki ayrımını yapmak gerekir.
2
Yapım eki alıp almadıklarını kontrol etme.
İlk dört sözcükte en az bir yapım eki bulunurken, beşinci sözcük iki ayrı kökün birleşimiyle oluşmuştur.
Türemiş sözcükler yapım eki içerirken, birleşik sözcükler iki kelimenin birleşmesiyle oluşur.
3
Yapı türlerini gruplandırma.
I, II, III ve IV numaralı sözcükler 'türemiş'; V numaralı sözcük ise 'birleşik' kategorisindedir.
Farklı olan yapıyı tespit etmek için gruplandırma tamamlanır.

Key Concept

Sözcük Yapısı (Basit, Türemiş, Birleşik)

Hints

1
Altı çizili sözcüklerin basit mi, türemiş mi yoksa birleşik mi olduğunu kontrol edin.
2
Bazı birleşik sözcükler ses aşınması nedeniyle tek bir kök gibi görünebilir; 'niçin' veya 'nasıl' gibi kelimelerin kökenine odaklanın.
3
'Kavşak' sözcüğünün 'kavuşmak'tan, 'nasıl' sözcüğünün ise 'ne asıl'dan geldiğini hatırlayın.

Practice More

Etimolojik olarak birleşik olan (niçin, cumartesi, kahvaltı gibi) diğer sözcüklerin yapılarını inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcükleri yapılarına göre ayırırken eğer kelime iki farklı anlamlı parçadan (kökten) oluşuyorsa birleşik, anlamı değiştiren ekler alıyorsa türemiş, sadece çekim eki alıyorsa basittir.
Estimated Time:1m 30s
Question 90Question →

Türkçede yapım ekleri; eklendiği sözcüğün anlamını değiştiren, bazen de sözcüğün türünü (isimden fiile veya fiilden isme) dönüştüren eklerdir. Fiilden isim yapım ekleri ise fiil köklerine gelerek onları isim haline getirir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisi fiilden isim yapım eki almıştır?

Show answer & explanation

Answer: Okuduğum kitapta çok önemli bir bilgi vardı.

Answer

Okuduğum kitapta çok önemli bir bilgi vardı cümlesindeki 'bilgi' sözcüğü fiilden isim yapım eki almıştır.
Doğru seçenek olan 'bilgi' sözcüğü, 'bil-' (bilmek) fiil köküne '-gi' yapım ekinin getirilmesiyle oluşmuştur. Bu ek, bir eylemi kavram adına dönüştürdüğü için 'fiilden isim yapım eki' görevindedir.

Step-by-Step Solution

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini belirleyin.
Sessiz (ses), bulutlu (bulut), şakacı (şaka), bilgi (bil-), kitaplık (kitap).
Sözcüğün yapısını anlamak için en küçük anlamlı parçasını bulmak gerekir.
2
Köklerin türünü (isim veya fiil) kontrol edin.
Ses, bulut, şaka ve kitap isimdir; 'bil-' ise fiildir.
Kökün türü, ekin hangi grupta (isimden isim, fiilden isim vb.) olduğunu belirler.
3
Kökten sonra gelen ekin işlevini inceleyin.
'Bil-' fiiline gelen '-gi' eki, yeni bir kavram (isim) türetmiştir.
Fiil köküne gelip onu isme dönüştüren ekler fiilden isim yapım ekidir.

Key Concept

Fiilden İsim Yapım Ekleri

Hints

1
Altı çizili sözcüklerin köklerine '-mak / -mek' ekini getirmeyi deneyin.
2
Eğer köke '-mak' eki geldiğinde anlamlı oluyorsa o bir fiil köküdür. Örneğin: bil-mek.
3
Seçenekler arasında sadece bir tanesi fiil kökünden türemiştir; diğerlerinin kökü doğrudan bir varlık veya kavramın adıdır.

Practice More

Fiilden isim yapım eklerine 'sevgi', 'yazı' ve 'öğrenci' gibi diğer yaygın örnekleri inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 91Question →

Resmî kurumlarca (I)yayımlanan (II)bildiride, ülke genelinde (III)başlatılan reformların (IV)sürekliliği ve bu süreçte uygulanan (V)yöntemlerin etkinliği üzerinde durulmuştur.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi yapısı bakımından "gövdeden türemiş" bir sözcük değildir?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Sözcüklerin yapısal analizi yapıldığında, 'yöntemlerin' sözcüğünün sadece bir adet yapım eki aldığı, diğerlerinin ise en az iki yapım eki alarak gövdeden türediği görülmektedir.
Beşinci sözcük olan 'yöntemlerin', 'yön' isminden sadece '-tem' yapım ekiyle türetilmiştir. Üzerindeki '-ler' ve '-in' ekleri çekim eki olduğu için bu sözcük sadece 'gövde' durumundadır, gövdeden tekrar türetilmemiştir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin kök ve eklerini ayırt etmek
I: yay-ım-la-n-an, II: bil-dir-i-de, III: baş-la-t-ıl-an, IV: sür-ek-li-lik-i, V: yön-tem-ler-in
Yapı bilgisinde 'gövdeden türemiş' kavramı, bir sözcüğün en az iki yapım eki alması durumudur.
2
Yapım eki sayılarını karşılaştırmak
I (4 yapım eki), II (2 yapım eki), III (4 yapım eki), IV (3 yapım eki), V (1 yapım eki)
Sözcüklerin basit türemiş mi yoksa gövdeden türemiş mi olduğunu belirlemek için eklerin işlevine bakılır.
3
Sonucu belirlemek
V numaralı 'yöntemlerin' sözcüğü sadece 'türemiş' yapıda olup 'gövdeden türemiş' değildir.
'Gövde' kavramı köke bir yapım eki gelmesiyle oluşur; gövdeden türeme ise bu gövdeye bir yapım eki daha gelmesidir.

Key Concept

Gövdeden Türemiş Sözcük Yapısı

Hints

1
'Gövdeden türemiş' demek, bir sözcüğün en az iki yapım eki alması demektir.
2
Numaralanmış sözcüklerin her birinde kaçar tane yapım eki olduğunu tek tek saymayı deneyin.
3
'Yön' köküne gelen '-tem' ekinin ardından gelen '-ler' ve '-in' eklerinin çekim eki olup olmadığını kontrol edin.

Practice More

Farklı yapım eklerinin (fiilden isim, isimden fiil vb.) üst üste gelerek yeni gövdeler oluşturduğu diğer örnekleri inceleyin.
Estimated Time:2m 0s
Question 92Question →

Belediye (I)(I) ekiplerinin (II)(II) yürüttüğü (III)(III) çalışmalar, (IV)(IV) çevredeki (V)(V) görüntüyü tamamen değiştirdi.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi yapısı bakımından basittir?

Show answer & explanation

Answer: (I)(I) numaralı sözcük

Answer

Numaralanmış sözcükler arasında sadece 'ekiplerinin' sözcüğü herhangi bir yapım eki almadığı için basit yapılıdır.
Doğru cevap olan sözcük, 'ekip' köküne gelen çoğul eki (-ler), iyelik eki (-i) ve ilgi eki (-in) ile oluşmuştur. Bu eklerin tamamı çekim eki olduğu için sözcük yapıca basittir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini ayrıştırarak yapım eki alıp almadıklarını kontrol etme.
Analiz: 1. ekip-ler-i-n-in, 2. yürü-t-tüğ-ü, 3. çalış-ma-lar, 4. çevir-e-de-ki, 5. gör-ün-tü-yü.
Sözcük yapısını belirleyen temel unsur yapım ekinin varlığıdır.
2
Birinci sözcüğün eklerini inceleme.
Ekip (kök) + -ler (çoğul eki) + -i (iyelik eki) + -in (ilgi eki).
Çoğul, iyelik ve ilgi ekleri birer çekim ekidir; sözcüğün anlamını veya türünü değiştirmezler.
3
Diğer sözcüklerdeki yapım eklerini tespit etme.
Diğer tüm sözcüklerde fiilden isim veya isimden isim yapan yapım ekleri (fiilimsiler dahil) mevcuttur.
Yapım eki alan her sözcük türemiş yapılı kabul edilir.

Key Concept

Basit ve Türemiş Sözcük Ayrımı

Hints

1
Bir sözcüğün basit olması için hiç yapım eki almaması gerekir.
2
Çoğul ekleri (-lar/-ler) ve hal ekleri (-de, -den vb.) yapım eki değil, çekim ekidir.
3
Seçenekler arasında sadece bir sözcükte anlamı değiştiren 'yeni bir kelime türeten' bir ek bulunmamaktadır.

Practice More

Basit sözcükler ile kök halindeki sözcükler arasındaki farkı (çekim eki alabilme durumu) pekiştirmek için benzer örnekler çözebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 93Question →

Vatandaşların kuruma sunduğu (I) dilekçeleri, ilgili birimlerce kayıt altına alınır. Memurların bu (II) başvuruları değerlendirme süreci, (III) beklentilerin aksine oldukça hızlı ilerler. Kurum içi (IV) yazışmaların gizliliği, personelin en temel (V) görevleri arasındadır.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi, "üçüncü çoğul kişi iyelik eki" almıştır?

Show answer & explanation

Answer: dilekçeleri

Answer

Dilekçeleri sözcüğü, tamlayanı çoğul (vatandaşlar) olduğu için üçüncü çoğul kişi iyelik eki almıştır.
Dilekçeleri sözcüğünde, 'dilekçeler' vatandaşlara aittir. 'Vatandaşlar' üçüncü çoğul şahıs olduğu için onlara ait olan nesneye gelen '-leri' eki doğrudan 'üçüncü çoğul kişi iyelik eki' görevindedir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüğün ait olduğu varlığı (tamlayanı) tespit edin.
Dilekçelerin sahibi 'vatandaşlar' sözcüğüdür.
İyelik ekleri, ismin kime veya neye ait olduğunu belirtir.
2
Tamlayanın tekil mi yoksa çoğul mu olduğunu kontrol edin.
'Vatandaşlar' çoğul bir tamlayandır.
3. çoğul kişi iyelik eki (-ları / -leri) için sahiplik bildiren unsurun çoğul olması gerekir.
3
Diğer seçeneklerdeki benzer ekleri eleyin.
'Personel' tekil olduğu için 'görevleri' sözcüğündeki ek çoğul eki ve tekil iyelik ekidir.
Topluluk isimleri biçimsel olarak tekil kabul edilir, bu yüzden aldıkları iyelik eki de 3. tekil şahıs iyelik ekidir.

Key Concept

Üçüncü Çoğul Kişi İyelik Eki Ayrımı

Hints

1
Ekin kime ait olduğunu bulmak için sözcüğün başına 'onların' veya 'onun' getirmeyi deneyin.
2
3. çoğul kişi iyelik eki olması için 'Onların' zamiri ile uyumlu bir tamlama olması şarttır.
3
Personel sözcüğü biçimce tekildir; bu yüzden personelin görevleri derken sadece 'görev' kelimesi çoğul yapılmış, sahiplik ise tekil kalmıştır.

Practice More

İsim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan arasındaki sayı uyumuna (tekillik-çoğulluk) odaklanan soruları çözebilirsiniz.

Alternative Method

Cümledeki tamlayanları (sahipleri) listeleyin: Vatandaşlar (Çoğul), Memurlar (Çoğul - ancak başvuruları nesne durumunda), Personel (Tekil). Çoğul sahibi olup da sahiplik ekiyle bağlanan tek seçenek vatandaşların dilekçeleridir.
Estimated Time:2m 0s
Question 94Question →

Modern yönetim anlayışının (I)çevresinde şekillenen yeni düzen, kurumların (II)ayrım noktalarını netleştirirken (III)devrim niteliğindeki bu (IV)ilerlemenin (V)yanlış taraflarını da ortaya koymaktadır.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: IV

Answer

Dördüncü sırada yer alan ve kökü 'ileri' olan sözcük, diğerlerinden farklı olarak isim köküne sahiptir.
Dördüncü sözcük olan 'ilerlemenin' kelimesinin kökü 'ileri'dir. 'İleri' sözcüğü mastar eki alamaz, dolayısıyla bir isim köküdür. Diğer tüm sözcükler ('çevir-', 'ayır-', 'devir-', 'yanıl-') ise fiil köküne sahiptir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini belirle
I: çevir-e, II: ayır-ım, III: devir-im, IV: ileri-le-me, V: yanıl-ış
Sözcük yapısı analizinde köke ulaşmak için varsa ses olaylarını geri döndürmek gerekir.
2
Köklerin türlerini (isim veya fiil) analiz et
I: Fiil, II: Fiil, III: Fiil, IV: İsim, V: Fiil
Kökün türü, aldığı '-mak/-mek' mastar ekiyle (anlamlıysa fiil, değilse isim) test edilir.
3
Farklı olanı seç
Dördüncü sözcük isim köklüdür.
Beş sözcükten dördü eylem kökenliyken biri isim kökenlidir.

Key Concept

Sözcük Kökü ve Kök Türü Ayrımı

Hints

1
Altı çizili her bir sözcüğün aldığı yapım eklerini çıkararak en küçük anlamlı parçasına (köküne) odaklanın.
2
Sözcüklerin bazılarında türetme sırasında bir harf kaybı (ünlü düşmesi) yaşanmış olabilir; kökü bu durumu göz önüne alarak belirleyin.
3
Dört sözcük bir hareket veya oluş bildirirken (fiil), bir tanesi yer-yön bildiren bir isimden türemiştir.

Practice More

İsimden fiil türeten ekler (-le, -se, -el vb.) ile fiilden isim türeten eklerin (-im, -it, -gi vb.) görevlerini inceleyerek bu tip soruları daha hızlı çözebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüklere '-mek/-mak' mastar ekini getirmeyi deneyin. Eğer kök mastar ekiyle anlamlı bir bütün oluşturuyorsa fiil, oluşturmuyorsa isim köküdür.
Estimated Time:2m 0s
Question 95Question →

Türkçede bir sözcüğün anlamını değiştirmeyen, sadece o sözcüğün diğer sözcüklerle bağ kurmasını sağlayan eklere çekim eki denir. Yapım eki almamış sözcüklere ise "basit sözcük" adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapısı bakımından basit bir sözcüktür?

Show answer & explanation

Answer: Kurumdaki tüm kalemler masanın üzerindeki kutuya yerleştirildi.

Answer

Toplantıda kullanılan kalemler sözcüğü, herhangi bir yapım eki almadığı için basit yapılıdır.
Doğru seçenekte yer alan 'kalemler' sözcüğünün kökü 'kalem'dir. Üzerine gelen '-ler' eki bir çekim eki olan çoğul ekidir. Sözcük yeni bir anlam kazanmadığı veya türü değişmediği için yapısı bakımından basittir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüğün kökünü belirleyin.
Sözcüğün kökü 'kalem' ismidir.
Sözcüğün en küçük ve anlamlı parçası köktür.
2
Sözcüğe gelen ekleri analiz edin.
'-ler' eki çoğul ekidir.
Çoğul ekleri, eklendiği ismin anlamını veya türünü değiştirmediği için çekim ekidir.
3
Yapım eki olup olmadığını kontrol edin.
Sözcükte yapım eki bulunmamaktadır.
Yapım eki almayan sözcükler yapıca basit kabul edilir.

Key Concept

Sözcükte Yapı (Basit Sözcük)

Hints

1
Bir sözcüğün basit olup olmadığını anlamak için üzerinde yeni bir anlam katan ek (yapım eki) olup olmadığına bakın.
2
Çoğul ekleri (-lar/-ler) ve hal ekleri (-i, -e, -de, -den) sözcüğün yapısını bozmaz, onu türemiş yapmaz.
3
Seçeneklerdeki kökleri inceleyin: Bil-, Yaz-, Göz, Söz ve Kalem. Sadece birinde anlamı değiştiren bir ek yoktur.

Practice More

Basit ve türemiş sözcük ayrımını pekiştirmek için fiilden isim ve isimden isim yapan eklerin listesine göz atabilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüğün kökü ile son hali arasında anlam bağı kurun. Eğer ek geldikten sonra anlam tamamen yeni bir kavramı karşılıyorsa (örneğin göz -> gözlük), o sözcük artık türemiştir.
Estimated Time:45s
Question 96Question →

Sözcük yapısı konusuyla ilgili hazırlanan aşağıdaki tabloda, numaralanmış sözcüklerin kök türü ve yapısal özellikleri belirtilmiştir:

NoSözcükKökün TürüYapısal Özelliği
IIGelişimFiilTüremiş
IIIIBirkaçİsimBirleşik
IIIIIIKimsesizİsimTüremiş
IVIVÇevresiFiilBasit
VVYolculukİsimTüremiş

Buna göre, tabloda numaralanmış sözcüklerden hangisine ait bilgilerde yanlışlık yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: IV. sözcük

Answer

IV. sözcük (çevresi)
Tablonun IV. satırında yer alan 'çevresi' sözcüğü, 'çevir-' fiil kökünden '-e' yapım ekiyle türetilmiş bir sözcüktür. Türetme sırasında ünlü düşmesine uğramış olsa da yapım eki aldığı için yapısı bakımından 'türemiş' bir sözcüktür. Tabloda bu sözcük için 'basit' ifadesinin kullanılması hatalıdır.

Step-by-Step Solution

1
IV numaralı 'çevresi' sözcüğünün kökünü ve aldığı ekleri analiz etmek
Sözcüğün kökü 'çevir-' fiilidir. Bu köke '-e' yapım eki getirilmiştir (çevir-e).
Sözcüğün yapısal özelliğini belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Sözcükte meydana gelen ses olayını ve yapı değişimini incelemek
'çevir-' köküne '-e' yapım eki gelirken 'i' ünlüsü düşmüş ve 'çevre' gövdesi oluşmuştur.
Ünlü düşmesi, bazen sözcüğün türetilmesi sırasında (yapım eki alırken) gerçekleşir ve bu durum sözcüğün türemiş olduğunu kanıtlar.
3
Tablodaki bilgilerle analizi karşılaştırmak
Sözcük yapım eki aldığı için 'türemiş' olmalıdır, ancak tabloda 'basit' olarak işaretlenmiştir.
Yapım eki alan her sözcük yapıca türemiş kabul edilir.

Key Concept

Sözcükte Yapı (Basit, Türemiş, Birleşik)

Hints

1
Bir sözcüğün basit olması için hiç yapım eki almamış olması gerekir.
2
Bazı sözcükler türetilirken köklerinde ünlü düşmesi gibi ses olayları meydana gelebilir; bu kelimelerin köklerini iyi analiz etmelisin.
3
'Çevresi' sözcüğünün kökünün 'çevirmek' olduğunu ve '-e' yapım ekiyle isimleştiğini unutma.

Practice More

Ünlü düşmesine uğrayarak türetilen 'ayrıntı', 'ilerleme', 'yalnız' gibi sözcüklerin yapılarını inceleyerek bu konuyu pekiştirebilirsin.

Alternative Method

Sözcükleri yapılarına göre ayırırken şu soruyu sorabilirsin: 'Sözcükteki ek atıldığında anlamlı en küçük parça (kök) ile sözcüğün tamamı arasında bir anlam ilişkisi var mı ve bu ek anlamı değiştirmiş mi?' Eğer anlam değişmişse veya sözcüğün türü değişmişse o sözcük kesinlikle türemiştir.
Estimated Time:1m 15s
Question 97Question →

Türkçede sözcüğün anlamını veya türünü değiştiren eklere yapım eki, sözcüğün anlamını değiştirmeyip sadece cümle içindeki görevini ve diğer kelimelerle olan ilişkisini düzenleyen eklere ise çekim eki adı verilir. Bir sözcük yapısı bakımından hem yapım hem de çekim ekini aynı anda alabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük hem yapım hem de çekim eki almıştır?

Show answer & explanation

Answer: Duraktaki yolcular otobüsün gelmesini sabırla bekliyordu.

Answer

Cümledeki 'yolcular' sözcüğü hem yapım hem de çekim eki almıştır.
Doğru seçenekteki 'yolcular' sözcüğü, 'yol' isim köküne gelen '-cu' yapım ekiyle yeni bir anlam kazanmış, ardından '-lar' çoğul eki gelerek çekim eki almıştır. Dolayısıyla sözcük her iki ek türünü de barındırmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüğün kökünü belirle.
'Yolcular' sözcüğünün kökü 'yol' ismidir.
Anlamlı en küçük parça köktür.
2
Sözcüğe gelen ekleri ve görevlerini incele.
'-cu' eki sözcüğün anlamını değiştirerek yeni bir isim (yolcu) türetmiştir. '-lar' eki ise sadece çokluk anlamı katmıştır.
Anlamı değiştiren ek yapım, değiştirmeyen ek çekim ekidir.
3
Sözcüğün yapısını kontrol et.
Sözcükte hem anlamı değiştiren (yapım) hem de çekim işlevi gören (çekim) ek bulunmaktadır.
Soru kökündeki kriterlere uygunluk denetlenir.

Key Concept

Sözcükte Yapı ve Ek Türleri

Hints

1
Sözcüğü eklerine ayırırken önce anlamlı en küçük parça olan kökü bulun.
2
Aldığı eklerden hangisinin anlamı değiştirdiğine (yapım eki), hangisinin sadece kelimeyi cümleye bağladığına (çekim eki) dikkat edin.
3
Örneğin 'yol-cu-lar' şeklinde ayırdığınızda, '-cu' yolculuk yapan kişiyi türetir, '-lar' ise sayıca çokluk bildirir.

Practice More

Benzer şekilde 'kitaplıktan' sözcüğünü de eklerine ayırarak yapısını inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcükten ekleri tek tek çıkararak anlamın nasıl değiştiğini kontrol edebilirsiniz. Eğer ek çıktığında temel anlam değişiyorsa o bir yapım ekidir.
Estimated Time:45s
Question 98Question →

Türkçede yapım eki almamış, sadece çekim eki (hâl ekleri, iyelik ekleri, çoğul ekleri vb.) almış sözcüklere 'basit sözcük' denir. Eğer bir sözcük en az bir tane yapım eki almışsa 'türemiş sözcük' olarak adlandırılır.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Arşivdeki tüm dosyalar sırayla raflara dizildi.

Answer

Arşivdeki tüm dosyalar sırayla raflara dizildi cümlesindeki 'raflara' sözcüğü basit yapılıdır.
Doğru cevap olan seçenekteki 'raflara' sözcüğünün kökü 'raf' ismidir. Bu sözcüğe gelen '-lar' eki çoğul eki, '-a' eki ise yönelme hâl ekidir. Her iki ek de çekim eki olduğu için sözcük yapıca basittir.

Step-by-Step Solution

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz et.
baş-la-dı (türemiş), raf-lar-a (basit), aç-ı-k-la-n-dı (türemiş), ti-tiz-lik-le (türemiş), sa-kın-ca-lar (türemiş).
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Eklerin türlerini (yapım eki mi çekim eki mi) belirle.
'raflara' sözcüğündeki '-lar' çoğul eki ve '-a' yönelme hâl eki çekim ekidir.
Çekim ekleri sözcüğün anlamını veya türünü değiştirmez, sadece diğer sözcüklerle bağ kurar.
3
Diğer seçeneklerdeki yapım eklerini tespit et.
'-la', '-ık', '-lik' ve '-ca' ekleri eklendikleri kelimenin anlamını veya türünü değiştiren yapım ekleridir.
Yapım eki alan sözcükler türemiş kabul edilir.

Key Concept

Sözcük Yapısı: Basit ve Türemiş Sözcük Ayrımı

Hints

1
Sözcüğün anlamını değiştiren bir ek olup olmadığına bakmalısın.
2
Çoğul ekleri (-lar/-ler) ve ismin hâl ekleri (-e, -de, -den) sözcüğün yapısını değiştirip onu türemiş yapmaz.
3
'Raf' kelimesine gelen eklerin kelimenin anlamını değiştirip değiştirmediğini kontrol et; diğerlerinde ise 'baş', 'aç-', 'titiz' ve 'sakın-' köklerine gelen eklere dikkat et.

Practice More

Bu konuyu pekiştirmek için fiilden fiil yapım ekleri ile fiilden isim yapım ekleri arasındaki farkları inceleyebilirsin.
Estimated Time:45s
Question 99Question →

Türkçede sözcük kökleri, yansıttıkları temel anlam ve aldıkları eklerin niteliği bakımından isim kökleri ve fiil kökleri olmak üzere iki temel kategoride incelenir. Yapım ekleri, eklendikleri köklerin türüne göre işlev görürler ve bazen sözcüğün yeni kazandığı anlam, kökün türünü tespit etmeyi zorlaştırabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, sözcük türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Mühendis, platformun düşey eksende dengede kalması için karmaşık hesaplamalar yaptı.

Answer

Düşey sözcüğünün kökü 'düş-' eylemi iken, diğer sözcüklerin kökleri isim soyludur.
Doğru yanıt olan seçenek 'düşey' sözcüğünü içermektedir. Bu sözcüğün kökü 'düş-' eylemidir (yukarıdan aşağıya doğru hareket etmek). Diğer seçeneklerdeki 'kuzey' (kuz), 'birey' (bir), 'yüzey' (yüz) ve 'guney' (gün) sözcükleri ise isim köklerinden türetilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini tespit etme
Kuzey → kuz, Birey → bir, Yüzey → yüz, Düşey → düş-, Güney → gün.
Sözcüğün anlamlı en küçük parçasını bulmak yapı analizinin ilk adımıdır.
2
Köklerin türlerini (İsim/Fiil) belirleme
Kuz (İ), Bir (İ), Yüz (İ), Gün (İ) iken Düş- (F) türündedir.
Köklerin '-mak / -mek' ekini alıp alamadığına bakılarak tür ayrımı yapılır.
3
Karşılaştırma ve farklı olanı bulma
Düşey sözcüğü fiil kökünden türemişken diğerleri isim kökünden türemiştir.
Soruda istenen farklı kök türüne sahip sözcüğü belirlemektir.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayrımı

Hints

1
Altı çizili sözcüklerin eklerini atarak en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) belirleyin.
2
Belirlediğiniz köklere '-mak / -mek' master ekini getirin; uyum sağlayanlar fiil, sağlamayanlar isimdir.
3
'Kuzey' ve 'Güney' sözcüklerinin kökeninin sırasıyla 'gölge' (kuz) ve 'güneş' (gün) olduğunu, 'Düşey'in ise 'düşmek' eylemiyle bağlantılı olduğunu fark edin.

Practice More

Benzer eklerle türetilmiş 'yatay' (yatmak) ve 'uzay' (uzamak) sözcüklerinin kök türlerini inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüklerin anlam ilişkisine bakın: 'Kuzey' gölge taraf, 'Güney' gün (güneş) tarafı, 'Birey' tek bir kişi, 'Yüzey' dış yüz demektir (hepsi isim). 'Düşey' ise düşme doğrultusu demektir (fiil).
Estimated Time:1m 30s
Question 100Question →

Kamu hizmetlerinin kalitesini artırmak için personelin yaşantısını (I) etkileyen faktörler incelenmiş; verimlilik adına yeni bir başlangıç (II) yapılması kararlaştırılmıştır. Bu süreçte önemli (III) olan, her çalışanın kurum kültürünü benimsemesi (IV) ve vatandaş nezdinde güven veren bir görüntü (V) sergilemesidir.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Numaralanmış sözcüklerden beşincisi olan "görüntü", kökünün türü (fiil) bakımından diğerlerinden (isim) farklıdır.
Beşinci sözcük olan "görüntü"nün kökü "gör-" eylemidir (fiil kökü). Diğer tüm sözcükler ise isim soylu köklere sahiptir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini tespit et.
I: yaş, II: baş, III: ön, IV: ben, V: gör-
Sözcüğün yapısını belirlemek için en küçük anlamlı birim olan kök bulunmalıdır.
2
Köklerin türlerini (isim veya fiil) belirle.
I, II, III ve IV isim köklü; V ise fiil köklüdür.
Türkçede kökler temel olarak isim ve fiil olmak üzere ikiye ayrılır.
3
Farklı olan kök türünü işaretle.
Beşinci sözcük fiil köklü olduğu için cevap belirlenir.
Soru, kök türü bakımından farklı olanı sormaktadır.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayırımı

Hints

1
Sözcüklerin köklerini bulurken en küçük anlamlı birime inerken sözcüğün genel anlamıyla bağını koparmayın.
2
Zamirlerin (ben, sen, o...) de isim soylu sözcükler olduğunu ve kök türü sorulduğunda isim kökü sayıldığını unutmayın.
3
"Görmek" bir eylem bildirirken; "yaş", "baş", "ön" ve "ben" kavramları birer varlığı veya durumu karşılayan isimlerdir.

Practice More

Benzer şekilde '-ı / -i' ekinin iyelik mi yoksa belirtme hal eki mi olduğunu test eden sorularla 'Sözcükte Yapı' konusunu pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Kökleri bulduktan sonra sonlarına '-mak / -mek' ekini getirerek anlamlı olup olmadıklarını kontrol edin. Anlamlı olanlar fiil, olmayanlar isim köküdür (gör-mek: fiil; yaş-mak, baş-mak, ön-mek, ben-mek: anlamsız/isim).
Estimated Time:50s
PreviousPage 5 / 6Next