Atatürk İlke ve İnkılapları

Atatürk'ün çağdaşlaşma vizyonunda devlet düzeninin ve toplumsal yaşamın temel dayanağı, değişmez kalıplar yerine dinamik bir yapıya sahip olan akıl ve bilimdir. Bu doğrultuda benimsenen laiklik ilkesi, devlet işlerinin dinsel referanslar yerine rasyonel kurallarla yürütülmesini ve vicdan özgürlüğünün güvence altına alınmasını hedefler.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu hedef doğrultusunda gerçekleştirilen ve din ile devlet işlerinin yönetimsel (kurumsal) olarak ayrılmasını sağlayan temel inkılaplardan biridir?

$3$ Mart $1924$ tarihinde gerçekleştirilen devrim dalgasında; Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun kabulü ve Şer’iyye ve Evkaf Vekâleti'nin lağvedilmesi gibi köklü adımlar atılmıştır. Bu düzenlemelerin bir bütün olarak Türk devlet yapısında gerçekleştirdiği temel dönüşüm aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürkçü düşünce sisteminde İnkılapçılık; sadece eski kurumları yıkıp yerlerine yenilerini koymakla sınırlı kalmayıp, aynı zamanda yapılan bu yeniliklerin zamanla dogma haline gelmesini engelleyen ve sistemin sürekli gelişimini sağlayan bir 'itici güç' görevi görür. Bu yönüyle İnkılapçılık, diğer ilkelerin de çağın gerisinde kalmasını önleyen dinamik bir mekanizmadır.

Buna göre İnkılapçılık ilkesinin Türk İnkılabı'na kazandırdığı temel nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Yeni Türk Devleti’nde hukuk sisteminin çağdaş uygarlık düzeyine ulaştırılması amacıyla Avrupa devletlerinin yürürlükteki kanunları, Türk toplumunun ihtiyaçlarına göre uyarlanarak 'resepsiyon' (iktibas) yoluyla alınmıştır.

Bu doğrultuda yapılan aşağıdaki kanun ve kaynak ülke eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Osmanlı Devleti'nde Müslümanlar için Şer'i mahkemeler, gayrimüslim azınlıklar için cemaat mahkemeleri ve yabancı devlet vatandaşları için konsolosluk mahkemeleri gibi farklı yargı mercilerinin bulunması, hukuk birliğinin yoksunluğunu ve toplumsal eşitsizliği simgeliyordu.

Bu çoklu hukuk sistemine son verilerek, tüm vatandaşların din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin aynı kurallara tabi tutulması ve modern anlamda "hukuk birliğinin" sağlanması aşağıdaki gelişmelerden hangisiyle en etkili şekilde gerçekleştirilmiştir?

Cumhuriyetçilik ilkesi, egemenliğin kaynağını millete dayandırmanın (temsiliyet) ötesinde, bu egemenliğin kullanımının kurumsallaşması ve yürütme erkinin demokratik denetim mekanizmalarıyla uyumlu hâle getirilmesini (işleyiş) de kapsar. Türk İnkılap Tarihi'nde bazı adımlar, doğrudan 'halk iradesinin meclise yansıması' ile ilgiliyken; bazı adımlar ise bu iradenin 'hükümet etme biçimine' dönüşme kalitesini artırmaya yöneliktir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyetçilik ilkesinin 'temsiliyetin tesisi' özelliğinden ziyade, 'yürütme erkinin demokratik işleyişini ve hükümet istikrarını sağlama' fonksiyonunu doğrudan destekleyen bir gelişmedir?

Cumhuriyetçilik ilkesinin demokratik bir nitelik kazanabilmesi için halk iradesinin herhangi bir aracı kurum veya kişi olmadan, doğrudan sandığa yansıması esastır. Türk siyasi hayatında halkın, temsilcilerini belirleyecek olan kişileri seçmesi yerine, doğrudan milletvekili adaylarına oy verebildiği sisteme geçilmesi bu ilkenin gelişiminde kritik bir aşamadır.

Buna göre, Türk demokrasi tarihinde Cumhuriyetçilik ilkesini 'doğrudan temsil' prensibiyle pekiştiren gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye Cumhuriyeti'nde 3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen bir kanunla Halifelik makamı kaldırılmıştır. Bu gelişme ile devletin laikleşme süreci büyük bir hız kazanırken, aynı zamanda milli egemenliğin tam olarak yerleşmesi sağlanmıştır.

Buna göre, Halifeliğin kaldırılmasının özellikle 'din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması' yönü dikkate alındığında, aşağıdaki ilkelerden hangisiyle birincil derecede ilgili olduğu söylenebilir?

Atatürk’ün laiklik ilkesi; devlet düzeninin, hukuk kurallarının ve eğitim sisteminin dinsel referanslar yerine çağdaş akıl ve bilim esaslarına dayandırılmasını öngörür. Bu süreçte $3$ Mart $1924$ tarihinde kabul edilen yasalar, laik Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerini atmıştır.

Buna göre, söz konusu tarihte gerçekleştirilen aşağıdaki düzenlemelerden hangisinin temel amacı, doğrudan "din işlerinin hükümet işlerinden ve siyasetten ayrılarak inançların siyasi çıkar aracı olmasını engellemek" olarak tanımlanabilir?

Atatürk Dönemi’nde ekonomik kalkınmayı sağlamak amacıyla yürütülen faaliyetlerde "Milliyetçilik" ve "Devletçilik" ilkeleri birbirini tamamlayan unsurlar olarak görülmüştür. Ancak bu iki ilkenin uygulama alanları ve hedefleri arasında belirgin nüanslar bulunmaktadır. Özellikle $1923$-$1929$ dönemindeki "milli ekonomi" inşası ile $1930$ sonrası "devletçi sanayileşme" hamleleri arasındaki ayrım, dönemin iktisadi mantığını anlamak için temel teşkil eder. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudan "Devletçilik" ilkesinin bir yansıması olmayıp, ekonomik bağımsızlığı ve millileştirmeyi esas alan "Milliyetçilik" ilkesi kapsamında değerlendirilmelidir?

Yeni Türk Devleti’nde, Osmanlı Devleti’nden devralınan ve yerli üretimi kısıtlayan yabancı imtiyazlarının (kapitülasyonların) ekonomik etkilerini silmek, tam bağımsız bir ekonominin inşası için temel şart kabul edilmiştir. Bu bağlamda, ekonomik hayatın yabancı kontrolünden kurtarılmasına yönelik pek çok adım atılmıştır.

Aşağıdaki gelişmelerden hangisinin, doğrudan ticari ve iktisadi hayatın "yabancıların elinden alınarak millileştirilmesi" (nasyonalizasyon) amacı taşıdığı savunulamaz?

$1921$ yılında kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun ilk metninde devletin rejiminin ne olduğu, devlet başkanlığının nasıl yürütüleceği ve resmi dilinin ne olduğu gibi temel bilgilere yer verilmemiştir. Bu unsurlar anayasa metnine ancak $29$ Ekim $1923$ tarihinde yapılan değişiklikle eklenmiştir. $1921$ Anayasası'nın ilk halinde bu maddelerin bilinçli olarak boş bırakılmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Amasya Genelgesi'nde yer alan "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." maddesi, Türk İnkılap Tarihi açısından bir dönüm noktasıdır. Bu madde, Kurtuluş Savaşı'nın hem yöntemini hem de nihai amacını ortaya koymaktadır.

Buna göre, söz konusu maddede geçen hangi ifade bu gelişmenin doğrudan Cumhuriyetçilik ilkesiyle ilişkilendirilmesini sağlamaktadır?

Atatürk'ün devletçilik anlayışı; özel mülkiyeti ve ferdi teşebbüsü reddeden dogmatik sistemlerden farklı olarak, Türkiye'nin o dönemdeki iktisadi şartları ve milli kalkınma hedefleri doğrultusunda şekillenmiş özgün bir modeldir. Bu bilgilere dayanarak, Türkiye'de uygulanan devletçilik ilkesinin temel karakteri hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkisiyle Türkiye'de 1930'lu yıllardan itibaren devletin iktisadi alana doğrudan müdahale ettiği ve planlı kalkınmayı esas alan "Devletçilik" politikası ağırlık kazanmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 1930 ve sonrası dönemde uygulanan Devletçilik politikası doğrultusunda gerçekleştirilen ekonomik gelişmelerden biri değildir?

Yeni Türk Devleti'nin ilk yıllarında (1923-1929) özel teşebbüsü destekleyen liberal bir ekonomi modeli izlenmiş, ancak beklenen sanayileşme hızına ulaşılamaması üzerine $1930$’lu yıllardan itibaren Devletçilik ilkesi bir zorunluluk olarak uygulamaya konulmuştur. Bu doğrultuda hazırlanan I. Beş Yıllık Sanayi Planı ile birçok stratejik tesis bizzat devlet eliyle kurulmuştur.

Buna göre, Türkiye'de Devletçilik ilkesinin temel karakteristiği ve uygulanma gerekçesiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Atatürk; "Diyarbakırlı, Vanlı, Erzurumlu, Trabzonlu, İstanbullu, Trakyalı ve Makedonyalı hep bir soyun evlatları ve hep aynı cevherin damarlarıdır." diyerek Türk milletini biyolojik bir köken arayışından ziyade, ortak bir kader ve ideal birliği olarak tanımlamıştır. Bu kapsayıcı milliyetçilik anlayışını bir devlet politikası haline getirmek ve Türk kimliğini bilimsel temellere oturtmak için Cumhuriyet döneminde önemli çalışmalar yapılmıştır. Aşağıdaki inkılap hareketlerinden hangisi, bu düşüncenin ışığında Türk tarihinin sadece Osmanlı ve İslam dönemiyle sınırlı olmadığını, çok daha köklü bir geçmişe dayandığını bilimsel yöntemlerle kanıtlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir?

Atatürk'e göre Türk milleti; zengin bir hatıra mirasına, birlikte yaşama hususunda samimi bir arzuya ve sahip olunan mirasın korunmasına birlikte devam etme iradesine sahip insanların oluşturduğu bir topluluktur.

Atatürk'ün bu tanımı, milliyetçilik ilkesinin aşağıdaki özelliklerinden hangisini doğrudan vurgulamaktadır?

Atatürkçü düşünce sisteminde İnkılapçılık ilkesi, sistemin donmasını ve zamanın gerisinde kalmasını önleyen temel bir mekanizma olarak değerlendirilir. Diğer tüm ilkelerin çağın değişen şartlarına göre sürekli olarak yorumlanması ve hayata geçirilmesi bu ilke sayesinde mümkün olmaktadır. Bu bilgiler doğrultusunda İnkılapçılık ilkesinin Türk İnkılabı'na sağladığı temel katkı aşağıdakilerden hangisidir?

Halkçılık ilkesi; toplumda hiçbir zümreye, aileye veya kişiye ayrıcalık tanınmamasını, devlet imkânlarının herkese eşit sunulmasını ve sınıfsal çatışmanın reddedilerek toplumsal dayanışmanın esas alınmasını öngörür. Buna göre, Cumhuriyet Dönemi'nde gerçekleştirilen aşağıdaki uygulamalardan hangisinin, halkçılığın 'imtiyazsız ve sınıfsız bir toplum yapısı oluşturma' hedefiyle doğrudan ilgili olduğu savunulamaz?