Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Türkiye'de tarım sektöründe verimi artırmak amacıyla kullanılan suni gübrenin üretiminde çeşitli yer altı kaynakları hammadde olarak değerlendirilmektedir. Bu kaynakların bir kısmı yurt içinden elde edilirken, rezerv yetersizliği nedeniyle önemli bir bölümü ithal edilmektedir.

Buna göre, Türkiye'de suni gübre sanayisinin en önemli hammaddelerinden biri olan ve en zengin rezervleri Mardin'in Mazıdağı ilçesi çevresinde bulunan yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin jeolojik yapısı incelendiğinde, yakın jeolojik zamanda oluşmuş genç arazilere ve aktif fay hatlarına sahip olduğu görülür. Yerkabuğundaki bu kırıklı yapı, ısınan ve mineral bakımından zenginleşen yer altı sularının yeryüzüne ulaşmasına olanak tanır. UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Hierapolis-Pamukkale (Denizli) ile Afyonkarahisar, Yalova ve Ankara gibi illerimiz bu su kaynakları açısından oldukça zengindir.

Parçada bahsedilen jeolojik durum ve verilen iller dikkate alındığında, bu özelliğin Türkiye'de öncelikle hangi turizm türünün gelişmesine zemin hazırladığı söylenebilir?

Tarım ve Orman Bakanlığı uzmanları, Türkiye'nin farklı yörelerinde hayvancılık yatırımı yapmak isteyen girişimcilere yer seçimi konusunda danışmanlık hizmeti vermektedir. Uzmanların hazırladığı fizibilite raporunda üç farklı yatırım profili için şu özelliklere sahip alanlar önerilmiştir:

- X Yöresi: Doğal koşullara bağımlılığın yüksek olduğu bu alanda, yaz yağışlarıyla yeşeren gür ve uzun boylu otlaklar, büyükbaş mera hayvancılığı için en uygun ekolojik ortamı sunmaktadır.
- Y Yöresi: İklim ve bitki örtüsü koşullarından büyük ölçüde bağımsız yürütülen bu faaliyetlerde temel amaç, tüketici kitlelerin et, süt ve yumurta ihtiyacını hızlı ve sürekli karşılamaktır. Bu nedenle ahır ve kümes hayvancılığı yatırımları için ulaşım ağının geliştiği, pazar potansiyeli yüksek büyükşehir çevreleri seçilmelidir.
- Z Yöresi: Ormanların çok amaçlı kullanımına (odun dışı orman ürünleri) en iyi örneklerden biri olarak; kızılçam ormanlarının yaygın olduğu kıyı kuşağında, belirli bir böcek türünün salgısına dayalı olarak gerçekleştirilen ve Türkiye'nin dünya üretiminde önemli bir paya sahip olduğu arıcılık faaliyeti için potansiyel çok yüksektir.

Buna göre, raporda özellikleri verilen X, Y ve Z yatırımları için aşağıda yapılan yöre eşleştirmelerinden hangisi coğrafi açıdan en uygundur?

Türkiye Turizm Stratejisi $2023$ belgesinde, turizmin ülke geneline yayılması ve alternatif turizm türlerinin geliştirilmesi amacıyla yedi adet 'Turizm Gelişim Koridoru' belirlenmiştir. Bu kapsamda Sakarya’nın Sapanca ilçesinden başlayarak Ankara’nın Ayaş ilçesine kadar uzanan, kültürel miras ve eko-turizm odaklı gelişim göstermesi planlanan 'İpekyolu Koridoru' güzergâhında aşağıdaki merkezlerden hangisi yer almaz?

Türkiye'de belirli bir tarım ürününün üretim alanları ve bölge ekonomisindeki rolleri; sulama olanaklarının gelişmesi, tohum ıslahı ve modern tarım yöntemlerinin yaygınlaşmasıyla büyük bir değişim göstermiştir. Aşağıdaki tabloda, bu tarım ürününün yıllara göre toplam üretim miktarının bölgeler arasındaki yaklaşık dağılımı (%) verilmiştir:

Tablodaki veriler ve günümüz Türkiye ekonomisinin coğrafi koşulları dikkate alındığında, söz konusu ürün ve üretim değişimiyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılamaz?

Türkiye'de termik santrallerin kuruluş yerleri belirlenirken hammaddeye yakınlık, su kaynaklarına erişim ve ulaşım kolaylığı gibi faktörler belirleyici olmaktadır. $2026$ yılı itibarıyla Türkiye'nin enerji görünümü ve mevcut tesislerin karakteristikleri incelendiğinde; Zonguldak (Çatalağzı), Kütahya (Seyitömer) ve Adana (Sugözü) termik santrallerinin konumsal tercihleri dikkate alındığında, bu tesislerin özellikleri ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Türkiye’nin enerji potansiyelini oluşturan kaynaklar; doğadaki varlık durumlarına, yenilenme hızlarına ve çevreye etkilerine göre 'yenilenebilir' ve 'yenilenemez' enerji kaynakları olarak iki grupta incelenmektedir.

Aşağıdaki tabloda bazı enerji kaynakları ve bu kaynakların ait olduğu gruplar eşleştirilmiştir:

Tablodaki eşleştirme mantığı dikkate alındığında, soru işareti (?) ile gösterilen yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Türkiye'de petrol rafinerilerinin büyük bir çoğunluğu deniz kıyısında, liman tesislerine yakın alanlarda kurulmuştur. İzmit (İpraş) ve İzmir (Aliağa) rafinerileri bu duruma örnektir. Ancak Kırıkkale'de bulunan Orta Anadolu Rafinerisi'nin kuruluş yeri seçimi bu genel dağılım ilkesine uymamaktadır.

Buna göre, Kırıkkale Orta Anadolu Rafinerisi'nin kuruluş yeri seçiminde aşağıdakilerden hangisi temel gerekçe olarak gösterilebilir?

Türkiye'de büyükbaş hayvancılık; kapalı mekanlarda modern yöntemlerle yapılan 'besi (ahır) hayvancılığı' ve doğal bitki örtüsüne dayalı olarak açık alanlarda yapılan 'mera (otlak) hayvancılığı' şeklinde iki ana yönteme ayrılır. Doğal koşullara bağımlılığın yüksek olduğu büyükbaş mera hayvancılığı, özellikle Kuzeydoğu Anadolu'da (Erzurum, Kars ve Ardahan yöreleri) yoğunlaşmıştır.

Buna göre, söz konusu yörelerde büyükbaş mera hayvancılığının yaygın olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de çay sanayisine ait fabrikaların neredeyse tamamı Doğu Karadeniz Bölümü'nde, özellikle Rize ve çevresinde yoğunlaşmıştır. Bu sanayi kolunun kuruluş yerinin belirlenmesinde aşağıdakilerden hangisi temel etkendir?

Türkiye, jeolojik yapısının çeşitliliği sayesinde maden türü bakımından dünyada önde gelen ülkelerden biridir. Ancak her maden aynı ekonomik değere veya dış ticaret potansiyeline sahip değildir. Bazı yer altı kaynakları, Türkiye'nin dünya toplam rezervi içindeki payının çok yüksek olması ($1.$ veya $2.$ sıra) ve üretiminin büyük bölümünün işlenerek ihraç edilmesiyle 'stratejik' bir döviz kaynağı niteliği taşımaktadır.

Buna göre; kullanım alanlarının genişliği (cam, deterjan, kâğıt, kimya), Türkiye'nin dünya rezervlerinde $2.$ sırada yer alması ve üretiminin yaklaşık $\%90$'ının dış pazarlara satılması özellikleri dikkate alındığında, bor mineralleri ile en benzer ekonomik yapıya sahip olan yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan varlıklarından bazıları, hem doğal güzellikleri hem de kültürel değerleri bir arada barındırmaları nedeniyle "karma miras" kategorisinde tescil edilmiştir. Bu özel statüye sahip olan Göreme Millî Parkı ve Kapadokya (Nevşehir) ile Hierapolis-Pamukkale (Denizli) ülkemizin uluslararası alanda en çok tanınan turizm merkezleri arasındadır.

Bu iki karma miras alanının coğrafi oluşum süreçleri ve konumları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi her iki merkez için de ortak bir değerlendirme olarak kabul edilebilir?

Marmara Bölgesi, Türkiye'de turizm türlerinin en çok çeşitlendiği ve turizm gelirlerinin en yüksek olduğu bölgedir. Ancak bölgeyi oluşturan bölümlerin fiziki ve beşerî özellikleri, turizm faaliyetlerinin türünü ve yoğunluğunu doğrudan etkilemektedir.

Marmara Bölgesi'nin bölümleri ve bu bölümlerdeki turizm faaliyetleri ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de kıl keçisi yetiştiriciliği, bu hayvanların sarp, kayalık ve engebeli arazilerde rahat hareket edebilmesi ve maki adı verilen çalı formundaki bitkilerle beslenebilmesi nedeniyle belirli bölgelerde yoğunlaşmıştır.

Bu coğrafi özellikler dikkate alındığında, aşağıdaki yerlerin hangisinde kıl keçisi yetiştiriciliğinin diğerlerine göre daha yaygın olması beklenir?

Türkiye'de son yıllarda kıyı turizmine alternatif olarak gelişen turizm türlerinden biri de yayla turizmidir. Yaz aylarında sıcak ve nemli havadan bunalan, betonlaşmış şehir ortamından uzaklaşarak doğayla iç içe olmak isteyen turistler bu alanlara yoğun ilgi göstermektedir. Gür ormanlar içindeki ahşap mimariyi görmek ve yöresel şenliklere katılmak bu turizm türünün temel motivasyonları arasındadır.

Buna göre, parçada özellikleri anlatılan turizm faaliyetinin aşağıdaki coğrafi alanların hangisinde en fazla geliştiği söylenebilir?

Türkiye’de bazı iller, bölgesel kalkınma planlarının kapsama alanlarının genişletilmesi veya farklı yapısal sorunlara çözüm aranması amacıyla birden fazla projenin bünyesine dahil edilmiştir. Örneğin; Amasya, Çorum, Samsun ve Tokat illeri hem Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP) hem de Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi (YHGP) içerisinde yer almaktadır. Bu illerin Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi (YHGP) çatısı altında toplanmasının, DOKAP'ın genel ekonomik ve sosyal kalkınma hedeflerinden ayrılan temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Enerji coğrafyası araştırmalarında kaynaklar, rezerv özelliklerine ve üretim süreçlerindeki dış faktörlere göre sınıflandırılmaktadır.

Bir coğrafyacı, hazırladığı tez çalışmasında Türkiye'de elektrik üretiminde kullanılan X ve Y enerji kaynakları hakkında şu bulguları paylaşmıştır:

• X kaynağı: Doğada rezervi sınırlıdır, yenilenemez. Elektrik üretim miktarı yıllara göre iklim koşullarına bağlı bir dalgalanma göstermez.
• Y kaynağı: Doğada kendini sürekli yenileyebilir. Ancak elektrik üretim potansiyeli meteorolojik koşullara ve mevsimlere göre belirgin dalgalanmalar yaşar.

Buna göre, raporda bahsedilen X ve Y enerji kaynakları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru örneklendirilmiştir?

Türkiye'de turizm etkinlikleri doğal, tarihi ve kültürel zenginliklere bağlı olarak büyük bir çeşitlilik gösterir. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), koruma altına aldığı alanları sadece kültürel, sadece doğal veya her iki özelliği bir arada barındıran alanlar olmak üzere sınıflandırmaktadır. Ülkemizde hem karstik süreçlerin oluşturduğu görsel zenginlikleri hem de antik dönemden kalan tarihi yapıları aynı sahada iç içe barındıran, bu nedenle UNESCO tarafından "karma (doğal ve kültürel)" miras alanı olarak tescillenmiş dünyaca ünlü bir merkezimiz bulunmaktadır.

Parçada bazı özellikleri vurgulanan ve Türkiye'nin önemli turizm merkezlerinden biri olan bu alan aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de ormanların dağılışını etkileyen en temel faktör nemlilik ve yağış miktarıdır. Nemliliğin yeterli olduğu kıyı bölgelerimizde orman varlığı zenginken, kuraklığın belirgin olduğu iç kesimlerde orman alanları oldukça sınırlıdır.

Buna göre, doğal çevre şartları göz önüne alındığında Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin orman varlığı bakımından Türkiye'nin en fakir bölgesi olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Coğrafi koşulların ekonomik faaliyetler üzerindeki etkisini inceleyen bir araştırmacı, Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'ndeki yarı kurak iklim şartlarının ve geniş bozkır (step) alanlarının küçükbaş hayvancılık için uygun bir ortam sunduğunu raporlamıştır. Raporda ayrıca, bu bölgeye adapte olmuş ve özellikle Ankara ile çevresinde yetiştirilen, elde edilen değerli yünü (moher) ile bilinen spesifik bir türün yöre kültürü ve ekonomisindeki tarihi önemine dikkat çekilmiştir.

Araştırmacının raporunda vurguladığı, Ankara ve çevresiyle özdeşleşen bu hayvancılık faaliyeti aşağıdakilerden hangisidir?