Erozyon ve Heyelan

Türkiye'de dış kuvvetlerin etkisiyle gerçekleşen toprak aşınımı (erozyon) ve yer çekimi etkisiyle oluşan kütle hareketleri (heyelan), yer şekillerinin gelişiminde önemli rol oynar.

Erozyon ve heyelan olaylarının temel özellikleri ve oluşum süreçleri dikkate alındığında, bu iki doğa olayının karşılaştırılmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'nin yer şekillerinin oluşum süreci ve bu süreçte etkili olan dış kuvvetler dikkate alındığında, erozyon ve heyelan olayları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin arazi yapısı ve iklim özellikleri göz önüne alındığında; İç Anadolu Bölgesi'nde bitki örtüsünün tahrip edildiği alanlarda erozyonun şiddeti artarken, Doğu Karadeniz Bölgesi'nde yoğun ağaçlandırma çalışmalarına rağmen kütle hareketlerinin (heyelan) önüne geçilemediği görülmektedir.

Ağaçlandırmanın erozyonu önlemede oldukça etkili olmasına rağmen heyelan olaylarını durdurmada yetersiz kalmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de özellikle bitki örtüsünden yoksun ve eğimli arazilerde görülen toprak aşınımını (erozyonu) en aza indirmek için alınabilecek en temel ve etkili önlem aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de dış kuvvetlerin etkisiyle gerçekleşen toprak kayıpları; oluşum hızı, etkilediği derinlik ve temel nedenleri bakımından farklılık gösterir. Toprağın verimli olan üst kısmının rüzgâr ve su gibi etkenlerle süpürülüp taşınması "erozyon" olarak adlandırılır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi erozyonun heyelandan (toprak kayması) temel farkını belirtir?

Türkiye'de heyelan olaylarının en yoğun görüldüğü saha Karadeniz Bölgesi iken, erozyonun en şiddetli olduğu alanlar İç ve Güneydoğu Anadolu bölgeleridir. Karadeniz Bölgesi'nde bitki örtüsünün gür ve koruyucu olmasına rağmen heyelan riskinin bu denli yüksek olması; heyelan oluşumunda aşağıdakilerden hangisinin bitki örtüsünden daha baskın bir role sahip olduğunu gösterir?

Türkiye'de dış kuvvetlerin aşındırma faaliyetleri ve kütle hareketleri; arazinin jeolojik yapısına, topografik özelliklerine ve iklim şartlarına göre farklılık gösterir. Aşağıdaki tabloda iki farklı yörede baskın olan süreçler ve özellikleri karşılaştırılmıştır:

Buna göre, bu yörelerdeki jeomorfolojik süreçlerle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin yer şekillerinin oluşum ve değişim sürecinde erozyon ve heyelan olayları farklı mekanizmalarla işlemektedir. Bir yamaçta yapılan yoğun ağaçlandırma faaliyetinin, yüzeysel erozyonu (toprak aşınmasını) %90 oranında engellemesine rağmen, aynı yamaçta gerçekleşen büyük ölçekli bir heyelanı durdurmada yetersiz kalmasının temel jeomorfolojik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de erozyon ve heyelan olayları, hem oluşum nedenleri hem de korunma yöntemleri açısından sıklıkla birbirine karıştırılabilmektedir. Bu iki doğal afet süreci ve bunlara karşı alınacak önlemler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu iki süreç arasındaki temel farklardan birini doğru bir şekilde açıklamaktadır?

Türkiye'de arazi yönetimi ve doğal afetlerle mücadele kapsamında hazırlanan bir teknik raporda; "Yamaçlardaki bitki örtüsünün korunması ve ağaçlandırma çalışmaları, toprağın verimli üst tabakasının dış kuvvetlerce süpürülmesini büyük ölçüde engellemektedir. Ancak bu faaliyetler, litolojik yapının killi olduğu ve tabaka uzanışının eğime paralel olduğu alanlarda, suya doygun hale gelen kütlelerin derin bir kayma yüzeyi boyunca hareket etmesini tek başına durduramamaktadır." ifadelerine yer verilmiştir.

Rapordaki bu bilgiler ışığında, erozyon ve heyelan süreçlerinin doğası ile Türkiye'deki yansımaları hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Türkiye'nin yer şekilleri ve arazinin kullanımı üzerine hazırlanan bir fizibilite raporunda şu ifadelere yer verilmiştir:

"İnceleme alanında karşılaşılan temel risk; anakaya ile üzerindeki toprak kütlesinin suya doygun hale gelerek eğim boyunca aniden ve toptan aşağıya doğru yer değiştirmesi değildir. Asıl tehlike; bitki örtüsünün tahrip edilmesi, eğimli tarım arazilerinin yanlış sürülmesi ve sağanak yağışların etkisiyle arazinin en üstündeki verimli toprak tabakasının yavaş yavaş süpürülerek dış kuvvetlerce taşınmasıdır."

Buna göre, raporda vurgulanan ve bölgede önlem alınması gereken asıl doğa olayı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de toprak kaybına neden olan erozyon süreci ile bir kütle hareketi olan heyelan olayları farklı mekanizmalarla gerçekleşse de bazı hazırlayıcı faktörleri ortaktır. Buna göre, Türkiye'de hem erozyonun şiddetlenmesinde hem de heyelanların sıkça görülmesinde etkili olan ortak temel doğal faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de dış kuvvetlerin etkisiyle gerçekleşen toprak aşınımı (erozyon) ve kütle hareketlerinden biri olan heyelan, oluşum mekanizmaları bakımından birbirinden farklılık gösterir.

Buna göre, heyelan olayını erozyondan ayıran temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin Doğu Karadeniz kıyı kuşağında, yer şekillerinin engebeli ve yağış miktarının oldukça yüksek olması nedeniyle heyelan olayları çok sık yaşanmaktadır. Buna karşın, aynı bölgede bitki örtüsünün tahrip edildiği İç Anadolu Bölgesi'ne oranla toprak erozyonunun (toprak süpürülmesinin) daha az şiddetli olduğu gözlemlenmektedir. Doğu Karadeniz'de heyelan riski yüksek olmasına rağmen erozyonun İç Anadolu'ya göre daha az şiddetli olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu gibi yarı kurak bölgelerde erozyonun şiddeti oldukça fazladır. Eğimli yamaçlarda yapılan yanlış tarımsal faaliyetler, verimli üst toprağın su ve rüzgarla taşınmasını hızlandırmaktadır.

Buna göre, eğimli bir arazide erozyonla mücadele etmek ve toprak kaybını en aza indirmek için aşağıdakilerden hangisi uygulanmalıdır?

Türkiye'de dış kuvvetlerin ve kütle hareketlerinin yer şekilleri üzerindeki etkileri incelendiğinde; erozyon (toprak süpürülmesi) ve heyelan (kütle hareketi) süreçleri arasındaki farklara dair aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bir sivil toplum kuruluşu, afet bilincini artırmak amacıyla hazırladığı eğitim broşüründe kütle hareketleri ve toprak kayıpları ile ilgili çeşitli bilgilere yer vermiştir. Broşürde arazinin litolojik yapısı, eğim durumu, bitki örtüsü ve meteorolojik faktörlerin bu doğa olayları üzerindeki etkileri detaylandırılmıştır.

Hazırlanan bu broşürdeki aşağıdaki ifadelerden hangisi, erozyon ve heyelan ile ilgili bilimsel bir yanılgı içermektedir?

Türkiye'nin yer şekillerinin gelişim sürecinde etkili olan dış kuvvetler ve kütle hareketleri incelendiğinde; erozyonun (toprak süpürülmesi) daha çok yüzeysel ve uzun süreli bir aşınım süreci olduğu, heyelanın (kütle hareketi) ise derin tabakaları kapsayan ani bir yer değiştirme olduğu görülür. Bu iki doğa olayının oluşum mekanizmaları ve önleme stratejileri arasındaki temel farklar göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de dış kuvvetlerin etkisiyle gerçekleşen toprak kayıpları ve kütle hareketleri üzerine yapılan bir araştırmada aşağıdaki karşılaştırma tablosu hazırlanmıştır:

Bu tabloya ve genel coğrafi bilgilere göre, erozyon ve heyelan olaylarını birbirinden ayıran temel farklar ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye'de dış kuvvetler ve kütle hareketlerinin yer şekilleri üzerindeki etkisi incelendiğinde, erozyon ve heyelan olaylarının oluşum mekanizmaları ile bunlara karşı alınacak önlemler arasında belirgin farklar olduğu görülür. Erozyon, toprağın üst kısmının dış kuvvetlerle süpürülmesi şeklinde ilerleyen uzun süreli bir süreçken; heyelan, yamacın bir kısmının kütle halinde kaymasıyla sonuçlanan ani bir olaydır.

Buna göre, Karadeniz Bölgesi gibi dik eğimli ve bol yağışlı sahalarda heyelan riskine karşı yürütülen ağaçlandırma çalışmalarının, İç Anadolu'daki erozyonla mücadeledeki kadar kesin bir çözüm sunmamasının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?