İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

$I.$ Göktürk Devleti’nin yönetim modelinde "ikili teşkilat" sistemi uygulanmış; devletin Doğu kanadı Kağan tarafından, Batı kanadı ise "Yabgu" unvanıyla İstemi tarafından yönetilmiştir. İstemi Yabgu, İpek Yolu ticaretini kontrol altına almak amacıyla önce Sasanilerle ittifak kurarak Akhun Devleti’nin yıkılmasını sağlamış; daha sonra Sasanilerin İpek Yolu üzerinde engelleyici bir güç haline gelmesi üzerine bu kez Bizans İmparatorluğu ile diplomatik temas kurarak Sasanilere karşı cephe almıştır.

Bu bilgiler doğrultusunda $I.$ Göktürk Devleti’nin dış politikası ve yönetim yapısı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nde Bilge Kağan'ın, devletin kalıcılığını sağlamak ve Çin karşısında kültürel bir üstünlük kurmak amacıyla şehirlerin surlarla çevrilmesi ve Budizm-Taoizm gibi öğretilerin kabul edilmesi yönündeki fikirlerine, Başvezir Tonyukuk karşı çıkmıştır. Tonyukuk bu itirazını; Türk nüfusunun Çin nüfusu karşısında çok az olduğu, yerleşik hayata geçilmesi durumunda askeri hareket kabiliyetinin kaybolacağı ve olası bir yenilgide topyekun yok olma riskinin doğacağı argümanlarıyla temellendirmiştir.

Tonyukuk'un bu stratejik duruşu, devletin bekası açısından aşağıdakilerden hangisini temel bir 'varoluşsal savunma doktrini' olarak benimsediğini kanıtlamaktadır?

$I.$ Göktürk Devleti, $552$ yılında Bumin Kağan'ın Avar hakimiyetine son vermesiyle merkezi Ötüken olmak üzere kurulmuştur. Devletin yönetiminde "İkili Teşkilat" sistemi uygulanmış; Bumin Kağan "İl Kağan" unvanıyla doğuyu yönetirken, kardeşi İstemi "Yabgu" unvanıyla batı topraklarının yönetimini üstlenmiştir. İstemi Yabgu, Batı'daki faaliyetlerinde ve İpek Yolu diplomasisinde (Sasaniler ve Bizans ile ilişkiler) geniş bir idari özerkliğe sahip olmuştur. Bu bilgilere göre $I.$ Göktürk Devleti'nin siyasi yapısı ve yönetim uygulamalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Türk hitabet sanatının ilk örneği kabul edilen Orhun Yazıtları'nda; kağanın halkına hesap vermesi, devletin sosyal devlet anlayışıyla yönetilmesi ve Çin siyasetine karşı uyanık olunması gibi konular işlenmiştir. Bu yazıtlarda metinlerin taşlara hakkedilmesi (kazınması) ve edebi bir dille düzenlenmesi bir devlet geleneği olarak uygulanmıştır. Buna göre; Kül Tigin ve Bilge Kağan adına dikilen anıtları bizzat kaleme alarak Türk tarihinin bilinen ilk müellifi (yazarı) kabul edilen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Antik Yunan kaynaklarında 'İskit', Pers kaynaklarında ise 'Saka' olarak adlandırılan; bozkır hayatının ve atlı-göçebe kültürün tarihteki ilk temsilcileri kabul edilen bu topluluk, altın ve gümüş işlemeciliğindeki ustalıkları nedeniyle 'Bozkırın Kuyumcuları' olarak nitelendirilmiştir. Tarihin ilk kadın hükümdarı kabul edilen Tomris Hatun tarafından yönetilen bu savaşçı topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

I. Göktürk Devleti'nin Batı kanadını yöneten İstemi Yabgu döneminde gerçekleşen;

I. Sâsânîler ile ittifak yapılarak Akhun (Eftalit) Devleti'ne son verilmesi,
II. Bizans İmparatorluğu'na Maniakh başkanlığında bir elçilik heyeti gönderilmesi,
III. Sâsânîlerin ipek ticaretini engellemesi üzerine bu devlete karşı Bizans ile iş birliği yapılması,

gibi gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde, izlenen politikanın temel 'jeopolitik hedefi' aşağıdakilerden hangisidir?

Tarihte bilinen ilk Türk topluluğu kabul edilen, kadın savaşçılarına 'Amazon' adı verilen ve maden işlemeciliğindeki üstün yetenekleri sebebiyle 'Bozkırın Kuyumcuları' unvanıyla tanınan topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

İskitler (Sakalar), bozkır kültürünün en eski temsilcileri olarak maden işlemeciliğindeki ustalıklarıyla 'Bozkırın Kuyumcuları' unvanını kazanmış, aynı zamanda Tomris Hatun gibi kadın liderleri ve 'Amazon' adı verilen kadın savaşçılarıyla tanınmışlardır. Buna göre, İskitlerin genel özellikleri ve Türk tarihindeki konumu dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi bu topluluk için söylenemez?

Orta Asya'da yapılan arkeolojik kazılar sonucunda bölgenin tarih öncesi devirlerine ışık tutan çeşitli kültür merkezleri tespit edilmiştir. Bu merkezlere dair bazı bilgiler aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Bu tablo ve Orta Asya'nın tarih öncesi özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi hatalı bir değerlendirmedir?

Uygurlar, Türk tarihinde yerleşik hayata geçişle birlikte toplumsal, ekonomik ve hukuki alanlarda devrim niteliğinde değişimler yaşamışlardır. Bu değişimler, bozkır kültüründen şehir kültürüne geçişin doğal bir yansıması olarak kabul edilir.

Buna göre, Uygur Devleti’nde görülen aşağıdaki uygulamalardan hangisinin ortaya çıkmasında yerleşik yaşam tarzına geçilmesinin doğrudan bir etkisinden söz edilemez?

IV. yüzyılın sonlarında Hunların Balamir önderliğinde Karadeniz'in kuzeyinden batıya doğru ilerlemesiyle başlayan Kavimler Göçü, Avrupa'nın siyasi ve sosyal yapısında köklü değişimlere yol açmıştır. Bu süreçte Roma İmparatorluğu'nun merkezi otoritesinin sarsılması ve halkın can güvenliği endişesiyle yerel güçlere sığınması sonucunda ortaya çıkan, toprak mülkiyetine ve kişisel bağlılığa dayalı siyasi ve ekonomik düzen aşağıdakilerden hangisidir?

Avrupa Hun İmparatorluğu, Attila döneminde askeri ve siyasi gücünün zirvesine ulaşmış olsa da Attila'nın 453 yılındaki ani ölümü imparatorluk içinde hızlı bir çözülme sürecini başlatmıştır. Attila’nın oğulları arasındaki taht kavgaları merkezi otoriteyi zayıflatırken, daha önce Hun boyunduruğu altında yaşayan Germen kavimleri bu otorite boşluğundan yararlanarak isyan etmişlerdir.

Buna göre, 454 yılında gerçekleşen ve Hunların Avrupa'daki siyasi üstünlüğünün kesin olarak sona ermesine, ardından da Orta Asya'ya (Karadeniz'in kuzeyine) doğru çekilmelerine neden olan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Uygurlar, Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimseyerek Türk tarihinde köklü bir değişim sürecine girmişlerdir. Bu yeni inançla birlikte hayvancılığın yerini tarım ve ticaret almış; kağıt ve matbaanın kullanımıyla kültürel hayat canlanmıştır. Bu yaşam tarzı değişikliği, Türklerin sanattan hukuka, sosyal yapıdan mimariye kadar pek çok alanda 'ilkleri' gerçekleştirmesine zemin hazırlamıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurların yerleşik hayata geçmesi ve yeni bir inanç benimsemesiyle birlikte Türk kültüründe ilk kez görülen bir gelişmedir?

Uygurlar, Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimseyerek Türk toplumsal yapısında köklü bir değişim başlatmışlardır. Bu yeni inanç sisteminin hayvansal gıdaların tüketilmesini ve savaşmayı yasaklayan öğretileri, Uygurları göçebe hayatı terk ederek tarım ve ticarete yöneltmiştir. Bu süreçte "Balık" adı verilen planlı yerleşim birimleri oluşturulmuştur. Bu bilgilere dayanarak, Uygurların yerleşik hayata geçmesinin Türk tarihinde yol açtığı ilk ve en belirgin gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Uygurlar, Bögü Kağan döneminde Maniheizm ve Budizm gibi dinlerin etkisiyle yerleşik hayata geçerek kendilerinden önceki Türk devletlerinden farklı bir sosyo-kültürel yapı oluşturmuşlardır. Bu köklü değişim, Türk tarihinde mimariden hukuka, eğitimden sanata kadar birçok alanda teknik ve yapısal yeniliklerin önünü açmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurların yerleşik yaşam ve dinsel değişim sonucunda Türk kültürüne kazandırdığı unsurlar arasında gösterilemez?

Uygurların Maniheizm’i benimseyerek yerleşik hayata geçmesi, Türk tarihinde 'bozkır kültüründen' 'şehir medeniyetine' geçişin en keskin dönemecini temsil eder. Bu köklü değişim; yalnızca inanç sistemini ve beslenme alışkanlıklarını değil, aynı zamanda devletin kurumsal yapısını, hukuk anlayışını ve bilgi biriktirme yöntemlerini de radikal bir mutasyona uğratmıştır. Konar-göçer yaşamın sözlü geleneği, yerleşik yaşamın getirdiği karmaşık ticari ve toplumsal ilişkilerle birlikte yerini kayıtlı ve tescilli bir düzen anlayışına bırakmıştır. Buna göre, Uygur Devleti’nde görülen aşağıdaki gelişmelerden hangisi; yerleşik yaşamın zorunlu kıldığı 'hukuki denetim' ve 'bürokratik süreklilik' ihtiyacının, teknolojik bir araç olan matbaanın kullanımıyla birleştiği en kapsamlı ve özgün örneği teşkil eder?

İslamiyet öncesi Türk tarihinde Uygurlar, Maniheizm'in etkisiyle yerleşik hayata geçerek Türk devlet geleneğinde radikal bir dönüşüm başlatmışlardır. Bu süreçte matbaanın ve kâğıdın yaygın kullanımı, sadece edebî eserlerin çoğaltılmasını sağlamamış; aynı zamanda borç alıp verme, taşınmaz mal kiralama ve işçi sözleşmeleri gibi ekonomik faaliyetlerin metne dökülmesine imkân tanımıştır. Uygurlardan kalan bu yazılı hukuk vesikaları, Türk tarihinde özellikle hangi alanın kurumsal bir kimlik kazanmaya başladığının en güçlü kanıtıdır?

Avrupa Hun hükümdarı Uldız tarafından temelleri atılan ve "Doğu Roma (Bizans) üzerinde baskı kurma, Batı Roma ile ise Germen kavimlerine karşı iyi ilişkiler geliştirme" şeklinde özetlenen geleneksel dış politika, Attila döneminde köklü bir değişikliğe uğramıştır. Attila, $451$ yılında Galya Seferi ile Batı Roma İmparatorluğu'nu doğrudan hedef almıştır.

Attila'nın bu stratejik makas değişikliğine giderek Batı Roma üzerine yürümesinde etkili olan temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

İslamiyet öncesi Türk tarihinde; maden işlemeciliğindeki ustalıkları nedeniyle 'Bozkırın Kuyumcuları' olarak tanınan, Tomris Hatun gibi tarihin ilk kadın hükümdarlarından birine sahip olan ve Alper Tunga Destanı ile özdeşleşen topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

Avrupa Hun Devleti ile Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) arasında imzalanan Margos (434) Antlaşması ile Bizans'ın ödediği yıllık vergi miktarı iki katına çıkarılmış, 447 yılındaki II. Anatolios Antlaşması ile bu miktar üç katına yükseltilerek Bizans'ın ödeyeceği savaş tazminatı ağırlaştırılmıştır.

Bu bilgilere dayanarak Attila dönemi Avrupa Hun Devleti'nin Doğu Roma politikası hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?