Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü

İklim araştırmalarında sıcaklık haritaları oluşturulurken, yeryüzü şekillerinin etkisi hesaplamalardan çıkarılarak her noktanın deniz seviyesinde ($0$ metre) olduğu varsayılır ve teorik değerler (indirgenmiş sıcaklık) bulunur. Bir coğrafyacı, Türkiye üzerinde araştırma yaparken iki farklı meteoroloji istasyonunun hesaplanan bu teorik sıcaklıklarının tamamen aynı olduğunu, ancak istasyonlardaki termometrelerin gösterdiği fiili sıcaklıkların birbirinden çok farklı olduğunu tespit etmiştir.

Araştırmacının gözlemlediği bu fiili sıcaklık farkının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de yerel rüzgarların sıcaklık karakteri üzerinde; rüzgarın kaynağını aldığı enlem (matematik konum) ile izlediği güzergahtaki yer şekilleri (özel konum) sürekli etkileşim halindedir. Normal şartlarda 'KAYIP SAKAL' şifrelemesinde de belirtildiği üzere kuzey sektörlü rüzgarların sıcaklığı düşürmesi beklenirken, bazı topoğrafik koşullar bu rüzgarların 'fön' karakteri kazanarak ulaştıkları yerlerde sıcaklığı belirgin şekilde artırmasına neden olur.

Türkiye'nin yıllık ortalama indirgenmiş sıcaklık haritası incelendiğinde, izoterm eğrilerinin Batı Anadolu'dan Doğu Anadolu'ya doğru gidildikçe aynı enlem üzerinde genel olarak güneye (Ekvator'a) doğru bir sapma gösterdiği gözlemlenir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de iklim tiplerinin belirlenmesinde ve sınıflandırılmasında; yağışın mevsimsel dağılışı (yağış rejimi), yağış oluşum mekanizmaları ve yıllık sıcaklık farkları temel ayırt edici kriterler olarak kabul edilmektedir.

Aşağıdaki tabloda, Türkiye'de farklı iklim bölgelerinde yer alan üç merkeze ait bazı iklim özellikleri verilmiştir:

Tablodaki veriler ve bu merkezlerin coğrafi konum özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Türkiye'de özellikle Doğu Karadeniz ve Toroslar gibi yüksek dağ sıralarının bulunduğu bölgelerde görülen; bir dağ yamacı boyunca alçalan hava kütlesinin sürtünmenin etkisiyle her $100$ metrede yaklaşık $1^\circ C$ ısınması sonucu oluşan, ulaştığı yerde sıcaklığı artırıp nemi azaltan yerel rüzgar aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de Karadeniz iklimi, nemliliğin fazla olduğu ve yağışın yıl içine nispeten düzenli dağıldığı bir iklim tipidir. Ancak bu iklimin etkili olduğu kıyı kuşağında, bölümler arasında yağış miktarı ve denizel etkinin iç kesimlere sokulma derecesi bakımından belirgin farklar bulunur. Örneğin; Orta Karadeniz Bölümü'nde (Samsun çevresi) yıllık toplam yağış miktarı Doğu ve Batı Karadeniz'e göre daha az iken, denizel etkiler iç kesimlere daha fazla sokulabilmektedir.

Orta Karadeniz Bölümü'nde görülen bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de iğne yapraklı ormanlar içerisinde yer alan; özellikle Batı ve Orta Toroslar'ın $1200-2000$ metre yükseltileri arasında saf topluluklar oluşturan, soğuğa dayanıklı ve tarih boyunca gemi yapımı ile inşaat sektöründe değerli bir hammadde olarak kullanılmış olan ağaç türü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultusu, denizel hava kütlelerinin iç kesimlere ulaşmasını doğrudan etkileyen bir özel konum faktörüdür. Dağların kıyıya dik uzandığı yerlerde denizel etkiler iç kısımlara kadar sokulabilirken, paralel uzandığı yerlerde bu etki kıyı şeridi ile sınırlı kalmaktadır.

Buna göre, Türkiye'nin yer şekilleri özellikleri düşünüldüğünde, aşağıdaki yerlerin hangisinde dağların uzanış doğrultusu denizel iklimin iç kesimlere girmesine olanak sağlar?

Türkiye'de bir merkezin gerçek sıcaklığı ile deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı arasındaki farkın fazla olması, o merkezin yükseltisinin fazla olduğuna işaret eder. Buna göre, yer şekilleri ve yükselti özellikleri göz önüne alındığında, aşağıdaki alanların hangisinde gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki farkın diğerlerine göre daha az olması beklenir?

Aşağıdaki tabloda, Türkiye'de yer alan iki farklı il merkezinin yaklaşık coğrafi koordinatları ve Ocak ayı ortalama sıcaklık değerleri verilmiştir:

Tablodaki verilere göre, Samsun'un Kayseri'den daha kuzeyde yer almasına rağmen kış mevsiminde yaklaşık $8,5^{\circ}C$ daha sıcak olması, aşağıdaki faktörlerden hangilerinin enlem (matematik konum) etkisinden daha baskın olduğunu kanıtlar?

Bir bölgede rüzgârın yıl içerisinde en fazla estiği yöne 'hâkim rüzgâr yönü' denir. Hâkim rüzgâr yönü, o bölgedeki yer şekillerinin uzanış doğrultusuyla doğrudan ilişkilidir. Buna göre; Çanakkale ve İstanbul Boğazlarında hâkim rüzgâr yönünün kuzeydoğu-güneybatı yönlü olması, aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?

Türkiye'de nemlilik ve yağışın dağılışı üzerinde mutlak nem, maksimum nem ve bağıl nem arasındaki ilişki belirleyicidir. Bu ilişki ve Türkiye'nin iklim özellikleri dikkate alındığında, aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin coğrafi konumu gereği, farklı yönlerden esen yerel rüzgârlar sıcaklık üzerinde belirgin etkilere sahiptir. Bu rüzgârlardan biri olan, ülkemize kuzeybatı yönünden eserek kış mevsiminde sıcaklıkları aniden düşüren ve genellikle kar yağışlarına neden olan soğuk yerel rüzgâr aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de nemlilik ve yağış özellikleri üzerinde sıcaklık ve yükselti faktörleri belirleyici bir rol oynar. Aşağıdaki tabloda, deniz seviyesinden iç kesimlere ve yükseklere doğru hareket eden bir hava kütlesinin üç farklı merkezdeki anlık verileri gösterilmiştir:

Tablodaki veriler ve Türkiye'nin iklim koşulları dikkate alındığında, bu merkezlerdeki nem durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

(Not: Havanın $14^\circ C$'de nem taşıma kapasitesi $12,1$ $g/m^3$, $6^\circ C$'de $7,3$ $g/m^3$, $-2^\circ C$'de ise $4,1$ $g/m^3$'tür.)

Türkiye'nin ocak ve temmuz aylarına ait indirgenmiş izoterm haritaları birlikte incelendiğinde; izoterm eğrilerinin paralellerle çakışmadığı, kıyı ve iç kesimlerde belirgin sapmalar yaptığı ve ekstrem sıcaklık merkezlerinin mevsimlere göre yer değiştirdiği görülür.

Buna göre, Türkiye'nin indirgenmiş sıcaklık dağılışı ve bu dağılışı etkileyen faktörler dikkate alındığında aşağıdaki yargılardan hangisi en doğru tespittir?

Türkiye'de kış mevsiminde sıcaklık dağılışı üzerinde sadece enlem faktörü etkili olsaydı, güneydeki merkezlerin her zaman kuzeydeki merkezlerden daha sıcak olması gerekirdi. Ancak Türkiye'nin özel konum şartları (yükselti, denizellik-karasallık), bazen kuzeydeki bir merkezin güneydeki bir merkezden daha sıcak olmasına neden olur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi kış mevsiminde özel konum şartlarının enlem etkisinden daha baskın olduğuna kanıt olarak gösterilebilir?

Bir coğrafya öğretmeni derste Türkiye'de etkili olan üç farklı yerel rüzgârın temel özelliklerini tahtaya yazmıştır:

I. Dağ yamaçları boyunca alçalan havanın sürtünme etkisiyle her 100 metrede 1°C ısınması sonucu oluşur. Kış mevsiminde Karadeniz kıyılarında ani sıcaklık artışlarına yol açar.
II. Ülkemize kuzeybatı yönünden girer. Genellikle soğuk ve kar getirici bir karaktere sahiptir.
III. Güneydoğu yönünden eserek çöl sıcaklarını taşır ve özellikle yaz aylarında tarım ürünleri üzerinde kurutucu bir etki yaratır.

Buna göre, özellikleri verilen bu yerel rüzgârlar sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Türkiye'de ot formasyonunun tür ve yayılış özellikleri üzerine araştırma yapan bir coğrafyacı şu tespiti yapmıştır: "İncelediğim sahanın genelinde, ilkbahar yağışlarıyla yeşeren ve yaz kuraklığıyla erkenden sararan kısa boylu otların yanı sıra, yer yer meşe ($Quercus$) türlerine ait tek tük ağaç topluluklarına rastladım. Ancak sahanın daha alçak ve havza tabanı niteliğindeki kurak kesimlerine indiğimde bu ağaç izlerinin tamamen kaybolduğunu; sadece geven, çoban yastığı ve yavşan otu gibi kurakçıl otların hakim olduğunu gördüm."

Bu gözlemlere dayanarak araştırmacının bulunduğu bölge ve bitki örtüsü özellikleri hakkında yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?

Türkiye'de sıcaklık dağılışı üzerinde mutlak konum (enlem) etkisine aykırı durumların görülmesi, göreceli konum faktörlerinin iklim üzerindeki baskınlığını kanıtlamaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de göreceli konum faktörlerinin mutlak konum etkisini baskıladığına (enlem etkisini tersine çevirdiğine veya etkisiz kıldığına) kanıt olarak gösterilemez?

Türkiye'de nemlilik ve yağış koşulları üzerine yapılan bir araştırmada, yükselen bir hava kütlesinin her $100$ metrede $0,5 \text{ °C}$ soğuduğu (nemli adiyabatik gradyan), ancak zirveyi aşıp diğer yamaçta alçalmaya başladığında Fön ($Föhn$) etkisiyle her $100$ metrede $1 \text{ °C}$ ısındığı bilinmektedir.

Deniz seviyesinden ($0 \text{ metre}$) $15 \text{ °C}$ sıcaklık ve $\%60$ bağıl nem ile harekete geçen nemli bir hava kütlesinin, $3000 \text{ metre}$ yüksekliğindeki bir dağı aşarak iç kesimlerde $500 \text{ metre}$ yükseltiye indiği varsayıldığında; bu hava kütlesinin yolculuğu boyunca gerçekleşen değişimlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?