Yargı

927 questions

1982 Anayasası'na göre, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan'a sevk edilmelerine karar verme yetkisi aşağıdakilerden hangisine aittir?

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı

Türkiye Büyük Millet Meclisi

Cumhurbaşkanlığı

Hakimler ve Savcılar Kurulu

Show answer & explanation

Answer: Türkiye Büyük Millet Meclisi

Answer

Türkiye Büyük Millet Meclisi, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların Yüce Divan'a sevk edilmesine karar veren yetkili organdır.

1982 Anayasası'na göre, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında görevleriyle ilgili suç işledikleri iddiasıyla TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğuyla önerge verilebilir ve üye tamsayısının üçte iki çoğunluğunun gizli oyuyla Yüce Divan'a sevk kararı alınır. Dolayısıyla sevk yetkisi münhasıran Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne aittir.

Step-by-Step Solution

Anayasa'nın yürütme organının cezai sorumluluğuna ilişkin maddesini hatırlamak.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların görev suçları için özel bir soruşturma usulü öngörüldüğü tespit edildi.

Yürütme organı üyelerinin yargılanabilmesi için yasama organının onayı gerekmektedir.

Meclis soruşturması sürecindeki karar aşamasını belirlemek.

Soruşturma raporunun görüşülmesinin ardından gizli oylama ile karar verildiği görüldü.

Yüce Divan'a sevk kararı, TBMM üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuyla alınan bir parlamento kararıdır.

Key Concept

Meclis Soruşturması ve Sevk Yetkisi

Estimated Time:45s

Question 342Question →

$1982$ Anayasası'nda düzenlenen Sayıştay'ın görevleri, yetkileri ve yargısal işleyişi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye Büyük Millet Meclisi adına merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderlerini denetlemekle görevlidir.

Mahallî idarelerin hesap ve işlemlerinin denetimi ve kesin hükme bağlanması görevini yürütür.

Vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Sayıştay kararları esas alınır.

Sayıştay'ın kesin hükümleri hakkında ilgililer, yazılı bildirim tarihinden itibaren

15

gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilir.

Anayasa'nın yargı bölümünde düzenlenmiş olmasına rağmen, yüksek mahkemeler arasında sayılmamıştır.

Show answer & explanation

Answer: Vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Sayıştay kararları esas alınır.

Answer

Vergi ve mali yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarda Danıştay kararlarının esas alınacağı ifadesi doğrudur; bu nedenle Sayıştay kararlarının esas alınacağını belirten seçenek yanlıştır.

Doğru yanıt olan seçenek, anayasal kuralın tam tersini belirtmektedir.

1982

Anayasası'nın

160

. maddesine göre; vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararları esas alınır. Sayıştay kararlarının esas alınması hukuken mümkün değildir.

Step-by-Step Solution

Sayıştay'ın anayasal statüsünü değerlendir.

Sayıştay, TBMM adına mali denetim yapan ve yargısal yetkileri olan bir kurumdur.

Kurumun görev alanını belirlemek için anayasal dayanağını anlamak gerekir.

Denetim kapsamındaki kurumları kontrol et.

Merkezi yönetim, sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idareler denetim kapsamındadır.

Seçeneklerdeki denetim alanı bilgilerinin doğruluğunu teyit etmek gerekir.

Diğer yargı organları ile ilişkisini (çatışma kuralını) incele.

Vergi uyuşmazlıklarında Danıştay ve Sayıştay çelişirse Danıştay üstündür.

Anayasa

160

. maddede yer alan özel uyuşmazlık çözüm kuralını hatırlamak gerekir.

Key Concept

Sayıştay ve Danıştay Arasındaki Karar Çatışması

Hints

Sayıştay ve Danıştay arasındaki vergi uyuşmazlıklarında hangi kurumun kararının daha üstün olduğunu hatırlayın.

Sayıştay bir denetim organıyken, Danıştay en üst düzey idari mahkemedir. Vergi gibi idari davalarda genel mahkeme yetkisi Danıştay'dadır.

Anayasa Madde

160

: '...uyuşmazlıklarda Danıştay kararları esas alınır.' ifadesine odaklanın.

Practice More

Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru kapsamında Sayıştay kararlarının 'hak arama hürriyeti' açısından durumunu inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 343Question →

1982 Anayasası'nda yer alan düzenlemelere göre, Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) üyelerinin seçimi ve kurulun yapısıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kurulun yedi üyesi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından, dört üyesi ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Kurul toplam on beş üyeden oluşur ve tüm üyeler Yargıtay Genel Kurulu tarafından seçilir.

Adalet Bakanı kurulun başkanıdır ancak kurulun asıl üyeleri arasında yer almaz.

Kurul üyeleri altı yıl için seçilir ve görev süresi biten bir üyenin tekrar seçilmesi mümkün değildir.

Kurulun tüm üyeleri Cumhurbaşkanı tarafından doğrudan üst düzey kamu yöneticileri arasından atanır.

Show answer & explanation

Answer: Kurulun yedi üyesi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından, dört üyesi ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Answer

Kurulun yedi üyesinin Türkiye Büyük Millet Meclisi, dört üyesinin ise Cumhurbaşkanı tarafından seçildiğini belirten ifade doğrudur.

2017 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun yapısı yeniden düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre kurul 13 üyeden oluşur. Bu üyelerin 7 tanesi TBMM tarafından (Yargıtay, Danıştay ve öğretim üyeleri/avukatlar arasından), 4 tanesi ise Cumhurbaşkanı tarafından (adli ve idari yargı hakim ve savcıları arasından) seçilir. Geriye kalan 2 üye ise Adalet Bakanı ve Adalet Bakanı Yardımcısıdır.

Step-by-Step Solution

Kurulun toplam üye sayısını belirle.

13 üye.

2017 Anayasa değişikliği sonrası HSK'nın güncel üye sayısı 13'tür.

Doğal (tabii) üyeleri tespit et.

Adalet Bakanı (Başkan) ve Adalet Bakanı Yardımcısı.

Anayasa bu iki makamı kurulun değişmez üyeleri olarak tanımlar.

Seçimle gelen üyelerin dağılımını kontrol et.

7 üye TBMM, 4 üye Cumhurbaşkanı.

Kuvvetler ayrılığı ve denge-denetleme gereği seçim yetkisi yasama ve yürütme arasında paylaştırılmıştır.

Key Concept

HSK Üye Yapısı ve Seçim Usulü

Hints

HSK'nın toplam üye sayısının tek bir rakam (13) olduğunu hatırlayın.

Seçim yetkisinin sadece Cumhurbaşkanı'nda olmadığını, TBMM'nin de üye seçtiğini düşünün.

TBMM'nin seçtiği üye sayısı (7), Cumhurbaşkanı'nın seçtiği üye sayısından (4) fazladır.

Practice More

HSK'nın daire sayısını ve disiplin cezalarına karşı yargı yolunun açık olup olmadığını tekrar ediniz.

Estimated Time:45s

Question 344Question →

1982 Anayasası'na göre, kanunların şekil bakımından Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde iptal davası (soyut norm denetimi) açılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cumhurbaşkanı veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az beşte biri tarafından yayımdan itibaren on gün içinde açılabilir.

Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu tarafından yayımdan itibaren altmış gün içinde açılabilir.

Cumhurbaşkanı veya Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu tarafından yayımdan itibaren on gün içinde açılabilir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının salt çoğunluğu tarafından yayımdan itibaren altmış gün içinde açılabilir.

Sadece Cumhurbaşkanı tarafından yayımdan itibaren altmış gün içinde açılabilir.

Show answer & explanation

Answer: Cumhurbaşkanı veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az beşte biri tarafından yayımdan itibaren on gün içinde açılabilir.

Answer

Kanunların şekil bakımından iptal davası, Cumhurbaşkanı veya TBMM üye tamsayısının en az beşte biri (120 milletvekili) tarafından, kanunun Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren 10 gün içinde açılmalıdır.

1982 Anayasası'nın 148. maddesine göre; kanunların şekil bakımından denetlenmesi sadece Cumhurbaşkanınca veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin beşte biri (120 MV) tarafından istenebilir. Bu dava, kanunun yayımlandığı tarihten itibaren on gün içinde açılmalıdır. Bu kural, yasama işlemlerinin istikrarını korumayı amaçlar.

Step-by-Step Solution

Normun ve denetim türünün belirlenmesi

Soru bir 'kanun'un 'şekil' bakımından denetimini sormaktadır.

Anayasa Mahkemesi'nde iptal davası açma şartları normun türüne (Kanun, CBK, İçtüzük) ve denetimin türüne (Esas, Şekil) göre değişir.

Şekil denetimi için yetkili organların hatırlanması

Kanunların şekil denetiminde yetkililer: Cumhurbaşkanı ve TBMM üye tamsayısının 1/5'idir (120 milletvekili).

Esas denetiminden farklı olarak şekil denetiminde siyasi parti gruplarının dava açma yetkisi yoktur.

Hak düşürücü sürenin belirlenmesi

Kanunların şekil bakımından denetimi için süre 10 gündür.

Anayasa, yasama sürecinin hızlıca kesinleşmesi için şekil eksikliklerine dayalı itirazları kısa bir süreyle sınırlandırmıştır.

Key Concept

Soyut Norm Denetiminde Şekil ve Esas Ayrımı

Hints

Kanunların şekil denetimi ile esas denetimi arasındaki süre farkına dikkat edin.

Şekil denetimi, kanunun içeriğiyle değil; oylama çoğunluğu gibi usul kurallarıyla ilgilidir ve süre çok daha kısıtlıdır.

Kanunlarda şekil denetimi için süre 10 gün, esas denetimi için 60 gündür. Şekil denetiminde siyasi parti grupları devre dışıdır.

Practice More

Anayasa değişikliklerinin denetimindeki yetkili organları ve denetim türünü (sadece şekil) inceleyiniz.

Estimated Time:45s

Question 345Question →

1982 Anayasası'nda yer alan düzenlemelere göre, Hakimler ve Savcılar Kurulunun (HSK) oluşumu ve üyelerinin seçimi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Kurul 13 üyeden oluşur; üyelerin 7'si Türkiye Büyük Millet Meclisi, 4'ü ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Kurulun tüm üyeleri Yargıtay ve Danıştay Genel Kurulları tarafından kendi üyeleri arasından seçilir.

Kurulun başkanı Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı'dır ve tüm üyeler meclis tarafından seçilir.

Kurul 15 üyeden oluşur ve üyelerin tamamı Cumhurbaşkanı tarafından doğrudan atanır.

Kurulun 7 üyesi Cumhurbaşkanı, 4 üyesi ise Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.

Show answer & explanation

Answer: Kurul 13 üyeden oluşur; üyelerin 7'si Türkiye Büyük Millet Meclisi, 4'ü ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Answer

Kurulun 13 üyeden oluştuğu, 7 üyenin TBMM ve 4 üyenin Cumhurbaşkanı tarafından seçildiği seçenek doğrudur.

1982 Anayasası'nın 159. maddesine göre Hakimler ve Savcılar Kurulu 13 üyeden oluşur ve iki daire halinde çalışır. Kurulun Başkanı Adalet Bakanı'dır. Adalet Bakan Yardımcısı Kurulun tabii üyesidir. Kurulun geri kalan üyelerinden 3'ü birinci sınıf adli yargı hâkim ve savcıları arasından, 1'i birinci sınıf idari yargı hâkim ve savcıları arasından olmak üzere 4 üyesi Cumhurbaşkanınca; 3'ü Yargıtay üyeleri, 1'i Danıştay üyeleri, 3'ü ise öğretim üyeleri veya avukatlar arasından olmak üzere 7 üyesi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.

Step-by-Step Solution

Kurulun toplam üye sayısını hatırla.

HSK toplam 13 üyeden oluşur.

1982 Anayasası'nın 159. maddesindeki güncel düzenleme budur.

Kurulun doğal (tabii) üyelerini belirle.

Adalet Bakanı (Başkan) ve Adalet Bakan Yardımcısı olmak üzere 2 tabii üye vardır.

Bu üyeler makamları gereği kurulda yer alırlar.

Geriye kalan 11 üyenin nasıl seçildiğini analiz et.

7 üye TBMM tarafından, 4 üye ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Kuvvetler ayrılığı ve denge-denetleme gereği seçim yetkisi yasama ve yürütme arasında paylaştırılmıştır.

Key Concept

Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) Yapısı

Hints

HSK'nın toplam 13 üyesi olduğunu ve başkanının Adalet Bakanı olduğunu unutmayın.

Üyelerin seçimi iki ana erk arasında paylaştırılmıştır: TBMM ve Cumhurbaşkanı.

TBMM üye tamsayısının nitelikli çoğunluğuyla 7 üye seçerken, Cumhurbaşkanı 4 üye seçer.

Practice More

HSK'nın kararlarına karşı yargı yolunun açık olup olmadığını ve hangi ceza türünün istisna teşkil ettiğini inceleyin.

Estimated Time:45s

Question 346Question →

Toplam $13$ üyeden oluşan Hakimler ve Savcılar Kuruluna ( $HSK$ ) TBMM tarafından üye seçilmesi sürecinde; Anayasa ve Adalet Komisyonları üyelerinden kurulu Karma Komisyonun her bir üyelik için belirleyeceği aday sayısı ve TBMM Genel Kurulundaki seçimin ikinci tur oylamasında sonuç alınabilmesi için aranan asgari oy oranı aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

2

aday — Üye tamsayısının salt çoğunluğu (

301

oy)

3

aday — Üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu (

400

oy)

3

aday — Üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu (

360

oy)

5

aday — Üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu (

360

oy)

3

aday — Toplantıya katılanların salt çoğunluğu

Show answer & explanation

Answer: $3$ aday — Üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu ( $360$ oy)

Answer

Anayasa uyarınca Karma Komisyon her üyelik için üç aday belirler ve TBMM Genel Kurulu ikinci turda üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu (

360

oy) ile seçim yapar.

Doğru yanıt, Karma Komisyonun her üyelik için üç aday belirlediğini ve TBMM Genel Kurulundaki ikinci tur oylamada üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun (

360

oy) arandığını ifade eden seçenektir. Bu süreç, 2017 Anayasa değişikliği ile getirilmiş teknik bir prosedürdür.

Step-by-Step Solution

Kurul yapısını analiz etme

Hakimler ve Savcılar Kurulu (

HSK

13

üyeden oluşur. Bu üyelerin

7

'si TBMM,

4

'ü Cumhurbaşkanı tarafından seçilir. Adalet Bakanı (Başkan) ve Adalet Bakan Yardımcısı doğal üyedir.

Seçim prosedürünü anlamak için kurulun genel kompozisyonunu bilmek gerekir.

Aday belirleme sürecini inceleme

TBMM bünyesindeki Karma Komisyon (Anayasa ve Adalet Komisyonları), her bir boş üyelik için

3

aday belirleyerek Genel Kurula sunar.

Genel Kurul oylamasına geçilmeden önce aday sayısının netleşmesi anayasal bir zorunluluktur.

Oylama turlarını ve oranlarını belirleme

Genel Kurulda birinci turda üye tamsayısının

2/3

(

400

oy) çoğunluğu aranır. Eğer bu sağlanamazsa, ikinci turda üye tamsayısının

3/5

(

360

oy) çoğunluğu aranır.

Anayasa, yargı bağımsızlığını korumak amacıyla üye seçiminde yüksek uzlaşma (nitelikli çoğunluk) aramaktadır.

Key Concept

HSK Üye Seçim Prosedürü ve Nitelikli Çoğunluklar

Hints

HSK

üyelerinin seçiminde TBMM, uzlaşmayı teşvik etmek için kademeli bir nitelikli çoğunluk sistemi kullanır.

Karma Komisyon tarafından her bir koltuk için belirlenen aday sayısı, seçmen iradesine seçenek sunmak adına birden fazladır.

TBMM Genel Kurulu'ndaki turları düşünün:

400

oy (1. Tur) ->

360

oy (2. Tur) -> Kura (3. Tur). Aday sayısı ise her zaman

3

'tür.

Practice More

Seçilen üyelerin görev süresini ve tekrar seçilme imkanlarını gözden geçirebilirsiniz.

Alternative Method

Süreci '3-400-360-Kura' formülüyle ezberlemek, bu tarz teknik soruları çözmede en hızlı yöntemdir.

Estimated Time:45s

Question 347Question →

Bir kamu kurumu ile girdiği ticari uyuşmazlık sonucu hak kaybına uğradığını iddia eden bir "Kamu İktisadi Teşebbüsü" (KİT), yerel mahkeme kararının kesinleşmesi üzerine mülkiyet hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvuru dilekçesinde ayrıca, uyuşmazlığa uygulanan kanun hükmünün de Anayasa'ya aykırı olduğu belirtilerek doğrudan iptali istenmiştir.

$1982$ Anayasası ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde, bu olayla ilgili Anayasa Mahkemesinin vereceği karar aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

Başvurunun, hem kişi bakımından (başvurucunun kamu tüzel kişisi olması) hem de konu bakımından (yasama işleminin doğrudan dava edilmesi) yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmelidir.

KİT'ler ticari faaliyetlerinde özel hukuk hükümlerine tabi oldukları için başvuru kişi bakımından kabul edilmeli; ancak kanun hükmünün doğrudan iptali istenemeyeceği için bu talep reddedilerek sadece tazminat yönünden inceleme yapılmalıdır.

Mülkiyet hakkı Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ortak koruma alanında yer aldığından başvuru esastan incelenmeli; kanun hükmü ise Anayasa'ya aykırılık iddiası çerçevesinde iptal edilmelidir.

Olağan kanun yolları tüketildiği için başvuru kabul edilmeli; ancak bireysel başvuruda sadece ihlal tespiti yapılabileceği, kanunların iptal edilemeyeceği gerekçesiyle inceleme mülkiyet hakkı ile sınırlandırılmalıdır.

Kamu tüzel kişileri sadece kendi görev alanları ile ilgili temel haklar için başvuru yapabildiklerinden mülkiyet hakkı ihlali kabul edilebilir bulunmalı; fakat yasama işlemleri kapsam dışı bırakılmalıdır.

Show answer & explanation

Answer: Başvurunun, hem kişi bakımından (başvurucunun kamu tüzel kişisi olması) hem de konu bakımından (yasama işleminin doğrudan dava edilmesi) yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmelidir.

Answer

Anayasa Mahkemesi, başvurunun hem kişi yönünden (başvurucunun kamu tüzel kişisi olması) hem de konu yönünden (yasama işleminin doğrudan dava edilmesi) yetkisizlik sebebiyle kabul edilemez olduğuna karar vermelidir.

Bireysel başvuru mekanizmasında başvurucu ehliyeti sınırlıdır; sadece gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri (sadece kendilerine ait haklar için) başvuru yapabilir. Kamu tüzel kişilerinin (Belediyeler, KİT'ler, Üniversiteler vb.) başvuru hakkı yoktur. Ayrıca, Anayasa'nın

148

. maddesi uyarınca yasama işlemleri (kanunlar) ile düzenleyici idari işlemler (yönetmelikler vb.) doğrudan bireysel başvuru konusu yapılamaz. Sorudaki olayda hem başvurucu bir kamu tüzel kişisidir hem de talep bir kanunun iptaline yöneliktir; bu nedenle mahkeme yetkisizlikten kabul edilemezlik kararı vermelidir.

Step-by-Step Solution

Başvurucunun hukuki statüsünü belirleme

Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT), bir kamu tüzel kişisidir.

Bireysel başvuru ehliyetini kontrol etmek için başvurucunun 'gerçek kişi' veya 'özel hukuk tüzel kişisi' olup olmadığına bakılmalıdır.

Kişi yönünden yetki (ehliyet) denetimi yapma

Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamazlar.

1982

Anayasası'nın

148

. maddesi ve

6216

sayılı Kanun'un

46

. maddesi uyarınca kamu tüzel kişilerinin başvuru hakkı yoktur.

Başvuru konusunu değerlendirme

Başvuruda doğrudan bir kanun hükmünün (yasama işlemi) iptali istenmektedir.

Bireysel başvurunun konusunun 'kamu gücü' tarafından ihlal edilen bir hak olması gerekir; ancak yasama işlemleri ve düzenleyici idari işlemler doğrudan bireysel başvuruya konu edilemez.

Sentez ve Karar

Hem başvurucu ehliyetsizdir hem de başvuru konusu (yasama işlemi) kapsam dışıdır.

Kabul edilebilirlik kriterleri kümülatiftir; her iki yönden de engel bulunmaktadır.

Key Concept

Bireysel Başvuruda Kişi ve Konu Bakımından Yetki Sınırları

Hints

Bireysel başvuru ehliyetine sahip olan kişi gruplarını hatırlayın; kamu tüzel kişileri bu listede mi?

Practice More

Özel hukuk tüzel kişilerinin (şirketler, dernekler) hangi haklar için bireysel başvuru yapabileceğini inceleyiniz.

Estimated Time:2m 30s

Question 348Question →

$1982$ Anayasası'nın güncel hükümleri uyarınca, Anayasa Mahkemesi'nin kuruluşu ve üyelerinin seçim süreci ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yapılacak üye seçiminde, ikinci turda salt çoğunluk sağlanamazsa üçüncü turda en çok oy alan aday üye seçilmiş olur.

Cumhurbaşkanı; Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay Genel Kurullarınca gösterilecek üçer aday arasından ilgili mahkemelerin kontenjanlarını dolduracak üyeleri seçer.

Anayasa Mahkemesi üyeleri

12

yıl için seçilirler ve görev süreleri dolan bir üye bir kez daha seçilme hakkına sahiptir.

Anayasa Mahkemesi Başkanı, üyeler arasından Cumhurbaşkanı tarafından

4

yıl için atanır.

Anayasa Mahkemesi toplam

17

üyeden oluşur ve bu üyelerin tamamı yüksek yargı organlarından gelen adaylar arasından seçilir.

Show answer & explanation

Answer: Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yapılacak üye seçiminde, ikinci turda salt çoğunluk sağlanamazsa üçüncü turda en çok oy alan aday üye seçilmiş olur.

Answer

Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yapılacak seçim sürecinde, eğer ilk iki turda gerekli nitelikli çoğunluklar sağlanamazsa, üçüncü turda en yüksek oyu alan aday üye olarak seçilir.

Anayasa Mahkemesi üyeliği için TBMM tarafından yapılan seçimlerde kademeli bir oylama usulü benimsenmiştir. İlk turda üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu, ikinci turda salt çoğunluğu aranır. Eğer bu çoğunluklar sağlanamazsa, ikinci turda en çok oyu alan iki aday üçüncü tura kalır ve bu turda en yüksek oyu alan aday seçimi kazanmış olur.

Step-by-Step Solution

Üye sayısını ve seçici makamları belirle.

Toplam

15

üye vardır;

12

üyeyi Cumhurbaşkanı,

3

üyeyi TBMM seçer.

2017

değişikliği ile üye sayısı güncellenmiştir.

TBMM'nin seçim prosedürünü incele.

Üç turlu oylama:

1

. turda

2/3

(

400

oy),

2

. turda salt çoğunluk (

301

oy),

3

. turda en çok oyu alan kazanır.

Meclis kararlarında nitelikli çoğunluk aranması demokratik meşruiyeti artırır.

Görev süresi ve yeniden seçilme kuralını kontrol et.

Görev süresi

12

yıldır ve tekrar seçilmek mümkün değildir.

Yargı bağımsızlığını korumak adına tek dönemlik görev süresi belirlenmiştir.

Key Concept

Anayasa Mahkemesi'nin kuruluşu, üye dağılımı ve TBMM'deki oylama usulü.

Hints

Anayasa Mahkemesi'nin üye sayısı

2017

yılındaki değişiklikle

17

'den

15

'e düşürülmüştür.

TBMM'nin üye seçerken izlediği yol, Kamu Denetçisi seçimine benzer şekilde kademeli bir oylama sistemidir.

Üyeler

12

yıl için seçilir ve emeklilik yaşı

65

'tir. Seçilen bir üye tekrar bu göreve gelemez.

Practice More

Anayasa Mahkemesi üyeliği için gereken yaş ve kıdem şartlarını (örneğin avukatlar için

20

yıl çalışma ve

45

yaş) gözden geçirebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 349Question →

Bir asliye hukuk mahkemesinde devam eden uyuşmazlıkta, uygulanacak kanun maddesinin Anayasa'ya aykırılığı taraflarca ileri sürülmüştür. Mahkemece yapılan inceleme neticesinde, ilgili hükmün daha önce Anayasa Mahkemesi tarafından esastan incelendiği ve red kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasının üzerinden henüz $6$ yıl geçtiği anlaşılmıştır.

Bu durumda $1982$ Anayasası uyarınca mahkemenin vermesi gereken karar aşağıdakilerden hangisidir?

İddiayı ciddi bularak dosyayı derhal Anayasa Mahkemesine göndermelidir.

Anayasa Mahkemesinin esastan verdiği red kararının üzerinden on yıl geçmediği gerekçesiyle itiraz talebini reddetmelidir.

Anayasa Mahkemesinin önceki kararını beklemek üzere davayı süresiz olarak geri bırakmalıdır.

Dosyayı görüş almak üzere doğrudan Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kuruluna iletmelidir.

Davayı durdurarak beş ay içinde Anayasa Mahkemesine yeni bir başvuru yapmalıdır.

Show answer & explanation

Answer: Anayasa Mahkemesinin esastan verdiği red kararının üzerinden on yıl geçmediği gerekçesiyle itiraz talebini reddetmelidir.

Answer

Anayasa Mahkemesinin esastan verdiği red kararının üzerinden on yıl geçmediği gerekçesiyle itiraz talebini reddetmelidir.

1982 Anayasası'nın 152. maddesinin son fıkrasına göre; Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla itiraz (somut norm denetimi) yoluna başvurulamaz. Senaryoda bu sürenin henüz 6 yıl olduğu belirtildiği için mahkeme talebi reddetmek zorundadır.

Step-by-Step Solution

İlgili hukuki uyuşmazlığın ve iddiaya konu olan normun statüsünün belirlenmesi.

Dava sırasında uygulanacak bir kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı (somut norm denetimi) söz konusudur.

Mahkemenin uyuşmazlıkta kullanacağı normun anayasallığının denetlenmesi talep edilmektedir.

Anayasa Mahkemesinin (AYM) ilgili hüküm hakkındaki geçmiş kararlarının ve sürenin kontrol edilmesi.

AYM'nin hükmü daha önce esastan reddettiği ve bu kararın üzerinden

6

yıl geçtiği saptanmıştır.

Anayasa'nın 152. maddesindeki özel kısıtlamanın (10 yıl kuralı) geçerli olup olmadığı kontrol edilmelidir.

1982

Anayasası m.

152

/son hükmünün olaya uygulanması.

On yıllık süre dolmadığı için mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurması hukuken mümkün değildir.

Kesinleşen red kararından sonra 10 yıl geçmedikçe aynı madde için itiraz yoluna başvurulamaz.

Key Concept

Somut Norm Denetiminde (İtiraz Yolu) 10 Yıl Yasaklılık Süresi

Hints

Anayasa Mahkemesinin bir kanun hükmünü esastan inceleyip reddetmesi durumunda, belirli bir süre aynı hüküm için itiraz yoluna başvurulamaz.

Bu başvuru yasağı süresi Resmi Gazete ilanından itibaren

10

yıldır.

Practice More

Somut norm denetiminde 'görülmekte olan dava' ve 'uygulanacak norm' kavramlarını pekiştirmek için bu kuralın istisnalarını inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 0s

Question 350Question →

$1982$ Anayasası'na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen bir 'kanun' hakkında Anayasa Mahkemesinde açılacak olan iptal davası (soyut norm denetimi) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Şekil bakımından iptal davası açma yetkisi sadece Cumhurbaşkanı'na veya TBMM üye tamsayısının beşte birine ait olup bu davanın kanunun yayımlanmasından itibaren

10

gün içinde açılması gerekir.

TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu, kanunların hem şekil hem de esas bakımından iptali için Anayasa Mahkemesine başvurma hakkına sahiptir.

Kanunların şekil bakımından denetimi, tıpkı esas bakımından denetim gibi Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren

60

gün içerisinde talep edilmelidir.

Kanunların şekil bakımından denetlenmesi istemi, Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren

60

gün geçtikten sonra itiraz yolu (somut norm denetimi) ile de ileri sürülebilir.

Anayasa Mahkemesi, şekil bakımından denetimini yaparken kanun teklifinin yeterli sayıda milletvekili tarafından imzalanıp imzalanmadığını da inceler.

Show answer & explanation

Answer: Şekil bakımından iptal davası açma yetkisi sadece Cumhurbaşkanı'na veya TBMM üye tamsayısının beşte birine ait olup bu davanın kanunun yayımlanmasından itibaren $10$ gün içinde açılması gerekir.

Answer

Kanunların şekil bakımından iptal davası sadece Cumhurbaşkanı veya üye tamsayısının beşte biri (

120

milletvekili) tarafından, yayımdan itibaren

10

gün içinde açılabilir.

Doğru cevap olan ifade, Anayasa'nın

148

. ve

150

. maddelerindeki hükümleri tam olarak yansıtmaktadır. Kanunlar söz konusu olduğunda şekil denetimi; süre bakımından

10

gün ile, yetki bakımından ise sadece Cumhurbaşkanı ve üye tamsayısının beşte biri ile sınırlandırılmıştır.

Step-by-Step Solution

Norm türünü belirle

İncelenen norm bir 'Kanun'dur.

Kanunların denetim usulü, Anayasa değişiklikleri veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinden farklı kurallara tabi olabilir.

Şekil ve Esas denetimi ayrımını yap

Esas denetimi

60

gün, Şekil denetimi

10

gündür.

Anayasa koyucu, kanunların şekil yönünden kesinleşmesini hızlandırmak için kısa bir süre öngörmüştür.

Dava açmaya yetkili olanları kontrol et

Şekil denetiminde siyasi parti gruplarının yetkisi yoktur.

Bu yetki sadece Cumhurbaşkanı ve üye tamsayısının beşte birine (

1/5

) tanınmıştır.

Seçenekleri karşılaştır

Doğru süreyi (

10

gün) ve yetkilileri içeren seçenek belirlenir.

Kanunların şekil denetimi hem süre hem de yetki bakımından en kısıtlı denetim yoludur.

Key Concept

Kanunların Şekil Bakımından Denetimi

Hints

Kanunlarda 'şekil' denetimi ile 'esas' denetiminin süreleri ve yetkilileri birbirinden farklıdır.

Siyasi parti gruplarının (AKP, CHP vb. gibi grupların) kanunların şekil bozuklukları için dava açma yetkisi olmadığını hatırlayın.

Kanunların şekil denetimi için öngörülen süre çok kısadır; sadece

10

gündür.

Practice More

Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri (CBK) için şekil ve esas ayrımı olup olmadığını ve sürelerin kanunlarla benzerlik gösterip göstermediğini inceleyin.

Estimated Time:1m 30s

Question 351Question →

Bir idare mahkemesinde görülmekte olan bir iptal davasında, taraflardan biri uyuşmazlığın çözümünde dayanak alınan bir kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür. 1982 Anayasası'na göre, mahkemenin bu iddiayı ciddi bularak dosyayı Anayasa Mahkemesine gönderebilmesi (itiraz yolu) için aşağıdaki şartlardan hangisinin varlığı zorunludur?

İtiraz konusu kanun hükmünün o davada uygulanacak bir norm niteliği taşıması

Aykırılık iddiasının hem şekil hem de esas bakımından ileri sürülmüş olması

İtiraz başvurusunun davanın her iki tarafı tarafından ortaklaşa yapılması

Davanın açıldığı tarihten itibaren 60 günlük hak düşürücü sürenin geçmemiş olması

İtiraz konusu kuralın daha önce hiçbir şekilde Anayasa Mahkemesi önüne gelmemiş olması

Show answer & explanation

Answer: İtiraz konusu kanun hükmünün o davada uygulanacak bir norm niteliği taşıması

Answer

İtiraz konusu kanun hükmünün o davada uygulanacak bir norm niteliği taşıması zorunludur.

Somut norm denetimi (itiraz yolu), bir mahkemenin bakmakta olduğu davada uyuşmazlığı çözmek için uygulayacağı kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümlerinin Anayasa'ya aykırılığını denetleme sürecidir. Bu sürecin başlayabilmesi için kuralın o davada mutlaka 'uygulanacak hüküm' olması gerekir.

Step-by-Step Solution

Davanın niteliğini belirle

Görülmekte olan (derdest) bir dava mevcuttur.

Somut norm denetimi ancak 'bakılmakta olan bir dava' sırasında gerçekleşebilir.

İtiraz edilen normun konumunu incele

Norm, davanın sonucunu etkileyecek 'uygulanacak hüküm' olmalıdır.

Mahkeme, davanın karara bağlanmasında kullanılmayacak bir hükmün iptali için AYM'ye gidemez.

Anayasal kısıtlamaları kontrol et

Sadece esas bakımından denetim talep edilebilir.

Anayasa m. 148 uyarınca kanunların şekil aykırılığı itiraz yoluyla iddia edilemez.

Key Concept

Uygulanacak Norm Şartı

Hints

İtiraz yoluna (Somut Norm Denetimi) gidilebilmesi için öncelikle 'bakılmakta olan bir dava' ve 'yetkili bir mahkeme' gereklidir.

Mahkemenin, AYM'ye göndereceği madde davanın sonucunu değiştirecek nitelikte olmalıdır.

Anayasa'da bu durum 'mahkemenin uyuşmazlıkta uygulayacağı kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümleri' şeklinde ifade edilir.

Practice More

Anayasa Mahkemesi'nin itirazı reddetmesi durumunda aynı madde için tekrar itiraz edilebilmesi için geçmesi gereken süreyi (10 yıl) çalışabilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 352Question →

$1982$ Anayasası'nda düzenlenen "Yargı" başlığı altındaki mahkemelerin bağımsızlığı, hâkimlik ve savcılık teminatı ile yargı yetkisinin kullanımına ilişkin temel ilkeler bir bütün olarak değerlendirildiğinde; aşağıdakilerden hangisi anayasal hükümlere açıkça aykırılık teşkil eden bir durumu ifade eder?

Türkiye Büyük Millet Meclisinde, görülmekte olan bir davanın içeriğine veya yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin görüşme yapılması veya beyanda bulunulması

Bir mahkeme kadrosunun kaldırılması durumunda, ilgili hâkimin rızası alınmaksızın özlük hakları korunarak başka bir yargı çevresinde görevlendirilmesi

Hâkimlerin ve savcıların idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlı olması ve bu kapsamda bakanlık müfettişlerince denetlenmesi

Görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceği resmi sağlık kurulu raporu ile kesin olarak anlaşılan bir hâkimin rızası dışında emekliye sevk edilmesi

Hâkimlerin ve savcıların nitelikleri, atanmaları, hakları ve ödevleri ile teminatlarının mahkemelerin bağımsızlığı esasına göre kanunla düzenlenmesi

Show answer & explanation

Answer: Türkiye Büyük Millet Meclisinde, görülmekte olan bir davanın içeriğine veya yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin görüşme yapılması veya beyanda bulunulması

Answer

Türkiye Büyük Millet Meclisinde, görülmekte olan bir davanın içeriğine veya yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin görüşme yapılması veya beyanda bulunulması anayasaya aykırıdır.

Doğru seçenek, Anayasa'nın

138

. maddesinin

3

. fıkrasında yer alan 'Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz.' hükmüne doğrudan aykırıdır. Bu yasak, mahkemelerin hiçbir baskı altında kalmadan karar vermesini sağlamayı amaçlar.

Step-by-Step Solution

Anayasa'nın

138

. maddesini analiz et.

Mahkemelerin bağımsızlığı ilkesi, sadece emir-talimat yasağını değil, aynı zamanda yasama organının müdahalesini de kısıtlar.

Yargılama sürecinin dış etkilerden korunması için yasama meclisinde dahi görüşme yasağı getirilmiştir.

139

. maddedeki hâkimlik teminatının kapsamını ve istisnalarını hatırla.

Teminat mutlaktır ancak sağlık, suç mahkumiyeti ve meslekte kalmanın uygun olmadığı durumlar anayasal istisnalardır.

Teminatın, kamu hizmetinin gereklilikleri ile dengelenmesi amaçlanmıştır.

140

144

. maddelerdeki idari denetim yetkisini incele.

Hâkimlerin yargısal yetkileri bağımsızdır ancak idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığı denetimine tabidirler.

Bu ayrım, yargı erkinin idari işleyişinin denetlenebilirliğini sağlar.

Key Concept

Mahkemelerin Bağımsızlığı ve Yasama Organı ile İlişkisi (Anayasa Madde

138

)

Hints

Yargı bağımsızlığı sadece yürütmeye karşı değil, yasama organına karşı da korunmuştur.

Anayasa'nın

138

. maddesinde TBMM'nin devam eden davalarla ilgili ne yapamayacağına dair çok sert bir yasak vardır.

Derdest (görülmekte olan) davalar hakkında meclis kürsüsünden dahi olsa yargı yetkisiyle ilgili görüş bildirilemez.

Practice More

Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) yapısı ve üyelerinin seçimi konusunu inceleyerek yargı bağımsızlığının idari ayağını pekiştirebilirsiniz.

Estimated Time:2m 30s

Question 353Question →

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre, devletin üst düzey temsilcilerinin görevleriyle ilgili suçlardan dolayı yargılanmaları Anayasa Mahkemesi tarafından "Yüce Divan" sıfatıyla gerçekleştirilir.

$2017$ Anayasa değişiklikleri ile güncellenen kapsam dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi görev suçlarından dolayı Yüce Divan'da yargılanabilecek kişilerden biridir?

Milletvekilleri

Cumhurbaşkanı Yardımcıları

Jandarma Genel Komutanı

Bakan yardımcıları

Devlet Denetleme Kurulu Başkanı

Show answer & explanation

Answer: Cumhurbaşkanı Yardımcıları

Answer

Cumhurbaşkanı Yardımcıları, görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan'da yargılanacak kişiler arasında yer alır.

2017 Anayasa değişiklikleri ile getirilen yeni hükümet sisteminde, yürütme organının en üst düzey temsilcilerinden olan Cumhurbaşkanı yardımcıları, görevleriyle ilgili suçlar söz konusu olduğunda Anayasa Mahkemesi tarafından Yüce Divan sıfatıyla yargılanırlar.

Step-by-Step Solution

Yüce Divan yetkisini tanımlama

Anayasa Mahkemesi, belirli üst düzey devlet görevlilerini görev suçları nedeniyle yargılarken "Yüce Divan" sıfatını alır.

Yargılama makamının doğru teşhis edilmesi gerekir.

2017 Anayasa değişikliği ile değişen kapsamı hatırlama

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve Bakanlar listeye dahil edilirken; Jandarma Genel Komutanı listeden çıkarılmıştır.

Güncel anayasal mevzuata göre değerlendirme yapılması zorunludur.

Seçenekleri analiz etme

Milletvekilleri ve bakan yardımcıları hiçbir zaman bu listede yer almamıştır. Cumhurbaşkanı yardımcıları ise yürütmenin yeni yapısı gereği listededir.

Kapsam dışı kalan görevlileri eleyerek doğru sonuca ulaşılır.

Key Concept

Yüce Divan Yargılama Kapsamı (2017 Güncellemesi)

Hints

Yüce Divan yargılaması sadece görev suçları için geçerlidir ve Anayasa Mahkemesi tarafından yürütülür.

2017 değişikliklerini düşünün; yeni hükümet sisteminde yürütmeye dahil edilen üst düzey makamlar bu listeye eklenmiştir.

TBMM Başkanı bu listede olsa da, diğer meclis üyeleri listede yoktur. Ayrıca askeri kanattan bazı komutanlar çıkarılmıştır.

Practice More

Yüce Divan kararlarına karşı getirilen 'yeniden inceleme' başvuru yolunu ve bu yolun aşamalarını inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 0s

Question 354Question →

1982 Anayasası'na göre, bir mahkemede görülmekte olan bir davada uygulanacak olan bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla başvurulan 'somut norm denetimi' (itiraz yolu) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Anayasa Mahkemesi, itirazın kendisine ulaşmasından itibaren beş ay içinde kararını vermezse yerel mahkeme, davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.

Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren beş yıl geçmedikçe aynı hüküm için tekrar itiraz başvurusunda bulunulamaz.

Kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin yanı sıra, TBMM İçtüzüğü de mahkemelerde uygulanacak bir hüküm olması kaydıyla somut norm denetimine konu edilebilir.

Mahkemenin bir hükmü Anayasa Mahkemesine taşıyabilmesi için mutlaka taraflardan birinin aykırılık iddiasında bulunması gerekir; mahkeme re'sen bu yola başvuramaz.

Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusu, yerel mahkemedeki davanın kendiliğinden durmasına neden olmaz; mahkeme AYM kararını beklemek zorunda değildir.

Show answer & explanation

Answer: Anayasa Mahkemesi, itirazın kendisine ulaşmasından itibaren beş ay içinde kararını vermezse yerel mahkeme, davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.

Answer

Anayasa Mahkemesi'nin beş ay içinde karar vermemesi durumunda yerel mahkemenin davayı yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandırması gerektiğini belirten ifade doğrudur.

Anayasa'nın 152. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi itirazın kendisine ulaşmasından itibaren beş ay içinde kararını vermezse mahkeme, davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır. Ancak, mahkeme kararı kesinleşinceye kadar Anayasa Mahkemesi kararı gelirse, mahkeme bu karara uymak zorundadır.

Step-by-Step Solution

Dava Şartını Belirleme

İtiraz yolu için mutlaka mahkemede 'görülmekte olan bir dava' olmalıdır.

Somut norm denetimi, soyut denetimin aksine bir uyuşmazlığın çözümü sırasında ortaya çıkar.

Norm Kapsamını Kontrol Etme

Sadece Kanun ve CBK denetlenebilir.

Anayasa'nın 152. maddesi sadece bu iki norm tipini somut denetim kapsamına almıştır; İçtüzük bu kapsamda değildir.

Süre Sınırlarını İnceleme

Karar süresi 5 ay, esastan red sonrası başvuru yasağı 10 yıldır.

Yargısal sürecin tıkanmaması için 5 aylık karar verme sınırı, istikrar için ise 10 yıllık yasak getirilmiştir.

Key Concept

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu/Def'i)

Hints

Anayasa Mahkemesi'nin itiraz yolunda karar vermesi için belirlenen süre ile başvuru yasağı süresini (10 yıl) birbirine karıştırmayın.

Practice More

İtiraz yolu ile iptal davası arasındaki norm farklarını (İçtüzük detayı) ve süre farklarını karşılaştıran bir tablo hazırlayın.

Estimated Time:1m 30s

Question 355Question →

$1982$ Anayasası'na göre, yargı yetkisi Türk Milleti adına aşağıdakilerden hangisi tarafından kullanılır?

Bağımsız ve tarafsız mahkemeler

Türkiye Büyük Millet Meclisi

Cumhurbaşkanı

Hakimler ve Savcılar Kurulu

Devlet Denetleme Kurulu

Show answer & explanation

Answer: Bağımsız ve tarafsız mahkemeler

Answer

Yargı yetkisi Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.

1982

Anayasası'nın

9.

maddesine göre; 'Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.' Bu hüküm, yargı yetkisinin hem bağımsız hem de tarafsız olması gerektiğini vurgulayan temel anayasal kuraldır.

Step-by-Step Solution

Anayasa'nın 'Yargı' bölümündeki temel ilkeler incelenir.

9.

Madde olan 'Yargı yetkisi' maddesine ulaşılır.

Yargı erkinin anayasal dayanağını belirlemek için gereklidir.

Madde metnindeki güncel ifade kontrol edilir.

Yetkinin 'bağımsız ve tarafsız mahkemeler' tarafından kullanıldığı görülür.

2017

anayasa değişikliği ile 'tarafsız' ibaresinin eklendiği teyit edilir.

Key Concept

Yargı yetkisinin sahibi ve kullanım şekli (Madde 9)

Hints

Anayasa'nın ilk bölümlerinde yer alan 'Yargı Yetkisi' başlıklı maddeyi hatırlayın.

Yargı yetkisinin sadece bağımsız değil, aynı zamanda tarafsız bir yapı tarafından kullanılması gerektiğini düşünün.

2017

yılında yapılan değişiklikle bu yetkiyi kullanan organın ismine 'tarafsız' ibaresi de eklenmiştir.

Practice More

Mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatının bu yetkiyle nasıl bir ilişkisi olduğunu inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Güçler ayrılığı şeması üzerinden (Yasama-Yürütme-Yargı) hangi organın hangi erki temsil ettiğini eşleştirerek eleme yapabilirsiniz.

Estimated Time:30s

Question 356Question →

Türkiye Cumhuriyeti'nin yargı sistemi içerisinde en geniş denetim ve yargılama yetkilerine sahip olan Anayasa Mahkemesinin, diğer yüksek mahkemelerle olan ilişkisi ve teşkilat yapısı dikkate alındığında; aşağıdakilerden hangisi bu mahkemenin görev ve yetkileri arasında yer almaktadır?

Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanını kendi üyeleri arasından seçmek

Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemek

Adliye mahkemelerince verilen karar ve hükümlerin son inceleme merkezi olarak görev yapmak

Kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında düşüncesini bildirmek

Hâkim ve savcıların görevlerine bağlılıklarını denetlemek ve disiplin işlemlerini yürütmek

Show answer & explanation

Answer: Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanını kendi üyeleri arasından seçmek

Answer

Anayasa Mahkemesinin görevleri arasında Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanını kendi üyeleri arasından seçmek yer almaktadır.

Anayasa Mahkemesi,

1982

Anayasası'na göre Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığına kendi üyelerinden birini seçmekle görevlendirilmiştir. Bu durum, Anayasa Mahkemesinin diğer yüksek mahkemeler üzerindeki idari ve koordinasyon yetkisinin bir göstergesidir.

Step-by-Step Solution

Anayasa Mahkemesinin hem yargısal hem de idari görevlerini gözden geçirin.

Mahkemenin sadece kanunları denetlemekle kalmadığı, diğer kurumlarla olan idari bağları olduğu görülür.

Anayasa Mahkemesi, yüksek mahkemeler arasındaki eşgüdümü sağlamak adına belirli seçim görevlerine sahiptir.

Uyuşmazlık Mahkemesinin başkanlık makamının nasıl doldurulduğunu kontrol edin.

Anayasa'nın 158. maddesi uyarınca bu başkanın Anayasa Mahkemesi tarafından seçildiği tespit edilir.

Yargı kolları arasındaki uyuşmazlıkları çözecek mahkemenin başkanının, en üst yargı organı olan AYM üyeleri arasından gelmesi tarafsızlık ve otorite sağlar.

Key Concept

Anayasa Mahkemesinin İdari ve Seçim Görevleri

Hints

Yüksek mahkemelerin her birinin uzmanlaştığı farklı yargı kolları (adli, idari, anayasal) vardır.

Anayasa Mahkemesi, yargı uyuşmazlıklarını çözen bir diğer yüksek mahkemenin başkanını belirleme yetkisine sahiptir.

Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı, dışarıdan veya Cumhurbaşkanı tarafından değil, Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından seçilir.

Practice More

Anayasa Mahkemesinin 'Yüce Divan' sıfatıyla kimleri yargılayabileceğine dair güncel listeyi incelemek konuyu pekiştirecektir.

Alternative Method

Eleme yöntemi kullanarak; adli yargı denilince Yargıtay'ı, idari yargı denilince Danıştay'ı ve özlük işleri denilince HSK'yı eleyerek doğru seçeneğe ulaşılabilir.

Estimated Time:50s

Question 357Question →

$2017$ yılı Anayasa değişiklikleri ile Türkiye'nin yönetim sisteminde ve yargılama usullerinde köklü reformlar yapılmıştır. Bu değişiklikler doğrultusunda, devletin üst düzey sorumlularının görevleriyle ilgili suçlardan dolayı yargılandığı Yüce Divan makamının güncel yetki sınırları dikkate alındığında; aşağıdaki görevlilerden hangisinin görev suçlarından ötürü Anayasa Mahkemesinde yargılanması mümkün değildir?

Cumhurbaşkanı yardımcıları

Hava Kuvvetleri Komutanı

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri

Sayıştay Başkanı ve üyeleri

Hakimler ve Savcılar Kurulu üyeleri

Show answer & explanation

Answer: Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri

Answer

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri (milletvekilleri), Anayasa'nın

148

. maddesinde Yüce Divan'da yargılanacak kişiler arasında sayılmamıştır. TBMM bünyesinde sadece TBMM Başkanı bu yetki kapsamına alınmıştır. Milletvekillerinin görev suçları durumunda öncelikle yasama dokunulmazlıklarının kaldırılması ve ardından genel mahkemelerde yargılanmaları söz konusudur.

Step-by-Step Solution

Yetkili mahkemeyi belirle

Yüce Divan görevini Anayasa Mahkemesi (AYM) yerine getirir.

Anayasa'nın

148

. maddesi bu yetkiyi AYM'ye vermiştir.

Kapsama dahil olan kişileri listele

Cumhurbaşkanı, yardımcıları, bakanlar, TBMM Başkanı, yüksek yargı üyeleri ve kuvvet komutanları dahildir.

2017

anayasa değişikliği ile yürütme ve askeri kanattaki bazı unvanlar güncellenmiştir.

Seçeneklerdeki unvanı karşılaştır

Milletvekilleri bu listede yer almamaktadır.

Milletvekilleri görev suçları için genel hükümlere tabidir (dokunulmazlık kaldırılırsa).

Key Concept

Yüce Divan Yargılama Yetkisi ve Kişi Bakımından Kapsamı

Hints

Yüce Divan, devletin en üst kademesindeki kişileri görev suçları için yargılar; ancak milletvekillerinin yargılanma usulü 'yasama dokunulmazlığı' başlığı altında farklı düzenlenmiştir.

2017

değişikliği ile Jandarma Genel Komutanı listeden çıkarılmıştır, ancak TBMM üyeleri (milletvekilleri) hiçbir zaman bu listede yer almamıştır.

TBMM içinden sadece Meclis Başkanı'nın Yüce Divan'da yargılanabildiğini hatırlayın; bu durum diğer milletvekilleri için geçerli değildir.

Practice More

Yüce Divan'da savcılık görevini kimin yürüttüğünü ve kararlara karşı 'yeniden inceleme' başvurusunun nereye yapıldığını inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Anayasa'daki listeyi gruplandırarak ezberlemek: Yürütme (CB, CB Yard., Bakanlar), Yasama (TBMM Başkanı), Yargı (AYM, Yargıtay, Danıştay, Sayıştay, HSK Üyeleri) ve Ordu (Genelkurmay ve Kuvvet Komutanları). Bu gruplar dışındakiler genel mahkemelere gider.

Estimated Time:45s

Question 358Question →

$1982$ Anayasası'na göre Anayasa Mahkemesi, norm denetiminin yanı sıra çeşitli yargısal ve idari görevleri de bünyesinde barındıran en üst yargı organıdır. Mahkemenin güncel görev ve yetki sınırları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi mahkemenin yetki alanına giren hususlar bakımından yanlıştır?

Siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin denetimini yapmak ve bu süreçte Sayıştay'dan teknik yardım almak.

Anayasa değişikliklerini; sadece teklif, oylama çoğunluğu ve ivedilikle görüşülme şartına uyulup uyulmadığı hususları bakımından denetlemek.

Bireysel başvuruları karara bağlamak için, ihlal edildiği iddia edilen hakkın hem Anayasa'da hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde ortak korunan haklardan olmasını şart koşmak.

Genelkurmay Başkanı, TBMM Başkanı ve Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı'nı görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılamak.

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin başkanlığını yürütmek üzere kendi asıl üyeleri arasından bir üyeyi bu mahkemenin başkanı olarak görevlendirmek.

Show answer & explanation

Answer: Genelkurmay Başkanı, TBMM Başkanı ve Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı'nı görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılamak.

Answer

Anayasa Mahkemesi; Cumhurbaşkanını, TBMM Başkanını, Bakanları ve Genelkurmay Başkanını Yüce Divan'da yargılama yetkisine sahipken, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı bu listede yer almamaktadır.

Doğru seçenek Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı ifadesidir.

1982

Anayasası'nın

148

. maddesinde Yüce Divan'da yargılanacak kişiler tek tek sayılmıştır. Bu listede TBMM Başkanı, Genelkurmay Başkanı, Kuvvet Komutanları ve yüksek yargı organlarının başkan ve üyeleri yer alırken, MİT Başkanı yer almaz. MİT Başkanı'nın yargılanması özel kanun hükümlerine tabidir ve Yargıtay'da gerçekleştirilir.

Step-by-Step Solution

Yüce Divan listesinin kontrol edilmesi

Genelkurmay Başkanı ve TBMM Başkanı'nın listede olduğu görülür.

Yüce Divan yetkisinin kapsamını belirlemek.

Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı'nın statüsünün incelenmesi

MİT Başkanı'nın Anayasa'da sayılan yüksek görevliler listesinde bulunmadığı tespit edilir.

İstisnai yargılama yetkisinin sadece Anayasa'da belirtilen kişilerle sınırlı olması.

2017 değişiklikleri ile kaldırılan unvanların hatırlanması

Jandarma Genel Komutanı gibi isimlerin artık listede olmadığı ancak MİT Başkanı'nın hiçbir zaman dahil edilmediği kesinleştirilir.

Güncel mevzuat kontrolü.

Key Concept

Anayasa Mahkemesi'nin Yüce Divan Yetkisi

Hints

Yüce Divan'da yargılananlar listesi sınırlıdır; özellikle 2017'de Jandarma Genel Komutanı'nın bu listeden çıkarıldığını ve bürokratik atamaların çoğunun listede olmadığını hatırlayın.

Practice More

Yüce Divan'da yargılanan askerlerin sadece Genelkurmay Başkanı ve Kuvvet Komutanları olduğunu, alt kademe veya diğer idari başkanlıkların dahil olmadığını not edin.

Estimated Time:1m 30s

Question 359Question →

Bir yerel mahkeme, bakmakta olduğu bir uyuşmazlıkta uygulanacak olan kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. Anayasa Mahkemesi, kendisine gelen bu başvuruyu $5$ aylık anayasal süre içinde sonuçlandırmamıştır. Bunun üzerine mahkeme, mevcut kanun hükümlerine göre davanın esası hakkında bir hüküm kurmuştur. Ancak bu hüküm henüz "kesinleşmeden" Anayasa Mahkemesinin ilgili kanun hükmünü iptal ettiğine dair karar Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.

$1982$ Anayasası'nın $152$ . maddesi uyarınca, bu durumda yargılama süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi uygulanmalıdır?

Yerel mahkemenin kararı henüz kesinleşmediği için, mahkeme Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararına uymak ve uyuşmazlığı bu doğrultuda yeniden karara bağlamak zorundadır.

5

aylık sürenin dolmasıyla mahkemenin yürürlükteki kanuna göre karar verme yetkisi tam olarak doğmuş olduğundan, Anayasa Mahkemesi'nin sonradan gelen kararı bu davada dikkate alınmaz.

Anayasa Mahkemesi kararlarının geriye yürümezliği ilkesi gereği, iptal kararı sadece yerel mahkemenin kararından sonra açılacak olan yeni davaları etkiler.

Yerel mahkemenin esas hakkındaki hükmünü taraflara tefhim etmesiyle (açıklamasıyla) birlikte, itiraz konusu hükmün o dava üzerindeki anayasallık denetimi süreci hukuken sona erer.

Dosya bu aşamada üst mahkemede (İstinaf veya Temyiz) bulunuyorsa, üst mahkemeler sadece ilk derece mahkemesinin karar tarihindeki mevzuatla bağlı kalarak inceleme yapar.

Show answer & explanation

Answer: Yerel mahkemenin kararı henüz kesinleşmediği için, mahkeme Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararına uymak ve uyuşmazlığı bu doğrultuda yeniden karara bağlamak zorundadır.

Answer

Yerel mahkeme kararı henüz kesinleşmediği için mahkemenin Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararına uyması ve uyuşmazlığı bu doğrultuda sonuçlandırması zorunludur.

Anayasa'nın

152

. maddesinin

3

. fıkrasına göre, Anayasa Mahkemesi işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını vermezse yerel mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır. Ancak, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı, yerel mahkemenin kararı kesinleşinceye kadar gelirse, mahkeme (ilk derece veya üst derece mahkemesi fark etmeksizin) bu iptal kararına uymak zorundadır. Senaryoda kararın henüz kesinleşmediği belirtildiği için iptal kararı uygulanmalıdır.

Step-by-Step Solution

Dava sürecindeki itiraz mekanizmasını tanımlama

Görülmekte olan bir davada uygulanan normun AYM'ye taşınması 'Somut Norm Denetimi' (İtiraz Yolu) olarak adlandırılır.

Uyuşmazlığın hangi hukuki prosedüre tabi olduğunu belirlemek için gereklidir.

Beş aylık sürenin hukuki sonucunu analiz etme

AYM

5

ay içinde karar vermezse, mahkeme mevcut kanuna göre davayı sonuçlandırabilir.

Yargılamanın sürüncemede kalmasını engellemek amacıyla Anayasa tarafından tanınmış bir haktır.

Kararın kesinleşme durumunu ve AYM kararının vaktini değerlendirme

Eğer AYM kararı, yerel mahkemenin kararı 'kesinleşmeden' gelirse, mahkeme bu karara uymak zorundadır.

1982

Anayasası'nın

152/3

. maddesindeki açık hüküm gereğidir.

Key Concept

Somut Norm Denetiminde Kararın Kesinleşmesine Kadar AYM Kararının Bağlayıcılığı

Hints

Anayasa'nın

152

. maddesinde

5

aylık sürenin dolmasının mahkemeye tanıdığı yetkiyi ve bu yetkinin sınırını düşünün.

AYM'nin iptal kararının yerel mahkemeyi bağlaması için davanın hangi aşamada olması gerektiğine (kesinleşme durumu) odaklanın.

Practice More

Anayasa Mahkemesi'nin esastan red kararından sonra aynı hüküm için kaç yıl süreyle itiraz yoluna başvurulamayacağını ve bu sürenin ne zaman başladığını tekrar edin.

Estimated Time:1m 40s

Question 360Question →

$1982$ Anayasası'nda düzenlenen "Mahkemelerin Bağımsızlığı" ( $138$ . madde), "Hâkimlik ve Savcılık Teminatı" ( $139$ . madde) ve "Hâkim ve Savcılık Mesleği" ( $140$ . madde) hükümleri ile bu makamların denetim süreçleri birlikte değerlendirildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Hâkimlerin ve savcıların idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlı olmaları, yargı yetkisinin bağımsızlığına anayasal bir istisna teşkil etmez.

Adalet Bakanlığına bağlı adalet müfettişlerinin denetim yetkisi, hâkim ve savcıların yargısal takdir yetkisine giren kararlarının hukuki yerindeliğini denetlemeyi de kapsar.

Yasama organı, görülmekte olan bir davanın içeriğiyle ilgili olarak mahkemelere veya hâkimlere emir ve talimat veremeyeceği gibi tavsiye ve telkinde de bulunamaz.

Hâkimlik teminatı gereği, bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması hâlinde dahi hâkimler, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun bırakılamazlar.

Hâkim ve savcılar, kendi istemleri dışında Anayasa'da belirtilen yaştan önce emekliye sevk edilemezler; ancak disiplin cezası veya suç mahkûmiyeti gibi anayasal istisnalar saklıdır.

Show answer & explanation

Answer: Adalet Bakanlığına bağlı adalet müfettişlerinin denetim yetkisi, hâkim ve savcıların yargısal takdir yetkisine giren kararlarının hukuki yerindeliğini denetlemeyi de kapsar.

Answer

Adalet Bakanlığı müfettişlerinin denetim yetkisinin yargısal takdir yetkisini ve kararların yerindeliğini kapsaması yanlıştır.

Doğru yanıt olan seçenek yanlıştır çünkü Adalet Bakanlığı müfettişlerinin denetim yetkisi hâkimlerin "yargısal takdir yetkisini" veya "kararların hukuki yerindeliğini" kapsamaz. Anayasa'nın

140

. maddesine göre müfettişler, hâkim ve savcıların görevlerini kanun, yönetmelik ve idari genelgelere uygun yapıp yapmadıklarını denetler. Kararın hukuka uygunluğu sadece bir üst mahkeme denetimiyle (istinaf/temyiz) incelenebilir; aksi durum yargı bağımsızlığını (

138

. madde) ihlal eder.

Step-by-Step Solution

138

. maddeyi analiz et.

Yargı yetkisinin kullanılmasında hiçbir makamın emir, talimat veya telkinde bulunamayacağı saptanır.

Yargı bağımsızlığının sınırlarını belirlemek için.

140

. maddeyi denetim yönünden incele.

Müfettiş denetiminin kapsamının "idari görevler" ve "kanun/yönetmeliklere uygunluk" ile sınırlı olduğu görülür.

İdari denetim ile yargısal bağımsızlık arasındaki çizgiyi bulmak için.

Yargısal takdir yetkisini değerlendir.

Hâkimin bir davada verdiği hükmün içeriği (yerindelik), ancak üst mahkeme (kanun yolu) tarafından denetlenebilir.

Müfettiş denetiminin hukuki sınırını belirlemek için.

Key Concept

Hâkimlerin İdari Denetimi ile Yargısal Bağımsızlık Ayrımı

Hints

Adalet Bakanlığı müfettişlerinin hangi tür görevleri denetleyebileceğine dikkat edin.

Hâkimin verdiği bir kararın içeriği bir müfettiş tarafından 'yanlış' bulunup değiştirilebilir mi?

Yargısal takdir yetkisi bağımsızlığın özüdür; müfettişler ise sadece idari (personel, mesai, yazışma usulü vb.) denetim yapar.

Practice More

HSK'nın disiplin cezası verme yetkisi ile Adalet Bakanlığının idari denetim yetkisi arasındaki farkları inceleyin.

Estimated Time:2m 0s

PreviousPage 18 / 47Next

Yargı

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution