Türk-İslam Tarihi

Büyük Selçuklu Devleti'nde hanedan üyesi melikler, eyaletlere yönetici olarak atandıklarında yanlarına 'atabey' denilen tecrübeli devlet adamları görevlendirilmiştir. Meliklerin geniş yetkileri olmasına rağmen, merkezi otoriteyi korumak amacıyla bazı kısıtlamalara tabi tutulmuşlardır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir meliğin merkezi yönetime karşı güçlenmesini ve bağımsızlık hareketine girişmesini engellemek amacıyla uygulanan kısıtlamalardan biri değildir?

Büyük Selçuklu Devleti'nde eyaletlerin yönetiminden sorumlu olan hanedan mensubu 'Melik'lerin geniş yetkilerini dengelemek ve merkezî otoritenin eyaletlerdeki sürekliliğini sağlamak amacıyla görevlendirilen, eyaletlerdeki askerî ve idari işlerden sorumlu olan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Devleti'nin "Sultan-ı Azam" unvanlı son büyük hükümdarı Sultan Sencer döneminde gerçekleşen, devletin doğu topraklarının istilaya uğramasına ve merkezi otoritenin çökerek parçalanma sürecinin başlamasına zemin hazırlayan 1141 tarihli siyasi gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde kamu düzeninin sağlanması ve devlet otoritesinin korunması amacıyla oluşturulan hukuk ve ordu teşkilatı ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Mısır'da kurulan Türk-İslam devletleri (Tolunoğulları, İhşidiler, Eyyubiler ve Memlükler); coğrafi olarak aynı bölgede bulunsalar da her biri İslam tarihine farklı siyasi ve sosyal katkılar sağlamıştır. Bu devletlerin ortak özelliği yönetici ve askeri sınıfın Türk, halkın ise çoğunlukla Arap olmasıdır. Bu durum, özellikle ilk iki devletin siyasi ömürlerinin kısa sürmesinde temel neden olmuştur.

Mısır coğrafyasında hüküm süren bu devletlerin faaliyetleri ve özellikleri hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Gazne hükümdarı Mahmut; Hindistan'a düzenlediği seferlerle İslamiyet'in yayılmasını sağlamış, sarayında ağırladığı Biruni için 'Sarayımın en değerli hazinesi' ifadesini kullanmış ve Türk tarihinde 'Sultan' unvanını kullanan ilk hükümdar olmuştur. Bu denli güçlü bir siyasi ve kültürel yapıya sahip olmasına rağmen, Gaznelilerin Dandanakan Savaşı'nın ardından hızla yıkılış sürecine girmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde ekonomik ve sosyal düzenin sürdürülmesinde toprak yönetimi, vergilendirme ve esnaf teşkilatlanması birbirini tamamlayan unsurlardır. Bu sistemlerin işleyişi ile devlet hem askeri masraflarını karşılamış hem de toplumsal ihtiyaçları finanse etmiştir.

Buna göre, Türk-İslam devletlerindeki toprak ve ekonomi sistemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Büyük Selçuklu Devleti'nde, merkez yönetiminde yer alan Divan-ı Saltanat'a bağlı alt divanlardan biri olan ve devletin mali işlerinden (gelir-gider hesapları, bütçe) sorumlu olup başında 'Müstevfi' unvanlı görevlinin bulunduğu divan aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde (Karahanlı, Gazneli, Selçuklu) uygulanan toprak yönetimi ve ekonomik düzenle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi *yanlıştır*?

Gazneliler, Sultan Mahmut döneminde Hindistan'a düzenlenen seferlerle hem İslamiyet'i geniş bir coğrafyaya yaymış hem de Biruni gibi bilim insanlarını sarayda himaye ederek büyük bir kültürel derinlik kazanmışlardır. Ancak bu askeri ve bilimsel başarıya rağmen devlet, $1040$ Dandanakan Savaşı'nda aldığı yenilgi sonrası hızla zayıflayarak yıkılış sürecine girmiştir. Gaznelilerin, geniş sınırlara ve güçlü bir orduya sahip olmalarına rağmen tek bir meydan savaşı yenilgisiyle bu denli hızlı çözülmesinin temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Devleti'nde toprağın mülkiyetinin devlete, kullanım hakkının halka, vergi gelirlerinin ise hizmet karşılığı asker ve memurlara bırakılmasına dayanan; böylece hem tarımsal üretimin devamlılığının sağlandığı hem de devlet hazinesinden para çıkmadan büyük bir ordunun oluşturulduğu sistem aşağıdakilerden hangisidir?

$751$ yılında yaşanan Talas Savaşı'ndan sonra Türklerin kitleler hâlinde İslamiyet'i benimsemeye başlaması, sadece bir din değişikliği değil, aynı zamanda Orta Asya'daki güç dengelerinin ve Türk-Arap ilişkilerinin yeniden şekillenmesidir. Abbasilerin bu süreçte Türklerle kurduğu ilişkinin, Emeviler dönemindeki çatışmacı süreçten farklı olarak kalıcı bir dostluğa ve dinî bir bütünleşmeye dönüşmesini sağlayan temel idari değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde İkta Sistemi'ne konu olan toprakların mülkiyetinin devlete ait olması ve ikta sahiplerine bu toprakların sadece kullanım ve vergi toplama yetkisinin verilmesi, Avrupa'daki feodalite sisteminden farklı bir yapı ortaya çıkarmıştır. Bu durumun Türk-İslam devletlerinde aşağıdakilerden hangisinin oluşmasını doğrudan engellediği savunulabilir?

Türk-İslam devletlerinde mülkiyeti devlete ait olan toprakların vergi gelirlerinin, hizmetleri karşılığında asker ve devlet görevlilerine bırakıldığı sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılarda 'Tayangu', Büyük Selçuklu Devleti'nde ise 'Hâcibü'l-hüccâb' olarak adlandırılan; hükümdar ile halk, divan üyeleri ve elçiler arasındaki görüşmeleri düzenleyen, protokol işlerinden sorumlu olan en üst düzey saray görevlisi aşağıdakilerden hangisidir?

Gazneli Mahmut, Hindistan üzerine düzenlediği $17$ sefer sonucunda İslamiyet'in bu coğrafyada yayılmasını sağlamış ve bölgenin sosyo-kültürel yapısında önemli değişimlere yol açmıştır. İslam dininin eşitlikçi anlayışı, Hindistan'da yüzyıllardır devam eden katı toplumsal hiyerarşiyi sarsmıştır.

Buna göre İslamiyet'in Hindistan'da yayılmasının, bölgedeki aşağıdaki sistemlerden hangisinin zayıflamasında etkili olduğu söylenebilir?

Türk-İslam devletlerinde toprak yönetimi ile merkezi otorite ve ekonomi arasındaki ilişkiyi düzenleyen kurallar bütünü değerlendirildiğinde; devletin taşradaki nüfuzunu artırmak ve iktisadi istikrarı korumak amacıyla gerçekleştirdiği uygulamalar arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

$11$. yüzyılda Kaşgarlı Mahmut tarafından kaleme alınan; Türkçenin zenginliğini kanıtlamak, Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla hazırlanan ve içerisinde ilk Türk dünyası haritasını barındıran eser aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde ordu teşkilatının yargısal işlerini yürütmekle görevli olan Kadı-i Leşker (Kazasker), askeri sınıfın kendi içindeki uyuşmazlıklarını çözüme kavuştururdu. Ancak hukuk sisteminde sivil halkın haklarını korumak ve askeri nüfuzun sivil hukuk üzerindeki baskısını engellemek amacıyla belirli bir yargı sınırı çizilmiştir. Buna göre; bir asker ile bir sivil vatandaş arasında meydana gelen hukuki bir ihtilafın çözümü için aşağıdaki makamlardan hangisine başvurulması gerekmekteydi?

Orta Asya’da İslamiyet’i kabul eden ilk Türk devleti olan Karahanlılar; Ribat adı verilen kervansaraylar, Bimaristan denilen hastaneler ve ilk burslu öğrencilik sisteminin uygulandığı medreseler inşa ederek Türk-İslam medeniyetine önemli katkılarda bulunmuşlardır. Ancak Karahanlılar, İslamiyet’i kabul etmelerine rağmen milli kimliklerini ve Orta Asya Türk devlet geleneklerini büyük ölçüde korumayı başarmışlardır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Karahanlıların İslamiyet öncesi Türk devlet geleneklerini devam ettirdiklerine veya milli kimliklerini koruduklarına bir kanıt olarak gösterilemez?