Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası
778 questions
Türkiye'nin jeopolitik konumu, kıtalar arası geçiş güzergahında bulunması nedeniyle transit ticaretin gelişmesine büyük katkı sağlamaktadır. Özellikle Doğu Karadeniz kıyısındaki limanlar ile Doğu Anadolu üzerinden komşu ülkelere (özellikle İran'a) uzanan ticaret yolu, bölge ekonomisi için stratejik bir öneme sahiptir.
Bu güzergah üzerinde yer alan Zigana ve Kop geçitlerinin yeni tünellerle modernize edilerek ulaşım süresinin kısaltılması ve güvenliğinin artırılması, aşağıdaki limanlardan hangisinin art bölgesini (hinterland) genişleterek transit ticaret kapasitesini en çok artırmıştır?
Türkiye’de hayvancılık faaliyetleri ile doğal bitki örtüsü arasında sıkı bir ilişki vardır. Özellikle yaz yağışlarının etkisiyle oluşan ve yaz boyu yeşil kalan gür otlaklar (alpin çayırlar), mera hayvancılığına uygun ortam hazırlar. Buna göre, Kuzeydoğu Anadolu'da (Erzurum-Kars-Ardahan çevresi) bu doğal koşullara bağlı olarak en yaygın yürütülen hayvancılık faaliyeti aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'nin bölgesel kalkınma planları içerisinde yer alan Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi (YHGP); Amasya, Çorum, Samsun ve Tokat illerini kapsamaktadır. Bu projenin, Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) veya Konya Ovası Projesi (KOP) gibi sulama odaklı projelerden ayrılan en temel hazırlanma gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'de iç ticaretin canlı olmasında bölgelerin üretim potansiyelleri ve uzmanlaştıkları ekonomik faaliyet kollarının farklı olması temel rol oynar. Bu durum, bazı bölgelerin diğer bölgelere hammadde göndermesine, bazı bölgelerin ise işlenmiş ürünleri (mamul madde) dağıtmasına neden olur.
Buna göre, Türkiye'deki bölgeler arası iç ticaret akışı dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi "hammadde veya yarı işlenmiş madde" sevkiyatına örnek gösterilemez?
Kırsal bir yörede ikamet eden ve mülkiyetinde tarım arazisi bulunmayan bir girişimci, başlangıç sermayesi oldukça düşük olan ve toprağa bağlı kalmadan yürütülebilecek bir hayvancılık faaliyeti ile ek gelir elde etmek istemektedir. Yaşadığı yörenin zengin çiçek florasına ve polen potansiyeline sahip çeşitli bitki topluluklarını barındırması, bu girişimci için en önemli doğal avantajdır.
Sözü edilen girişimcinin ekonomik kısıtları ve yöresel imkanları dikkate alındığında, yönelmesi gereken en uygun hayvancılık faaliyeti aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'de tarımsal üretimin planlanması ve yürütülmesinde doğal koşulların yanı sıra devlet politikaları da önemli bir rol oynamaktadır. Bazı tarım ürünlerinin ekim alanları; kaliteyi korumak, uyuşturucu üretimini denetlemek veya halk sağlığını gözetmek gibi nedenlerle sınırlandırılmıştır. Sulak ve durgun su alanlarında yetiştirilen, ancak sivrisineklerin üreme alanı haline gelerek sıtma hastalığına yol açabildiği gerekçesiyle yerleşim merkezlerinin çevresinde üretimi yasaklanan tarım ürünü aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'de modern yöntemlerle yapılan besi ve kümes hayvancılığına dayalı sanayi tesislerinin (et ve süt ürünleri fabrikaları) büyük bir bölümünün Marmara ve Ege bölgelerindeki büyük şehirlerin çevresinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu sanayi kollarının kuruluş yeri seçiminde etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'de hayvancılık faaliyetleri ile doğal çevre koşulları arasında yakın bir ilişki bulunmaktadır. Örneğin; yaz yağışlarıyla yeşeren gür çayırlar Erzurum-Kars çevresinde büyükbaş hayvancılığı, bozkır (step) bitki örtüsü ise İç Anadolu'da küçükbaş hayvancılığı yaygınlaştırmıştır.
Bu doğrultuda; İç Anadolu Bölgesi'nin iklim koşullarına uyum sağlamış, tüyü (moher) dünya çapında tekstil sanayisinde değerli bir hammadde olarak kullanılan küçükbaş hayvan türü ve bu türün yetiştiriciliğinde ilk sırada yer alan merkez eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Türkiye'de dağların genel olarak doğu-batı doğrultusunda uzanması, ulaşım ağlarının güzergâhları ve yol yapım maliyetleri üzerinde doğrudan bir etkiye sahiptir. Alp-Himalaya kıvrım kuşağının bir parçası olan bu dağ sıraları, ulaşım sistemlerinin gelişim yönünü büyük ölçüde belirlemiştir.
Buna göre, yer şekillerinin ulaşım üzerindeki etkisi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Türkiye'de konserve ve salça sanayisine ait tesislerin büyük bir bölümü Güney Marmara ve Ege kıyıları gibi sebze ve meyve tarımının yoğun olduğu alanlarda toplanmıştır. Bu durum, söz konusu sanayi kolunun kuruluş yerinin belirlenmesinde aşağıdakilerden hangisinin temel faktör olduğunu kanıtlar?
Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçimi üzerinde etkili olan faktörler incelendiğinde; bazı sanayi kollarının hammaddenin çabuk bozulabilir olması veya taşıma maliyetlerinin yüksekliği nedeniyle doğrudan üretim alanlarına kurulduğu görülür. Ancak bazı merkezlerde, hammadde üretimi olmamasına rağmen ulaşım ve pazar olanaklarının gelişmiş olması belirli sanayi kollarının bu alanlarda yoğunlaşmasını sağlamıştır.
Buna göre, aşağıdaki şehir ve bu şehirde gelişmiş olan sanayi kolu eşleştirmelerinden hangisinin kuruluş yeri seçiminde "hammaddeye yakınlık" ilkesinin payı diğerlerinden daha düşüktür?
Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kullanılan kaynakların çeşitliliği ve bu kaynakların üretim stabilitesi (sürekliliği), ülkenin jeolojik yapısı ve iklim özellikleriyle yakından ilişkilidir. Bazı enerji kaynakları hava koşullarına bağlı olarak değişkenlik gösterirken, bazıları ise yıl boyu sabit üretim kapasitesi sunabilmektedir.
Buna göre, Türkiye'deki enerji kaynaklarının kullanım özellikleri ve santral yapıları dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Türkiye'de dağların kıyı çizgisine paralel uzanması, kıyı limanlarının iç kesimlerle olan ticari ve ulaşım bağlantısını (hinterland) zorlaştıran temel unsurdur. Bu engeli aşmak ve ulaşım standartlarını yükseltmek amacıyla inşa edilen geçit ve tüneller, ilgili limanların ekonomik canlılığı üzerinde doğrudan belirleyicidir. Buna göre, aşağıda verilen liman ve bu limanın art bölge (hinterland) bağlantısını sağlayan ana geçit/tünel eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Türkiye'de yer şekillerinin çeşitliliği, özellikle karstik aşınım ve birikim şekillerinin yaygın olduğu alanlarda mağara turizminin gelişmesine olanak sağlamıştır. Birçok mağara, hem doğal sarkıt ve dikitleri hem de arkeolojik kalıntıları ile önemli birer turizm merkezidir.
Buna göre, aşağıdaki mağara ve bulunduğu il eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Türkiye'nin topografik yapısı, ulaşım türlerinin gelişimini ve bölgesel dağılımını önemli ölçüde sınırlandırmıştır. Özellikle dağ sıralarının uzanış yönü, bazı bölgelerin iç kesimlerle olan ekonomik bağlarını zayıflatırken bazı bölgelerin gelişimini hızlandırmıştır. Bu coğrafi gerçeklikler göz önüne alındığında, Türkiye'deki ulaşım ağları hakkında yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?
Türkiye'nin dış ticaretinde ürünlerin sevkiyatı sırasında tercih edilen ulaşım yöntemleri; ürünün cinsi, ekonomik değeri, taşınma süresi ve maliyeti gibi kriterlere göre farklılık göstermektedir. Türkiye'nin güncel dış satım (ihracat) verileri değer (Dolar) bazında analiz edildiğinde, kullanılan ulaşım yollarının paylarına göre en yüksekten en düşüğe doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Türkiye'de uygulanan bölgesel kalkınma projelerinin her birinin öncelikli birer ekonomik veya çevresel hedefi bulunmaktadır. Bazı projeler sulama yatırımlarıyla tarımsal verimi artırmayı amaçlarken, bir proje özellikle akış rejimi düzensiz olan bir akarsu çevresindeki sel, taşkın ve erozyon gibi doğal afetleri kontrol altına almayı ve nehir kirliliğini önlemeyi temel amaç edinmiştir.
Bu özellikler aşağıdaki bölgesel kalkınma projelerinden hangisinin temel vizyonu içerisinde yer almaktadır?
Türkiye'de özellikle Doğu Karadeniz Bölümü'nde yoğunlaşan ve "Yeşil Yol" gibi projelerle altyapısı güçlendirilen yayla turizmi, bölgenin ekonomik kalkınmasında stratejik bir rol oynamaktadır. Bu turizm faaliyetinin karakteristik özellikleri ve gelişim süreci dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi bölgenin coğrafi ve iklimsel koşullarıyla bağdaşmaz?
Türkiye'de özellikle Konya'nın Seydişehir ilçesinde zengin yatakları bulunan, hafifliği ve dayanıklılığı nedeniyle uçak ve otomobil sanayisinde yaygın olarak kullanılan maden aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'de orman varlığının yatay ve dikey yöndeki dağılışı üzerinde coğrafi faktörler doğrudan etkilidir. Ormanların kıyıdan itibaren başladığı seviyeyi ifade eden "alt sınır" ile ağaç yetişme sınırının son bulduğu "üst sınır" bölgeden bölgeye farklılık gösterir. Örneğin; Karadeniz Bölgesi'nde ormanlar deniz kıyısından ( metre) başlarken, İç Anadolu Bölgesi'nde ormanların yaklaşık metreden sonra başladığı görülür. Diğer yandan, orman üst sınırı Akdeniz'den Karadeniz'e doğru gidildikçe genel olarak alçalmaktadır.
Buna göre, Türkiye'de ormanların "alt sınırını" ve "üst sınırını" belirleyen temel coğrafi faktörler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?