Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Türkiye'de maden işleme tesislerinin kuruluş yerleri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım ve pazarlama olanakları gibi çeşitli kriterler dikkate alınır. Bazı tesisler doğrudan maden yatağının yakınına kurulurken, bazıları ise liman özelliği veya demir yolu bağlantısı gibi ulaşım avantajları nedeniyle maden yataklarından uzak alanlara inşa edilmiştir.

Buna göre, aşağıdaki maden ve bu madenin işlendiği merkez eşleştirmelerinden hangisinde tesisin yer seçiminde 'hammaddeye yakınlık' ilkesi etkili olmamıştır?

Türkiye'de turizm, ekonomiye sağladığı döviz girdisi ve dış ticaret açığının kapatılmasındaki rolü nedeniyle "görünmeyen ihracat" olarak adlandırılan stratejik bir sektördür. Turizm faaliyetlerinin bölgesel dağılımı ve sezon süreleri üzerinde ülkenin sahip olduğu matematiksel konum ve özel konum şartları (yer şekilleri, kıyı tipleri, jeolojik yapı vb.) doğrudan etkilidir.

Buna göre, Türkiye'deki turizm faaliyetleri ve bu faaliyetleri etkileyen coğrafi faktörlerle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin elektrik enerjisi üretim portföyü; linyit, taş kömürü ve doğal gaz gibi yenilenemeyen kaynakların yanı sıra rüzgar, güneş ve jeotermal gibi yenilenebilir kaynaklardan oluşmaktadır. Ancak sınav sorularında, sanayide hammadde olarak kullanılan metalik madenler ile enerji üretiminde kullanılan kaynaklar sıklıkla birbirine karıştırılabilmektedir.

Buna göre, aşağıda verilen merkez ve bu merkezde elektrik enerjisi üretmek amacıyla kullanılan kaynak eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye, sanayileşme süreciyle birlikte dış ticaretinde ürün çeşitliliğini artırmış; hem ham madde hem de yarı işlenmiş ve mamul madde ticaretinde önemli bir aktör haline gelmiştir.

Buna göre, Türkiye'nin dış ticaretinde yer alan ürün grupları ve özellikleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de hayvancılık faaliyetleri geleneksel olarak bitki örtüsü ve iklim koşullarına bağımlı olsa da, modern üretim tekniklerinin yaygınlaşmasıyla bazı bölgelerde bu bağımlılık yerini beşerî ve ekonomik faktörlere bırakmıştır.

Buna göre, Türkiye'de hayvancılık ve ormancılık faaliyetlerinin bölgesel özellikleri dikkate alındığında yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?

Türkiye'de iç ticaretin hacmi ve yönü yıl içerisinde çeşitli faktörlere bağlı olarak değişkenlik gösterebilmektedir. Kış aylarında büyük metropollerde yoğunlaşan temel tüketim maddeleri ticareti, yaz mevsiminin gelmesiyle birlikte belirgin bir şekilde Antalya, Muğla ve Aydın gibi illere doğru kaymaktadır.

Bu durumun yaşanmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Derin sondaj faaliyetlerinde açılan kuyulardaki yüksek basıncı dengelemek ve sondaj çamurunun yoğunluğunu artırmak amacıyla yüksek özgül ağırlığa sahip minerallerden yararlanılır. Türkiye, bu alanda kullanılan ve dünya rezervlerinin önemli bir kısmına sahip olduğu bir maden türü bakımından oldukça zengindir. Özellikle Antalya (Alanya, Gazipaşa) ve Kahramanmaraş (Elbistan, Pazarcık) illerinde yoğun olarak çıkarılan bu yeraltı kaynağı, sanayinin farklı kollarında dolgu maddesi olarak da tercih edilmektedir.

Bu parçada özellikleri ve kullanım alanları belirtilen maden aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde hammadde, enerji, ulaşım, pazar ve iş gücü gibi faktörler farklı ağırlıklara sahiptir. Özellikle yüksek teknoloji gerektiren ve stratejik öneme sahip sanayi kollarının kuruluş yerlerinde beşerî faktörler ile altyapı olanakları ön plana çıkmaktadır.

Buna göre; Ankara, Eskişehir ve İstanbul gibi merkezlerde havacılık, savunma ve yazılım gibi sanayi kollarının yoğunlaşmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin sanayi coğrafyası incelendiğinde; İstanbul, Kocaeli ve Sakarya gibi merkezlerin otomotiv, kimya, gıda, hazır giyim ve metal eşya gibi çok farklı sektörlerin bir arada kümelendiği alanlar olduğu görülmektedir. Bu merkezlerin hammadde kaynakları bakımından zengin olmamasına rağmen Türkiye'nin en önemli sanayi bölgeleri haline gelmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkisi en fazladır?

Türkiye'de ekonomik faaliyetlerin çeşitlenmesinde doğal kaynakların payı oldukça büyüktür. Bu kaynakların bir kısmı elektrik enerjisi üretiminde kullanılan "enerji kaynakları" iken, bir kısmı ise fabrikalarda işlenerek çeşitli ürünlerin üretiminde kullanılan "madenler" sınıfında yer almaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen merkez — kaynak eşleştirmelerinden hangisindeki tesisin temel işlevi elektrik enerjisi üretmek değildir?

Türkiye ekonomisinde 'görünmeyen ihracat' olarak nitelendirilen turizm sektörü, dış ticaret açığının kapatılmasında ve istihdamın artırılmasında kritik bir rol oynamaktadır. Ülkemizde turizm faaliyetlerinin çeşitliliği, bölgesel dağılımı ve sezon süreleri üzerinde hem mutlak (matematik) hem de göreceli (özel) konum şartları doğrudan etkilidir.

Buna göre, Türkiye'de turizm faaliyetleri ve bu faaliyetlerin ekonomik etkileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de hayvancılık faaliyetlerinin coğrafi dağılışında doğal bitki örtüsünün özellikleri belirleyici bir rol oynamaktadır. Özellikle geleneksel yöntemlerle (mera hayvancılığı) yapılan faaliyetlerde, bitki topluluklarının türü ve gürlüğü doğrudan yetiştirilen hayvan türünü ve elde edilen verimi etkilemektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisinde bitki örtüsü, bu örtüye bağlı olarak gelişen hayvancılık türü ve faaliyetin en yaygın olduğu yer eşleştirmesi doğrudur?

Türkiye, jeolojik yapısı gereği maden çeşitliliği bakımından zengin bir ülke olsa da bazı yer altı kaynaklarının rezervleri iç tüketimi karşılamaya yetmemektedir. Özellikle tarımda verimi artırmak amacıyla kullanılan yapay gübre sanayisinin en temel ham maddesi olan yer altı kaynağı, büyük oranda dışarıdan satın alınmaktadır. Türkiye'de bu madenin çıkarıldığı en önemli yataklar Mardin'in Mazıdağı ilçesinde bulunmaktadır.

Bu bilgiler doğrultusunda sözü edilen yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de turizmin ekonomik etkileri, bölgesel dağılışı ve modern turizm politikaları dikkate alındığında; 'görünmeyen ihracat' kavramı, deniz turizmi sezonu ve alternatif turizm türleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusu, ulaşım hatlarının yönü ve maliyeti üzerinde doğrudan bir etkiye sahiptir. Dağların kıyı çizgisine paralel uzandığı bölgelerde iç kesimlerle bağlantı ancak belirli geçitler ve tünellerle sağlanabilirken, bu durum yol yapım maliyetlerini önemli ölçüde artırmaktadır. Buna göre, aşağıdaki şehir çiftleri arasında yapılacak bir kara yolu veya demir yolu projesinde yer şekillerinin engelleyici etkisinin en az olması ve birim yol yapım maliyetinin daha düşük çıkması beklenir?

Türkiye'de demir yolu ağının uzanışında yer şekilleri, özellikle dağların uzanış doğrultusu ve engebe durumu belirleyici bir rol oynamıştır. Bu durum, bazı önemli liman şehirlerinin iç kesimlerle demir yolu bağlantısının kurulamamasına veya maliyetlerin çok yüksek olmasına neden olmuştur. Buna göre, aşağıdaki kıyı şehirlerinden hangisinin günümüzde iç kesimlerle doğrudan bir demir yolu bağlantısı bulunmamaktadır?

Türkiye'de elektrik enerjisi üreten tesislerin yer seçiminde hammaddeye yakınlık, su kaynaklarına erişim ve tüketim merkezlerine yakınlık gibi farklı coğrafi ve ekonomik kriterler esas alınmaktadır.

Aşağıdaki tabloda bazı enerji santralleri ve bu santrallerin kuruluş yerlerinin belirlenmesindeki temel faktörler eşleştirilmiştir:

Buna göre, tablodaki numaralandırılmış eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de yürütülen bölgesel kalkınma projelerinin her biri, uygulandığı sahanın sosyo-ekonomik yapısına ve doğal kaynak potansiyeline göre farklı önceliklere sahiptir. Zonguldak, Bartın ve Karabük illerini kapsayan (ZBK) projesinde; mevcut sanayi tesislerinin modernizasyonu, yeni iş sahalarının açılması ve ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi temel hedefler olarak belirlenmiştir. Bu projenin "ekonomik faaliyetleri çeşitlendirme" hedefine diğer projelerden daha fazla vurgu yapmasının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de yer şekillerinin uzanış doğrultusu ve morfolojik yapı, ulaşım ağlarının yönünü ve yapım maliyetlerini doğrudan etkilemektedir. Dağların kıyı çizgisine paralel uzandığı bölgelerde iç kesimlerle ulaşım zor ve maliyetliyken, doğal çöküntü alanlarının bulunduğu bölgelerde bu maliyet önemli ölçüde azalmaktadır. Buna göre, aşağıdaki şehirler arasında planlanan bir demir yolu projesinin, yer şekilleri nedeniyle birim km başına düşen yapım maliyetinin diğerlerine göre daha düşük olması beklenir?

Türkiye’de yer altı kaynaklarının bir kısmı elektrik enerjisi üretiminde temel girdi (yakıt) olarak kullanılırken, bir kısmı ise sanayide ham madde olarak işlenmektedir. Özellikle bazı madenler, stratejik önemine ve yüksek rezervine rağmen günümüz teknolojisiyle Türkiye’de birincil elektrik enerjisi kaynağı olarak değerlendirilmemektedir.

Buna göre, aşağıda verilen yer altı kaynağı ve bu kaynağın işlendiği/kullanıldığı merkez eşleştirmelerinden hangisi, elektrik enerjisi üretimi gerçekleştiren bir tesis konumunda değildir?