Türk-İslam Tarihi

Karahanlılar, İslamiyet’i kabul etmelerine rağmen Türk devlet geleneğinden kopmamış; orduda 'Gulam' sistemini, sosyal alanda 'Burslu Öğrencilik' ve 'Ribat' gibi kurumları hayata geçirmişlerdir. Ayrıca 'Kutadgu Bilig' ve 'Divan-ı Lügati't-Türk' gibi eserlerle Türk-İslam edebiyatının temellerini atmışlardır. Buna göre Karahanlılar ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi hatalıdır?

Büyük Selçuklu Devleti'nin son büyük hükümdarı kabul edilen Sultan Sencer'in, $1153$ yılında vergi meseleleri ve idari dışlanma nedeniyle isyan eden göçebe Türkmenler (Oğuzlar) ile yaptığı mücadeleyi kaybederek esir düşmesi, devletin merkezi otoritesinin çöküşünü hızlandıran en kritik gelişmelerden biri olmuştur.

Bu gelişme ve sonuçları değerlendirildiğinde, Büyük Selçuklu Devleti'nin siyasi yapısı ve yıkılış süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi savunulabilir?

Türk-İslam medeniyetinde şehirleşme faaliyetleri kapsamında; merkezinde bir ibadethane (cami) bulunan ve çevresinde medrese, darüşşifa, imarethane, hamam ile kütüphane gibi halkın eğitim, sağlık ve sosyal ihtiyaçlarını karşılayan yapı birimlerinin yer aldığı kompleks yapı aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde maliye teşkilatının önemli gelir kalemlerinden biri olan 'cizye' vergisi; sağlıklı, hür ve kazanç sahibi gayrimüslim erkeklerden yılda bir defa tahsil edilirdi. Bu verginin alınmasındaki temel idari ve hukuki gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Mısır coğrafyasında Abbasi Devleti'nin merkezi otoritesinin sarsılmasıyla ortaya çıkan "Tevâif-i Mülûk" devletleri, İslam dünyasına yaptıkları hizmetlerle tarihte önemli bir yer edinmişlerdir. Bu devletlerden hangisi, kutsal topraklar olarak bilinen Hicaz bölgesine (Mekke ve Medine) hakim olan ilk Türk-İslam devleti olma özelliğine sahiptir?

Türk-İslam devletlerinde örfî hukukun en üst temsilcisi olan Emir-i Dad; adalet sisteminin işleyişini denetlemek, Divan-ı Mezalim kararlarını yürütmek (infaz etmek) ve asayişi bozan yüksek rütbeli devlet adamlarını tutuklayarak yargı önüne çıkarmakla görevlendirilmiştir.

Bu bilgilere dayanarak Emir-i Dad’ın yetki ve sorumlulukları hakkında aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Türk-İslam devletlerinde sosyal devlet anlayışının bir gereği olarak inşa edilen; merkezinde cami bulunan ve çevresinde medrese, kütüphane, darüşşifa (hastane) ile imarethane gibi yapıların toplu halde yer aldığı mimari komplekse ne ad verilir?

Türk-İslam devletlerinde ekonomik hayatın düzenlenmesi ve ticari faaliyetlerin adaletli bir şekilde yürütülmesi amacıyla çarşı ve pazarda denetimler yapan; fiyatların belirlenen sınırlar içinde kalmasını ($narh$) sağlayan ve ölçü-tartı aletlerini kontrol eden görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar döneminde başlangıçta sınır boylarında askeri savunma ve karakol amacıyla inşa edilen yapılar, zamanla sınırların genişlemesiyle iç bölgelerde kalmış ve işlev değiştirerek ticari konaklama merkezlerine dönüşmüştür. Bu yapılar, Anadolu Selçuklu Devleti döneminde gelişen "ticari sigortacılık" sisteminin de temelini oluşturmuştur.

Paragrafta bahsedilen ve Türk-İslam devletlerinde hem askeri hem de ekonomik hayatın önemli bir parçası olan bu yapı türü aşağıdakilerden hangisidir?

VIII. yüzyılın ortalarında Çin'in (Tang Hanedanı) Batı Türkistan'a yönelik yayılmacı politikası ile Abbasi Devleti'nin Orta Asya'daki çıkarlarının çatışması sonucunda $751$ yılında Talas Savaşı gerçekleşmiştir. Karluk Türklerinin desteğiyle kazanılan bu zafer, kağıt üretiminin Semerkant üzerinden dünyaya yayılması gibi kültürel sonuçlar doğururken Türk-İslam tarihinin de dönüm noktası olmuştur.

Bu savaşın ardından Türklerin İslamiyet'i kitleler hâlinde kabul etmeye başlamasında etkili olan temel idari ve sosyal gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam medeniyetinde felsefe, mantık ve astronomi gibi pek çok alanda eser veren; Aristo’nun fikirlerini geliştirerek İslam dünyasına tanıttığı için "Muallim-i Sani" (İkinci Öğretmen) olarak adlandırılan ve bilimleri "İhsau’l-Ulûm" adlı eserinde ilk kez sistemli bir şekilde tasnif eden bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Devleti'nde bilimsel faaliyetlerin kurumsallaşması, nitelikli devlet adamı yetiştirilmesi ve Bâtınilik gibi yıkıcı fikir akımlarına karşı ilmi bir mücadele yürütülmesi amacıyla kurulan; başmüderrisliğini İmam Gazâli’nin yaptığı eğitim kurumu aşağıdakilerden hangisidir?

Gazneli Mahmut'un Hindistan Seferleri sırasında yanında götürdüğü ve bilimsel çalışmalarına verdiği önemi belirtmek için "Sarayımın en değerli hazinesi" diyerek onurlandırdığı ünlü Türk-İslam bilgini aşağıdakilerden hangisidir?

Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte hükümdarların meşruiyet kaynakları ve saltanat sembollerinde köklü değişimler yaşanmıştır. Bazı eski Türk gelenekleri varlığını sürdürürken, halife tarafından onaylanma ve dini ritüellerin yönetime dahil edilmesi gibi yeni unsurlar ortaya çıkmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türk-İslam devletlerinde hükümdarlık alametleri arasında yer alan ve doğrudan İslam kültürü etkisiyle Türk devlet yapısına girmiş bir uygulamadır?

Türk-İslam devletlerinde, özellikle Büyük Selçuklular'da adalet teşkilatı oldukça sistemli ve çok katmanlı bir yapıya sahipti. Bu yapıda yer alan bir görevli; örfi mahkemelere başkanlık etmesinin yanı sıra, sultanın başkanlık ettiği Divan-ı Mezalim’de alınan kararları uygulamakla (infaz) yükümlüydü. Ayrıca bu görevli, kamu düzenini bozan veya görevini kötüye kullanan en üst düzey devlet memurlarını, hatta hanedan mensubu melikleri dahi yargı önüne çıkarma ve tutuklama yetkisine sahipti. Metinde görev ve yetkileri belirtilen bu görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Gazneli Mahmut, Hindistan'a düzenlediği $17$ seferle bölgede İslamiyet'in yayılmasını sağlamış ve sarayında ağırladığı El-Biruni gibi büyük bilginleri "Sarayımın en değerli hazinesi" diyerek onurlandırmıştır. Samanoğulları Devleti'nin bir valiliği olarak ortaya çıkan bu yapı, kısa sürede büyük bir imparatorluğa dönüşmüştür. Ancak bu askeri ve kültürel ihtişama rağmen devlet, $1040$ Dandanakan Savaşı'nda Selçuklular karşısında ağır bir mağlubiyet alarak hızla yıkılış sürecine girmiştir.

Gaznelilerin bu tarihsel gelişimi ve yapısal özellikleri dikkate alındığında; devletin askeri açıdan çok güçlü olmasına rağmen Selçuklular karşısında tutunamamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Sultanı Alp Arslan, $1071$ Malazgirt Savaşı öncesinde Bizans İmparatoru Romen Diyojen'e bir elçilik heyeti göndererek barış teklifinde bulunmuştur. İmparatorun barış teklifini reddetmesi üzerine yapılan savaşı Selçuklu ordusu kazanmıştır. Sultan Alp Arslan'ın, askeri gücüne güvenmesine rağmen bu savaşı diplomatik yollarla önlemeye çalışmasının temel siyasi gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

$VIII.$ yüzyılın ortalarında Türkler ile Müslüman Araplar arasındaki münasebetlerin mahiyetinde yaşanan köklü değişim aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

751 yılında gerçekleşen Talas Savaşı’nın ardından tabloda belirtilen bu eksen kaymasının yaşanmasında ve Türklerin İslamiyet’e girişinin hızlanmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Mısır coğrafyasında hüküm süren ve kurucusu Muhammed bin Togaç'a 'İhşid' unvanı verilen Türk-İslam devleti, kendisinden önce aynı bölgede kurulan Tolunoğulları'ndan farklı bir coğrafi nüfuz alanına sahip olmuştur.

Buna göre, İhşidiler'i Tolunoğulları'ndan ayıran temel siyasi fark aşağıdakilerden hangisidir?

15. yüzyılda Doğu Anadolu ve Azerbaycan çevresinde güçlü bir siyasi yapı oluşturan Akkoyunlu Devleti, Uzun Hasan döneminde en parlak zamanını yaşamıştır. Bu dönemde Kur'an-ı Kerim Türkçeye çevrilmiş ve Dede Korkut Hikayeleri yazılı hale getirilerek Türk kültür tarihine eşsiz katkılar sunulmuştur. Ancak, Batı'da büyüyen Osmanlı tehdidine karşı Venedik ile ittifak kuran Akkoyunlular, Osmanlı Devleti ile kaçınılmaz bir hesaplaşmaya girmiştir.

Osmanlı hükümdarı Fatih Sultan Mehmet ile Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan arasında 1473 yılında gerçekleşen ve Akkoyunlu Devleti'nin yıkılış sürecine girmesine neden olan savaş aşağıdakilerden hangisidir?