Osmanlı Devleti Kültür ve Medeniyeti

Osmanlı Devleti'nde 17. yüzyıldan itibaren bütçe açıklarını kapatmak amacıyla vergi gelirlerinin nakit olarak toplanması için 'İltizam' sistemi yaygınlaştırılmış, 1695 yılından itibaren ise bu sistemin yerini hayat boyu kiralama esasına dayanan 'Malikâne' sistemi almıştır. Buna göre, Malikâne sistemine geçilmesinin temel nedeni ve bu uygulamanın yarattığı en önemli sosyal değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde $18$. yüzyılda artan savaş giderlerini finanse etmek ve hazinenin nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla uygulamaya konulan, devletin bazı yıllık gelirlerinin paylara bölünerek şahıslara satılması esasına dayanan ve ilk "iç borçlanma" usulü olarak kabul edilen sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde kişilerin toplum içindeki statülerinde, sınıflarında veya mevkilerinde meydana gelen değişimler "dikey hareketlilik"; statü değişmeksizin bir bölgeden başka bir bölgeye göç etme veya yer değiştirme durumları ise "yatay hareketlilik" olarak adlandırılır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Osmanlı toplumsal yapısında görülen "yatay hareketlilik" örneklerinden biridir?

Osmanlı Devleti'nde padişahın örfi hukuk alanında kanun koyma (yasama) yetkisi bulunmasına rağmen, hazırlanan kanunnamelerin yürürlüğe girmesi için Şeyhülislam tarafından bu kuralların İslam hukukuna aykırı olmadığına dair bir onay verilmesi gerekirdi. Bu uygulama, Osmanlı devlet yapısı ve hukuk sistemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

Osmanlı klasik dönem askeri teşkilatında "Altı Bölük Halkı" olarak adlandırılan; savaş meydanında padişahın çadırını, saltanat sancaklarını ve ordu hazinesini korumakla görevli olan askeri sınıf aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin klasik döneminde toplum, dinî aidiyetlere göre "millet" esasına dayalı olarak örgütlenmiştir. Bu sistemde gayrimüslim tebaaya; kendi inançları doğrultusunda eğitim görme, ibadet etme ve aile hukukuyla ilgili meseleleri kendi mahkemelerinde çözme hakkı tanınmıştır.

Millet sisteminin sağladığı bu özerkliğin toplumsal yapıdaki temel işlevi ve bu işleyişin devlet otoritesiyle olan dengesini sağlayan hukuki kısıtlama aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem taşra teşkilatında, idari birimlerin yönetiminde görevler mülki, adli ve askeri (güvenlik) olarak ayrılmıştır. Bu sistemde, merkezi otoritenin taşradaki denetimini artırmak amacıyla yetkiler tek bir kişide toplanmamıştır.

Buna göre, kaza biriminde hem mülki idareden hem de yargı işlerinden sorumlu olan ancak asayişin sağlanmasında (yürütme) doğrudan askeri yetkisi bulunmayan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde miri arazilerin kullanım hakkına sahip olan köylülerin, tarımsal üretimi aksatmamaları için belirli kurallara uymaları beklenirdi. Aşağıdaki tabloda bu kurallardan birinin ihlali ve sonucunda uygulanan yaptırım gösterilmiştir:

Buna göre, tablodaki soru işareti ($?$) yerine getirilmesi gereken kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı iktisadi düşünce yapısında; devlet hazinesine ait gelirleri mümkün olduğu kadar en yüksek düzeye çıkarmayı ve ulaşılan bu düzeyin altına inilmesini engellemeyi amaçlayan ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde mülkiyeti devlete ait olan topraklara "mirî arazi" adı verilir. Bu araziler, kullanım amaçlarına ve gelirlerinin tahsis edildiği yerlere göre çeşitli bölümlere ayrılmıştır.

Buna göre; geliri cami, medrese, kütüphane ve hastane gibi toplumun sosyal ve dini ihtiyaçlarını karşılayan kurumların giderleri için ayrılan toprak türü aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı merkez teşkilatında Nişancı; padişah fermanlarına tuğra çekmekle görevli olmasının yanı sıra, Divan'da alınan kararların İslam hukuku dışındaki 'örfi hukuk' kurallarına ve devletin köklü yönetim geleneklerini içeren 'Kanun-i Kadim'e uygunluğunu denetleyen en üst merciidir. Buna göre, Nişancı'nın bu yetkisinin devlet idaresinde aşağıdakilerden hangisine yönelik olduğu savunulabilir?

Osmanlı Devleti'nde toprak mülkiyeti ve yönetimi, Nişancı tarafından tahrir defterlerine kaydedilen kayıtlar esas alınarak yürütülürdü. Bu sistemde, mülkiyeti (rakabe) devlete ait olan mirî araziler, kullanım amaçlarına göre bölümlere ayrılmıştır. Buna göre; devlet adamlarına yaptıkları olağanüstü hizmetler karşılığında, vergi gelirleri ömür boyu (kayd-ı hayat) tahsis edilmek üzere verilen toprak birimi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde sosyal ve hukuki statüye bağlı olarak düzenlenen vergi yükümlülükleri arasında, bireyin can ve mal güvenliğinin devlet tarafından korunması (himaye) karşılığında ödediği bedeller önemli bir yer tutar.

Bu bağlamda; sadece sağlıklı ve yetişkin gayrimüslim erkeklerden, askerlik hizmetinden muaf tutulmaları karşılığında ve şer’i hükümlere dayanılarak tahsil edilen vergi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı ordu teşkilatında; geçimlerini tamamen kendilerine tahsis edilen dirlik topraklarından sağlayan, ordunun taşra (eyalet) birimlerinde görev yapan ve tamamen Türk asıllı süvarilerden meydana gelen en kalabalık askeri sınıf aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde vergi sistemi, temelini İslam hukukundan alan "şer'i vergiler" ve hükümdarın yasama yetkisine dayanan "örfi vergiler" olmak üzere iki ana kategoriye ayrılmıştır. Buna göre, Müslüman bir reayanın tasarrufu altında bulunan ve bir çift öküzün işleyebileceği büyüklükteki arazi karşılığında devlete ödediği örfi vergi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde vakıf müessesesi, sosyal yardımlaşmanın temel direği olmuştur. Klasik dönemde genellikle gelir getiren mülkler (dükkan, han, hamam) vakfedilirken, XVI. yüzyıldan itibaren nakit paranın da vakfedilerek işletilmesi yaygınlaşmıştır. Bu uygulama, özellikle kredi ihtiyacı olan küçük üreticiler ve esnaf için önemli bir finansman kaynağı oluşturmuş; ancak paranın bir kâr payı (nemâ) karşılığında ödünç verilmesi dönemin uleması arasında ciddi fıkhi tartışmalara yol açmıştır.

Şeyhülislam Ebussuud Efendi'nin cevaz vermesiyle hukuki bir zemin kazanan, nakit paranın "muamele-i şer'iyye" yöntemleriyle işletildiği bu ekonomik kurum aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı maliye sisteminde vergiler; kaynağını dinden alan 'Şer’i' ve hükümdarın iradesine dayanan 'Örfi' vergiler olarak ikiye ayrılmıştır. Devletin gelir ve gider dengesini gözetmekle yükümlü olan Defterdarın denetiminde toplanan bu vergiler, mükellefin dini statüsüne, arazinin türüne ve ekonomik faaliyetin niteliğine göre farklılık göstermektedir.

Buna göre, Osmanlı vergi sistemi ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Osmanlı Devleti'nde temel geçim kaynakları kendilerine tahsis edilen dirlik topraklarının gelirlerine dayanan, barış zamanında bulundukları bölgenin güvenliğini sağlayan ve savaş zamanında "cebelü" adı verilen atlı askerlerle birlikte orduya katılan askeri sınıf aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde $1695$ yılında uygulamaya konulan "Malikâne Sistemi"nin vergi toplama hakkını ömür boyu vermesi, hazineye kısa vadeli yoğun bir nakit girişi sağlamıştır. Ancak bu sistemin uzun vadeli kurumsal etkileri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisinin merkezi otoritenin taşra üzerindeki denetimini sarsan en temel unsur olduğu söylenebilir?

Osmanlı klasik dönem taşra teşkilatlanmasında, eyalet ve sancak düzeyinde mülki (idari) yetki 'seyfiye' sınıfına mensup görevlilerce; adli yetki ise 'ilmiye' sınıfına mensup kadılarca yürütülmüştür. Ancak bu hiyerarşik yapının bir alt basamağı olan 'Kaza' biriminde bu yönetimsel ayrışmanın yerini farklı bir uygulama almıştır. Buna göre; Kaza birimini üst idari birimlerden ayıran temel yönetimsel özellik aşağıdakilerden hangisidir?