Türkiye'nin Platoları

Türkiye'nin yer şekilleri özellikleri dikkate alındığında, platoların yükseltisi batıdan doğuya doğru gidildikçe genel olarak artış gösterir. Bu yükselti farkı, platoların iklim özelliklerini ve üzerinde yürütülen temel ekonomik faaliyetleri de doğrudan etkiler. Buna göre, yükseltisi en az olan ve bu nedenle tarım veya hayvancılıktan ziyade sanayi, ticaret ve ulaşım faaliyetlerinin en fazla geliştiği plato aşağıdakilerden hangisidir?

İç Anadolu Bölgesi'nde Tuz Gölü'nün güneyinde konumlanan bu plato sahası, adını arazi yüzeyinde yaygın olarak görülen derin karstik erime çukurlarından almaktadır. Oluşum itibarıyla yatay duruşlu tortul tabakalardan meydana gelse de yüzeyinde karstlaşma süreçlerinin (kalker ve jips erimesi) etkili olduğu bu alan, günümüzde yeraltı sularının tarımsal sulama amacıyla aşırı kullanımı nedeniyle sık sık ani çökmelerle gündeme gelmektedir.

Bazı özellikleri verilerek tanıtılan bu plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de platolar, akarsular tarafından derince yarılmış, çevresine göre yüksekte bulunan geniş düzlüklerdir. Bu alanların yükseltisi, iklim özellikleri ve toprak yapısı, üzerinde gerçekleştirilen ekonomik faaliyetlerin türünü doğrudan etkilemektedir.

Buna göre, aşağıda verilen plato ve bu platoda ön plana çıkan en yaygın ekonomik faaliyet eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde geniş alanlar kaplayan ve "tabaka düzlüğü" (yatay duruşlu) olarak sınıflandırılan platoların genel coğrafi özellikleri dikkate alındığında, bu sahalar için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Anadolu Yarımadası, Üçüncü Jeolojik Zaman'ın (Tersiyer) sonları ile Dördüncü Jeolojik Zaman'ın (Kuvaterner) başlarında şiddetli epirojenik hareketlere maruz kalarak toptan yükselmiştir. Bu jeolojik sürecin Türkiye'nin bugünkü yer şekilleri üzerinde yarattığı en belirgin sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin yer şekilleri içerisinde geniş yer tutan platolar; oluşum kökenlerine göre tabaka düzlüğü, karstik, volkanik ve aşınım platoları olarak gruplandırılmaktadır. Bu gruplardan biri olan "tabaka düzlüğü" (yatay duruşlu) platoları, en geniş yayılım alanını $İç$ $Anadolu$ $Bölgesi$'nde ($Haymana$, $Cihanbeyli$, $Bozok$ vb.) bulmuştur.

Buna göre, oluşum bakımından $İç$ $Anadolu$'daki bu platolarla aynı grupta yer almasına karşın, coğrafi konum olarak Ege Bölgesi'nin İç Batı Anadolu Bölümü'nde bulunan plato aşağıdakilerden hangisidir?

İç Anadolu Bölgesi'nin doğusunda, Kayseri ile Sivas illeri arasında yer alan ve ortalama yükseltisi $1500$ metreyi bulan Uzunyayla Platosu, Türkiye'nin önemli hayvancılık sahalarından biridir.

Bu platonun coğrafi konumu ve fiziki özellikleri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu saha için yanlış bir değerlendirmedir?

Türkiye'de platolar; akarsular tarafından derince yarılmış, çevresine göre yüksekte bulunan geniş düzlüklerdir. Ancak bu genel tanımın aksine, bazı platolar aşınım süreçlerinin son aşamasına gelmiş ve deniz seviyesine oldukça yaklaşmıştır.

Aşınım düzlüğü (peneplen) karakterinde olan, yükseltisinin azlığına bağlı olarak tarımdan ziyade sanayi, ulaşım ve yerleşme faaliyetlerinin yoğunlaştığı plato aşağıdakilerden hangisidir?

Bir coğrafya araştırmacısı, Türkiye'de saha çalışması yaptığı iki farklı plato alanı için gezi notlarında şu ifadelere yer vermiştir:

• Birinci saha: "Yatay duruşlu tortul tabakaların akarsularca derince yarılmasıyla oluşmuş bu geniş düzlükte, ilkbahar yağışlarıyla yeşeren bozkırlar yaygın olduğu için yöre halkının temel geçim kaynağı küçükbaş hayvancılıktır."
• İkinci saha: "Yüzeyi kalın lav örtüleriyle kaplı olan bu yüksek düzlükte, yaz yağışlarına bağlı olarak gür çayırlar gelişmiştir. Bölgede yaz mevsiminin kısa ve serin geçmesi tarımı sınırlandırırken, mera tipi büyükbaş hayvancılığı ön plana çıkarmıştır."

Buna göre, araştırmacının gezi notlarında bahsettiği platolar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Türkiye'de platolar oluşum kökenlerine ve bulundukları bölgenin fiziki şartlarına göre çeşitli özellikler gösterir. Ülkemizin güney kesimlerinde yer alan, kalker (kireç taşı) yapılı arazilerin yaygın olması sebebiyle yüzeyi karstik erime şekilleriyle kaplı olan plato alanları mevcuttur. Yüzey sularının yer altına sızması ve arazinin oldukça engebeli olması tarımı sınırlandırırken, bu zorlu şartlara uyum sağlayan kıl keçisi yetiştiriciliğini yöre halkı için önemli bir ekonomik faaliyet hâline getirmiştir.

Bazı özellikleri verilen bu plato sahası aşağıdakilerden hangisidir?

İç Anadolu'nun geniş düzlüklerinden biri olan Cihanbeyli Platosu ile Doğu Anadolu'nun yüksek kütlelerini oluşturan Erzurum-Kars Platosu, Türkiye'nin farklı oluşum kökenlerine sahip iki önemli sahasıdır. Bu iki plato sahası arasında yapılacak coğrafi bir karşılaştırma gezisinde, Cihanbeyli'den hareket ederek Erzurum-Kars'a ulaşan bir gözlemcinin yol boyunca aşağıdakilerden hangisini gözlemlemesi beklenmez?

Türkiye'deki platoların fiziki özellikleri, oluşum süreçleri ve bu alanlardaki baskın ekonomik faaliyetler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlış bir değerlendirmedir?

Bir bölgesel kalkınma uzmanı, Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde yer alan üç ayrı plato sahası için hazırladığı fizibilite raporlarında şu tespitlere yer vermiştir:

* K Sahası: "Arazi yüzeyinde yaygın olarak bulunan kireçtaşı tabakalarının erimesiyle oluşan pürüzlü topoğrafya, tarım alanlarını parçalı ve dar hâle getirmiştir. Yüzey sularının yer altına sızması sulama imkânlarını kısıtlarken, bölgedeki makilik alanlar geleneksel olarak yürütülen kıl keçisi yetiştiriciliğini ön plana çıkarmaktadır."
* L Sahası: "Fay hatlarından çıkan volkanik materyallerin dalgalı arazileri doldurmasıyla oluşan bu yüksek düzlüklerde, yaz yağışlarının beslediği gür çayırlar et ve süt verimi yüksek büyükbaş hayvancılık için ideal bir potansiyel barındırmaktadır."
* M Sahası: "Geçmiş jeolojik dönemlerde dış kuvvetlerce aşındırılarak hafif dalgalı düzlük (peneplen) hâline gelen arazinin, sonradan toptan yükselmesiyle oluşmuş alçak bir platodur. Ulaşım ağlarının düğüm noktasında bulunması ve yükseltisinin az olması, sanayi tesislerinin yoğunlaşmasına zemin hazırlamıştır."

Bu fizibilite raporlarında bahsedilen plato alanlarının oluşum kökenleri ve Türkiye'deki temsilcileri, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?

Türkiye'nin güneydoğusunda yer alan, Fırat Nehri'nin batısında kalan ve geniş tarım alanlarına sahip olan, özellikle Antep fıstığı üretimiyle ekonomik değer kazanan plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin Akdeniz kıyı kuşağında yer alan Teke ve Taşeli platoları, genel olarak "karstik oluşumlu platolar" kategorisinde birlikte değerlendirilir. Her iki plato da benzer litolojik (kalker) yapıya ve iklim özelliklerine sahip olmasına rağmen; Taşeli Platosu'nun, Teke Platosu'na kıyasla çok daha parçalanmış, derin kanyonlarla yarılmış ve ulaşım ağlarının kurulmasına daha az elverişli bir morfoloji sergilemesi dikkat çekicidir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin plato alanlarında görülen yerleşme dokusu ve ekonomik faaliyetler; yükselti, iklim ve litolojik (taş yapısı) özelliklerin bir sentezidir. Bazı platolarımızda su yetersizliği iklimsel kuraklıktan (yağış azlığı) kaynaklanırken, bazı alanlarda yıllık yağış miktarı yeterli olmasına rağmen kayaç yapısının suyu hızla yer altına sızdırması yüzey suyu kıtlığına ve dolayısıyla nüfusun seyrelmesine yol açar.

Buna göre, aşağıda verilen plato ve su yetersizliğinin temel nedeni eşleştirmelerinden hangisi, platonun 'oluşum kökeni' ve 'fiziki coğrafya özellikleri' dikkate alındığında yanlıştır?

Türkiye'de geniş alan kaplayan platolar, oluşum özelliklerine göre farklı sınıflara ayrılır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Gaziantep ve Şanlıurfa platoları ile İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan Haymana ve Cihanbeyli platoları benzer jeolojik süreçlerle meydana gelmişlerdir. Ancak bu platoların coğrafi özellikleri ve ekonomik faaliyetleri arasında belirgin farklar bulunmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Gaziantep ve Şanlıurfa platolarını, İç Anadolu'daki tabaka düzlüğü platolarından ayıran bir fark değildir?

Türkiye'de platolar, akarsular tarafından derince yarılmış ve çevresine göre yüksekte kalmış geniş düzlüklerdir. Bu yer şekilleri, oluştukları bölgenin iklim ve jeolojik yapısına göre farklı ekonomik faaliyetlere ev sahipliği yapar. Özellikle İç Anadolu Bölgesi'ndeki platolar, geniş yüz ölçümleri ve yatay duruşlu (tabaka düzlüğü) yapılarıyla ülkemizin tahıl üretimi ve küçükbaş hayvancılık merkezleri arasında yer alır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve bu özelliklere sahip olan platolardan biridir?

Türkiye'deki platoların büyük bir bölümü karasal iklimin etkisi altındadır ve bu sahalarda temel ekonomik faaliyet olarak küçükbaş hayvancılık ya da tahıl tarımı ön plana çıkar. Ancak Karadeniz Bölgesi'nde, Ordu ili sınırları içerisinde yer alan bir plato; gür otlakları, yüksek nem oranı ve akarsularının oluşturduğu belirgin menderesli (büklüm) yapısıyla diğer platolardan ayrılmaktadır.

Son yıllarda ekoturizm açısından da büyük önem kazanan bu plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'deki platoların fiziki özellikleri, sadece oluşum kökenleriyle değil; aynı zamanda litolojik yapının iklimsel ve jeomorfolojik süreçlerle olan etkileşimiyle şekillenir. İç Anadolu Bölgesi'ndeki platoların büyük bir kısmı "tabaka düzlüğü" (yatay duruşlu) karakterine sahip olup tahıl tarımı ve küçükbaş hayvancılık için elverişli geniş düzlüklerden oluşur. Ancak bu gruptaki platolardan bir tanesi, bulunduğu sahadaki kalker (kireç taşı) yapısının yoğunluğu nedeniyle hem yer üstü suları bakımından en fakir olanıdır hem de son yıllarda yer altı sularının aşırı çekilmesine bağlı olarak dikey yönlü çöküntüler olan "obruk" oluşumlarının en yoğun görüldüğü sahadır.

Buna göre; karstik bir litolojiye sahip olmasına rağmen morfolojik olarak "tabaka düzlüğü" sınıfına giren bu plato aşağıdakilerden hangisidir?