Atatürk İlke ve İnkılapları

Osmanlı Devleti'nden Türkiye Cumhuriyeti'ne geçiş sürecinde hukuk sisteminde köklü bir değişim yaşanmıştır. Aşağıdaki tabloda Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi hukuk sistemlerine ait bazı özellikler eşleştirilmiştir:

Tablodaki bu bilgilerden hangisi, Atatürk döneminde gerçekleştirilen hukuk inkılaplarının temel amaçları ve sonuçları ile çelişmektedir?

Laiklik, devletin dinsel otoriteden bağımsızlaşarak meşruiyetini akıl ve bilime dayandırması sürecidir. Türkiye'de bu süreç, sadece dinsel kurumların sembolik olarak kaldırılmasıyla değil, aynı zamanda devletin yürütme ve yargı organlarının teokratik unsurlardan temizlenerek rasyonelleştirilmesiyle kurumsallaşmıştır.

Bu bağlamda, hükümet içerisinde yer alan ve yasaların dinsel uygunluğunu denetleyerek yürütme mekanizması üzerinde dinsel bir vesayet oluşturan makamın kaldırılarak yerine laik ve idari kurumların oluşturulması aşağıdaki düzenlemelerden hangisiyle gerçekleştirilmiştir?

Atatürk Dönemi'nde gerçekleştirilen toplumsal inkılaplar, Türk toplumuna modern, çağdaş ve laik bir görünüm kazandırmayı hedeflemiştir. Bu amaç doğrultusunda $25$ Kasım $1925$ tarihinde kabul edilen Şapka İktisası Hakkında Kanun'un temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk milliyetçiliği; toplumsal yapıyı "ümmet" temelinden "millet" temeline taşırken, milli kimliği biyolojik bir ırk anlayışına veya dini bir aidiyete değil, "ortak kültür, dil ve bilimsel gerçeklik" üzerine inşa etmiştir. Bu yaklaşım, Türk tarihinin ve dilinin hanedancı ve teokratik kısıtlamalardan kurtarılarak evrensel bir bilim anlayışıyla yeniden ele alınmasını zorunlu kılmıştır.

Buna göre, Atatürk milliyetçiliğinin bu "bilimsel, laik ve birleştirici" karakterini yansıtarak milli bilinci güçlendirmeyi amaçlayan uygulama ve bu uygulamanın temel gerekçesi eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

İtilaf Devletleri'nin Lozan Barış Konferansı’na hem TBMM Hükümeti’ni hem de Osmanlı (İstanbul) Hükümeti’ni birlikte davet ederek Türk tarafı arasında ikilik çıkarmaya ve Sevr Antlaşması'nı kısmen de olsa kabul ettirmeye çalışması, aşağıdaki siyasi inkılaplardan hangisinin $1$ Kasım $1922$ tarihinde gerçekleştirilmesini hızlandırmıştır?

Yeni Türk Devleti'nde hukuk birliğini sağlamak, toplumsal yaşamı çağdaşlaştırmak ve laik bir düzen tesis etmek amacıyla gerçekleştirilen inkılap süreciyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Atatürk’ün 'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.' düsturu, Cumhuriyetçilik ilkesinin temel taşıdır. Ancak Türk İnkılap Tarihi’nin gelişim sürecinde, vatanın bağımsızlığını (Milliyetçilik) sağlama zarureti ile milli iradenin her aşamada üstün kılınması (Cumhuriyetçilik) ideali arasında kuramsal ve siyasi bir denge gözetilmeye çalışılmıştır.

Aşağıdaki tarihsel gelişmelerden hangisi, Cumhuriyetçilik ilkesinin 'meclis üstünlüğü' ve 'denetlenebilirlik' unsurlarının, savaş koşullarının getirdiği 'hızlı karar alma ve merkezi otorite' ihtiyacına rağmen tavizsiz bir şekilde savunulduğunu doğrudan kanıtlar?

Atatürk'ün 'Halkçılık' ilkesi, toplumda hiçbir şahsa, aileye veya zümreye ayrıcalık tanınmamasını ve herkesin kanun önünde eşit olmasını öngörür. Toplumsal alanda gerçekleştirilen birçok inkılap, Osmanlı toplum yapısından kalan 'üstünlük' veya 'ayrıcalık' bildiren unsurları tasfiye ederek bu ilkeyi hayata geçirmeyi amaçlamıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisinin toplumsal hayatta ayrıcalıksız ve eşit bir vatandaşlık statüsü inşa etme amacıyla gerçekleştirildiği savunulamaz?

$3$ Mart $1924$ tarihinde kabul edilen yasalarla Halifelik makamı kaldırılmış, aynı gün Şer’iye ve Evkaf Vekaleti ile Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekaleti de lağvedilmiştir. Bu düzenlemelerle birlikte yürürlüğe giren Tevhid-i Tedrisat Kanunu da dikkate alındığında, bu tarihte yapılan inkılapların ortak paydası aşağıdakilerden hangisidir?

Cumhuriyet Dönemi'nde hukuk alanında yapılan inkılapların temel amacı; laik, çağdaş ve hukuk birliğinin sağlandığı bir sistem inşa etmektir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu amaç doğrultusunda Cumhuriyet Dönemi'nde gerçekleştirilen düzenlemelerden biri değildir?

$1921$ Anayasası’nda yer alan "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir." maddesiyle Türk devletinin yönetim şeklinin "Cumhuriyet" olacağı fiilen kabul edilmiş olsa da, bu durumun resmî bir rejim tanımına kavuşması ve uygulamadaki aksaklıkların giderilmesi ancak $29$ Ekim $1923$’teki anayasa değişikliğiyle mümkün olmuştur. Bu süreçte yaşanan "Ekim Bunalımı" (hükûmetin kurulamaması) cumhuriyetin ilanını hızlandırmıştır.

Cumhuriyetin ilanıyla birlikte "Meclis Hükümeti Sistemi"nden "Kabine Sistemi"ne geçilmesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Lozan Barış Antlaşması ile kapitülasyonların kaldırılması, Türk ekonomisinin millileştirilmesi yolunda atılan en büyük adımlardan biridir. Bu süreci tamamlamak ve Türk denizlerindeki egemenliği kesinleştirmek amacıyla $1$ Temmuz $1926$ tarihinde Kabotaj Kanunu kabul edilmiştir. Bu düzenleme ile Türk karasularında yolcu ve yük taşıma hakkı yalnızca Türk gemilerine ve Türk vatandaşlarına tanınmıştır.

Buna göre Kabotaj Kanunu ile ulaşılmak istenen temel hedef aşağıdakilerden hangisidir?

Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk'ta Millî Mücadele'nin başlangıcından itibaren vicdanında bir "milli sır" olarak sakladığını belirttiği yönetim şekli değişikliğini aşama aşama hayata geçirmiştir. Bu sürecin en önemli hukuki dayanağı olan $1921$ Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda "Cumhuriyet" kelimesi henüz zikredilmemiştir. Ancak anayasada yer alan bazı hükümler, yeni devletin karakterini ismen olmasa da fiilen belirlemiştir.

Buna göre, $1921$ Anayasası'nda yer alan aşağıdaki maddelerden hangisi, devletin yönetim şeklinin (rejiminin) fiilen "Cumhuriyet" olduğunun en güçlü kanıtıdır?

$1926$ yılında yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu’nun $1.$ maddesinde; "Kanun, sözüyle ve özüyle değindiği bütün konularda uygulanır. Kanunda uygulanabilir bir hüküm yoksa hâkim, örf ve âdete göre; bu da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse ona göre karar verir." hükmüne yer verilmiştir.

Bu düzenlemenin Türk hukuk devriminin genel felsefesiyle örtüşen ve hukuk sistemine kazandırdığı en temel nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

$1933$ yılında hazırlanan ve $1934$'te uygulamaya konulan I. Beş Yıllık Sanayi Planı doğrultusunda; dokuma, şeker, kâğıt ve şişe-cam gibi temel ihtiyaç maddelerini üretecek fabrikaların devlet eliyle açılması kararlaştırılmıştır. Bu yatırımların finansmanını sağlamak ve kurulan işletmeleri denetlemek amacıyla da Sümerbank faaliyete geçirilmiştir.

Bu bilgilere göre Atatürk Dönemi ekonomi politikaları ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

1924 Anayasası'na göre Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen kanunları (anayasa değişiklikleri ve bütçe kanunları hariç) on gün içinde inceleyerek bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderebilme yetkisine sahipti. Ancak Meclis, söz konusu kanunu üye tam sayısının salt çoğunluğu aranmaksızın aynen kabul ederse, Cumhurbaşkanı'nın bu kanunu yayımlamaktan başka bir seçeneği bulunmamaktaydı.

Bu anayasal düzenleme, Cumhuriyetçilik ilkesinin aşağıdaki hangi temel niteliğiyle doğrudan ilişkilendirilebilir?

1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu), Milli Mücadele’nin olağanüstü şartlarında hazırlanmış ve devletin temel organlarını düzenlemiş olmasına rağmen 'devlet başkanlığı' makamına ve 'yönetim biçimine' metinde açıkça yer vermemiştir. Anayasadaki bu hukuki boşluk, ancak 29 Ekim 1923'teki anayasa değişikliğiyle giderilebilmiştir. 1921 Anayasası'nda bu temel konuların başlangıçta belirsiz bırakılmasının temel siyasi nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

$1926$ yılında kabul edilen Türk Medeni Kanunu, sosyal ve ekonomik hayatı yeniden düzenleyerek hukuk sisteminde önemli bir dönüşüm gerçekleştirmiştir. Bu kanunun kabul edilmesiyle birlikte Türkiye'de hukuk birliği sağlanmış ve laik hukuk düzenine geçişte büyük bir adım atılmıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi $1926$ Türk Medeni Kanunu ile sağlanan düzenlemelerden biri değildir?

Türkiye Cumhuriyeti’nde laiklik; devlet işlerinin dini kurallar yerine çağdaş akıl ve bilim esaslarına dayandırılmasını, inanç ve vicdan hürriyetinin devlet güvencesine alınmasını ifade eder. Bu doğrultuda yapılan inkılaplar, devletin idari yapısını dini vesayetten arındırmayı hedeflemiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudan laiklik ilkesi çerçevesinde gerçekleştirilen ve devletin yürütme organını dini etkilerden arındırarak rasyonel bir yapıya kavuşturan düzenlemedir?

Atatürk Dönemi'nde gerçekleştirilen toplumsal inkılaplar; toplumda imtiyazsız, sınıfsız ve kaynaşmış bir kitle oluşturmayı hedeflemiştir. Bu doğrultuda yapılan düzenlemeler, halkın günlük yaşamını modernleştirmeyi ve sosyal adalet anlayışını yerleştirmeyi amaçlamıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudan toplumsal alandaki ayrıcalıkları ortadan kaldırma amacı taşıyan düzenlemelerden biri değildir?