Atatürk İlke ve İnkılapları

Mustafa Kemal Atatürk, 'Türkiye'nin tatbik ettiği devletçilik sistemi, 19. asırdan beri sosyalizm nazariyatçılarının ileri sürdükleri fikirlerden alınarak tercüme edilmiş bir sistem değildir. Bu, Türkiye'nin ihtiyaçlarından doğmuş, Türkiye'ye özgü bir sistemdir.' diyerek Türk devletçiliğinin doktriner bir kalıp olmadığını vurgulamıştır. Bu özgün yapı, devletin ekonomik hayata müdahalesini öngörürken aynı zamanda bireysel mülkiyet hakkını ve özel teşebbüsü de hukuk düzeni içerisinde koruma altına almıştır.

Buna göre, 1930-1939 yılları arasında uygulanan devletçilik politikasının, Batı tipi liberalizm ile Sovyet tipi kolektivizm arasında sentezlenmiş bir 'karma ekonomi' modeline dönüşmesinde etkili olan temel denge unsuru aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk Dönemi’nde $1930$’lu yıllardan itibaren uygulanan Devletçilik modelinin en somut adımı olarak $I$. Beş Yıllık Sanayi Planı hazırlanmıştır. Bu plan kapsamında açılacak fabrikaların finansmanını sağlamak, bu tesisleri işletmek ve sanayi yatırımlarını tek bir merkezden koordine etmek amacıyla $1933$ yılında kurulan temel kurum aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk döneminde gerçekleştirilen;

* TBMM’nin açılması,
* Saltanatın kaldırılması,
* Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi

gibi inkılapların ortak paydası ve doğrudan ilişkili olduğu Atatürk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk dönemi ekonomi politikalarında, devlet bütçe gelirlerinin yaklaşık $\%40$ gibi önemli bir kısmını oluşturmasına rağmen, $1925$ yılında Aşar vergisi kaldırılmıştır. Bu kararın alınmasında, köylünün üzerindeki ağır mali yükü hafifletmek ve toplumsal refahı tabana yaymak amacı güdülmüştür.

Buna göre, devletin büyük bir gelir kaybını göze alarak doğrudan halkın ekonomik durumunu iyileştirmeye yönelik bu adımı, aşağıdaki ilkelerden hangisinin 'sosyal devlet' anlayışıyla doğrudan ilişkilidir?

Atatürk’ün İnkılapçılık anlayışı, sadece eskimiş kurumların yıkılıp yerlerine çağdaş olanların kurulmasını değil, aynı zamanda kurulan bu yeni düzenin de zamanla durağanlaşmasını önleyecek bir "öz yenileme" mekanizmasını içerir. Bu yönüyle İnkılapçılık, Atatürkçü Düşünce Sistemi'nin diğer ilkelerinin de canlı kalmasını sağlayan temel bir dinamodur.

Bu bilgiye dayanarak İnkılapçılık ilkesinin temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Yeni Türk Devleti'nde uygulanmaya başlanan devletçilik ilkesi; özel teşebbüsün elinde yeterli sermayenin bulunmadığı durumlarda devletin iktisadi hayata doğrudan müdahale etmesini, ancak bireysel girişim haklarının da korunmasını temel alır. Atatürk, bu modelin başka ülkelerdeki doktriner sistemlerden farklı ve Türkiye'ye özgü olduğunu vurgulamıştır. Buna göre, Atatürk’ün devletçilik ilkesi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğru bir yargıdır?

Bir tarih öğretmeni dersinde; "Bu ilke, sadece belirli bir dönemde yapılıp biten bir değişiklik hareketi değildir; aksine hayatın akışı içerisinde toplumun sürekli yenilenmesini, modernleşmesini ve çağın gerisinde kalmamasını ifade eder." demiştir.

Öğretmenin bu ifadesiyle vurguladığı Atatürk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nden devralınan sistemde kişilerin öz adlarının yanına sadece baba adı, doğum yeri veya lakaplarının yazılması; askerlik, tapu, miras ve okul kayıtları gibi resmi işlemlerde ciddi karışıklıklara yol açmaktaydı. Bu tür idari ve hukuki sorunları ortadan kaldırarak devlet işleyişini kolaylaştırmak amacıyla gerçekleştirilen inkılap aşağıdakilerden hangisidir?

Türk İnkılabı, belirli bir tarihsel kesitte tamamlanıp sonlanan bir olay değil; toplumsal ihtiyaçlar ve bilimsel veriler ışığında sonsuza kadar sürecek bir çağdaşlaşma yolculuğudur. Bu anlayışa göre, kurumların sadece kurulması yeterli olmayıp, bu kurumların zamanın gerisinde kalmasını önleyecek bir mekanizmaya ihtiyaç vardır.

Bu parçada vurgulanan 'çağdaşlaşmanın sürekliliği ve zamanın gerisinde kalmama' zorunluluğu, doğrudan aşağıdaki Atatürk ilkelerinden hangisinin 'statükoyu (mevcut durumu) reddeden' dinamik yapısıyla ilişkilidir?

Atatürk milliyetçiliği; milleti tanımlarken ırk birliği (kan bağı) veya din birliği gibi 'objektif' unsurları reddeder. Bunun yerine, ortak bir tarih bilinci, dil birliği, kültür mirası ve birlikte yaşama ülküsü gibi 'subjektif' (manevi) bağlara odaklanır. Bu anlayış, milleti etnik bir topluluktan ziyade, siyasi ve hukuki bir birliğe dönüştürmeyi amaçlar.

Buna göre, aşağıdaki gelişmelerden hangisinin, Atatürk milliyetçiliğindeki bu 'subjektif' karakterin toplumsal ve hukuki hayattaki en somut yansıması olduğu savunulabilir?

Atatürk'e göre devletçilik; "Kişilerin özel faaliyetlerini esas tutmakla beraber, milletin refahı ve memleketin bayındırlığı için gereken işlerde devleti doğrudan doğruya ilgili kılmaktır." Bu anlayış doğrultusunda $1930$’lu yıllarda kurulan Sümerbank ve Etibank gibi kurumların;

I. Sanayi yatırımlarının finansmanını sağlamak ve teknik eleman yetiştirmek,
II. Maden kaynaklarını işletmek ve ülkenin enerji ihtiyacını planlamak,
III. Özel teşebbüse ait tüm üretim araçlarını kamulaştırarak sınıfsız bir toplum yapısı oluşturmak

hedeflerinden hangilerini gerçekleştirmeye yönelik olduğu söylenebilir?

Atatürk milliyetçiliği; sadece bir aidiyet duygusu değil, aynı zamanda çağdaşlaşma ve laikleşme süreçleriyle iç içe geçmiş, milli bir kimlik inşasını hedefleyen dinamik bir ilkedir. Bu bağlamda, Cumhuriyet’in ilk yıllarında gerçekleştirilen aşağıdaki düzenlemelerden hangisi; hem milli bir kültür inşasını hedeflemesiyle milliyetçilik hem de eğitimdeki dini otoriteyi sonlandırarak akılcı bir nesil yetiştirmeyi amaçlamasıyla laiklik ilkelerinin en somut kesişim noktasıdır?

Türkiye Cumhuriyeti'nde laikleşme süreci; $1924$ yılında Şer’iyye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılması, $1928$ yılında anayasadan "Devletin dini İslam'dır" ibaresinin çıkarılması ve $1937$ yılında laikliğin anayasaya dahil edilmesiyle kademeli olarak tamamlanmıştır. Bu sürecin temel hedefi ve devlet yapısı üzerindeki en belirgin etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk ilkelerinden laiklik; devlet yönetiminde, hukukta ve eğitimde dinsel kuralların yerini çağdaş akıl ve bilim esaslarının almasını öngörür. Bu doğrultuda $3$ Mart $1924$ tarihinde kabul edilen bir dizi yasayla devletin laikleşmesi yolunda en köklü adımlar atılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi, bu tarihte gerçekleştirilen ve devletin siyasi yapısındaki teokratik (dinsel) niteliği sona erdiren en temel inkılaptır?

$1924$ Anayasası'nın hazırlık sürecinde TBMM Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında; "Milletin tek temsilcisi olan Meclis'in üzerinde bir güç bulunamaz" ve "milli egemenliğin dokunulmazlığı" ilkeleri doğrultusunda, anayasa taslağından çıkarılarak reddedilen düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürkçü Düşünce Sistemi'nde İnkılapçılık, sadece kurumların modernize edilmesi değil; aynı zamanda sistemin kendi kendini denetleme ve yenileme kapasitesidir. Diğer ilkeler sistemin doktriner çerçevesini ve hedeflerini belirlerken, İnkılapçılık bu hedeflere giden yolların tıkanmasını ve düşüncenin kalıplaşmasını önleyen metodolojik bir garantidir. Buna göre, İnkılapçılık ilkesinin Atatürkçü Düşünce Sistemi içerisindeki "metodolojik" rolü aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde ifade edilebilir?

Atatürk, Devletçilik ilkesini; "Bireylerin özel faaliyetlerini esas tutmakla beraber, milletin genel ve yüksek menfaatleri için devleti ekonomiyle doğrudan ilgili kılmak" şeklinde tanımlamıştır. $1930$’lu yıllarda hayata geçirilen $I$. Beş Yıllık Sanayi Planı ve bu doğrultuda kurulan Sümerbank ile Etibank gibi kurumların işleyiş mantığı dikkate alındığında; Türk devletçilik modelinin özgün yapısı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

1924 Anayasası'nın hazırlık sürecinde meclis tartışmalarında Cumhurbaşkanı'na "Meclisi feshetme" ve "yasaları veto etme" yetkilerinin verilmesi teklif edilmiştir. Ancak bu yetkiler, meclis üyelerinin büyük çoğunluğu tarafından "milli iradeye gölge düşüreceği ve tek şahıs otoritesine yol açabileceği" gerekçesiyle reddedilmiştir. Bu durum, Atatürk döneminde Cumhuriyetçilik ilkesinin aşağıdaki hangi temel niteliğinin öncelikle korunduğunu kanıtlamaktadır?

Osmanlı Devleti'nde toplumu dini aidiyetler üzerinden tanımlayan 'ümmet' yapısından, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuyla birlikte ortak bir gelecek idealinde birleşen 'millet' yapısına geçilmiştir. Atatürk'ün milliyetçilik anlayışı; ırkçı ve ayrıştırıcı bir tutumu reddederek, kendini Türk hisseden herkesi kapsayan, kültürel ve subjektif bir temel üzerine inşa edilmiştir.

Buna göre, yeni Türk devletinde milli kimliği bilimsel ve kültürel bir zemine oturtarak 'millet' bilincini pekiştirmek amacıyla gerçekleştirilen doğrudan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk’ün devletçilik anlayışı; Türkiye’nin özgün şartlarından doğan, özel teşebbüsü temel almakla birlikte onun yetersiz kaldığı alanlarda devletin bizzat yatırım yapmasını öngören bir modeldir. Buna göre, 1933 yılında hazırlanan I. Beş Yıllık Sanayi Planı kapsamındaki yatırımların doğrudan devlet eliyle gerçekleştirilmesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?