Examkin

Question

Difficulty: MediumTürkiye'nin Matematik Konumu ve Sonuçları

Bir lojistik firması, Türkiye çapında kuracağı iklimlendirilmiş depolama tesislerinin konumlarını belirlerken bölgelerin sıcaklık dağılışlarını incelemiştir. Yapılan analizlerde şu iki temel bulguya ulaşılmıştır:

I. Hatay'dan Sinop'a doğru kıyı şeridi boyunca ilerledikçe, deniz seviyesinde kalınmasına rağmen yıllık ortalama sıcaklıkların düzenli bir şekilde düştüğü gözlemlenmiştir.
II. İzmir'den Van'a doğru yaklaşık aynı paralel derecesi üzerinde doğuya ilerlendiğinde ise, güneş ışınlarının geliş açısı büyük oranda aynı kalmasına rağmen sıcaklık değerlerinin belirgin şekilde azaldığı tespit edilmiştir.

Bu analizde belirtilen güney-kuzey ve batı-doğu yönlü sıcaklık değişimlerinin temel nedenleri, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

  1. Enlem faktörü — Yükselti ve karasallıkAnswer
  2. B
    Yükselti ve karasallık — Enlem faktörü
  3. C
    Boylam farkı — Denizellik
  4. D
    Bakı etkisi — Rüzgâr yönü
  5. E
    Denizellik — Mutlak konum

Answer

Güneyden kuzeye sıcaklık düşüşünün nedeni enlem, aynı enlem üzerinde batıdan doğuya sıcaklık düşüşünün nedeni ise yükselti ve karasallıktır.
Hatay'dan Sinop'a doğru gidildikçe Ekvator'dan uzaklaşıldığı için güneş ışınlarının geliş açısı daralır. Her iki şehir de deniz kıyısında (aynı yükseltide) olduğundan bu sıcaklık düşüşü tamamen 'enlem faktörü' (mutlak konum) ile açıklanır. İzmir'den Van'a doğru gidildiğinde ise enlem (güneş ışınlarının geliş açısı) yaklaşık aynı kalmasına rağmen Türkiye'nin özel konumundan dolayı batıdan doğuya doğru yükselti artar ve deniz etkisi kaybolur (karasallık şiddetlenir).

Step-by-Step Solution

1
Birinci durumu (Hatay'dan Sinop'a) analiz et.
Her iki şehir de deniz kıyısında olduğundan yükselti sıfır metredir. Bu hatta sadece Ekvator'dan uzaklaşılmış olunur.
Yükselti ve denizellik şartları eşitse, sıcaklık değişiminin tek nedeni güneş ışınlarının geliş açısının daralmasıdır (Enlem etkisi).
2
İkinci durumu (İzmir'den Van'a) analiz et.
İki şehir yaklaşık aynı paralel (enlem) üzerindedir, yani güneş ışınlarını benzer açılarla alırlar. Ancak batıdan doğuya gidilmektedir.
Aynı enlemde sıcaklığın doğuya doğru düşmesinin nedeni, Türkiye'nin batıdan doğuya doğru yükseltisi artan ve iç kesimlerde deniz etkisine kapalı (karasal) bir yapıya sahip olmasıdır (Özel konum).
3
Kavramları eşleştir.
I. Durum = Enlem faktörü, II. Durum = Yükselti ve karasallık.
Matematik ve özel konum etkilerini doğru sırayla belirlemek eşleştirme için zorunludur.

Key Concept

Türkiye'de sıcaklık dağılışını etkileyen mutlak (enlem) ve göreceli (yükselti, karasallık) konum faktörlerinin birbirinden ayırt edilmesi.

Hints

1
Hatay ve Sinop'un her ikisinin de deniz kıyısında olduğunu unutmayın. Kıyıda ilerlerken yükselti değişmediğine göre sıcaklığı ne düşürüyor olabilir?
2
Türkiye'nin Ege kıyılarından Doğu Anadolu'ya doğru gidildikçe dağların daha yüksek ve sarp hale geldiğini, ayrıca denizin ılımanlaştırıcı etkisinden çıkıldığını hatırlayın.
3
Güneyden kuzeye sıcaklık düşüşü Dünya'nın şeklinden (enlem/mutlak konum) kaynaklanırken, batıdan doğuya sıcaklık düşüşü yer şekillerinden (özel konum) kaynaklanır.

Practice More

Mutlak konumun diğer bir sonucu olan yerel saat farkları ve gölge yönü hesaplamaları ile ilgili sorular çözerek pekiştirme yapabilirsiniz.

Alternative Method

Harita gözünüzün önüne getirilerek, birinci durum dikey bir hareket (paralel kesme), ikinci durum yatay bir hareket (meridyen kesme ama aynı enlemde kalma) olarak modellenebilir.
Estimated Time:1m 15s
Rate this question

Topics

Türkiye'nin Matematik Konumu ve Sonuçları

More questions from this topic