Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Ülkemizin iç kesimlerinde ve güneyinde geniş alanlar kaplayan step iklimi sahalarında, su kısıtlılığını aşmak amacıyla hayata geçirilen büyük ölçekli altyapı yatırımları (Konya Ovası Projesi ve Güneydoğu Anadolu Projesi gibi), tarımsal desende köklü değişimlere yol açmıştır. Her iki proje alanı da genel hatlarıyla benzer düşük yağış rejimine sahip olmasına rağmen, sulama altyapısının tamamlanması her endüstri bitkisinin bu iki havzada da aynı ticari başarıyla yetiştirilebileceği anlamına gelmemektedir.

Buna göre, sulama olanaklarına kavuşulmasına rağmen aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin KOP kapsamındaki yörelerde ekonomik olarak yetiştirilemeyip, GAP havzasında en çok tercih edilen endüstri bitkilerinden biri hâline gelmesi, bu iki saha arasındaki hangi coğrafi farklılıkla doğrudan açıklanır?

Türkiye'de tarımsal hammadde ile sanayi tesisleri arasındaki ilişkiyi en iyi yansıtan ürünlerden biri şeker pancarıdır. $1926$ yılında Uşak ve Alpullu'da başlayan şeker üretimi, günümüzde ülkenin pek çok iç kesimine yayılmıştır. Bu ürünün coğrafi dağılışı ve sanayi ile entegrasyonu belirli doğal ve ekonomik kurallara dayanır.

Şeker pancarı tarımı ve şeker sanayisinin Türkiye'deki genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlış bir bilgidir?

Türkiye'de ormanların dağılışı ile yağış ve nem miktarı arasında doğrudan bir ilişki bulunmaktadır. Nemliliğin fazla ve yağış rejiminin düzenli olduğu alanlar, orman varlığı bakımından daha zengindir. Buna göre, doğal koşulları göz önüne alındığında Türkiye'nin toplam orman varlığı içerisinde en yüksek paya sahip olan coğrafi bölge aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, maden çeşitliliği bakımından zengin bir ülke olmasına rağmen bazı madenlerin rezervleri ve işletim alanları oldukça kısıtlıdır. Özellikle uzay teknolojileri, uçak ve gemi yapımı ile savunma sanayisinde kullanılan, erime noktası oldukça yüksek olan ve Türkiye'deki en önemli yatakları Bursa (Uludağ) çevresinde bulunan yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de yer şekillerinin ve jeolojik yapının çeşitliliği, doğal turizm potansiyelinin zenginleşmesini sağlamıştır. Özellikle çözünebilen (karstik) kayaçların yaygın olduğu alanlarda mağaralar, travertenler ve obruklar turizm açısından büyük önem taşır.

Buna göre, aşağıdaki turizm merkezlerinden hangisinin oluşumunda karstik süreçlerin doğrudan bir etkisi bulunmamaktadır?

Türkiye, yer altı kaynakları bakımından çeşitlilik gösteren bir ülke olmasına rağmen, bazı madenlerin rezervleri iç tüketimi karşılamaya yetmemektedir. Bu nedenle, tarımsal verimliliği artırmak amacıyla kullanılan yapay gübre sanayisinin temel ham maddesi olan bu maden, yerli üretimin kısıtlı olması sebebiyle büyük oranda ithal edilmektedir. Ülkemizde bu madenin çıkarıldığı en önemli yataklar Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde, Mardin'in Mazıdağı ilçesinde yer almaktadır.

Bu parçada özellikleri ve çıkarım alanı belirtilen yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de ulaşım ağlarının tasarımı ve inşaat maliyetleri üzerinde en belirleyici faktör yer şekilleridir. Özellikle dağ sıralarının uzanış yönü, yol yapımı sırasında aşılması gereken engelleri (tünel, viyadük, geçit) doğrudan belirler. Buna göre, yer şekillerinin sağladığı doğal koridorlar sayesinde aşağıdaki güzergâhların hangisinde kara yolu yapım maliyetinin daha düşük olması beklenir?

Türkiye'de hayata geçirilen bölgesel kalkınma projeleri, ilgili bölgelerin sahip olduğu coğrafi özellikler ve ekonomik altyapı gözetilerek planlanmıştır. Zonguldak-Bartın-Karabük (ZBK) Projesi, bu projeler arasında sanayi ve madencilik odaklı yapısıyla diğerlerinden ayrılmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi ZBK Projesi'nin temel amaçları ve uygulama alanları arasında gösterilemez?

Türkiye'nin morfolojik yapısı incelendiğinde, dağların uzanış doğrultusunun ulaşım ağlarının hem yönünü hem de yapım maliyetlerini doğrudan etkilediği görülür. Özellikle kıyı bölgeleri ile iç kesimler arasındaki bağlantıda, dağların kıyıya paralel uzandığı alanlarda tünel ve viyadük ihtiyacı artarken, dağların kıyıya dik uzandığı veya çöküntü alanlarının bulunduğu yerlerde ulaşım daha kolay sağlanır.

Buna göre, aşağıdaki güzergâhların hangisinde yapılacak olan bir kara yolu projesinde, yer şekillerinden kaynaklanan birim maliyetin (tünel, yarma ve viyadük ihtiyacı bakımından) diğerlerine göre daha düşük olması beklenir?

Türkiye'de uygulanan bölgesel kalkınma projeleri, illerin coğrafi özellikleri ve ekonomik potansiyelleri doğrultusunda planlanmıştır. Doğu Karadeniz Projesi ($DOKAP$); özellikle engebeli yer şekilleri, yüksek eğim ve bol yağışın hâkim olduğu Doğu Karadeniz illerinde sosyo-ekonomik gelişimi sağlamayı hedefler.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi $DOKAP$ kapsamında yürütülen temel strateji ve hedeflerden biri değildir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağı, ulaşım, pazar ve su kaynakları gibi faktörler dikkate alınır. Bazı tesislerin yer seçiminde hammaddenin çıkarıldığı alana yakınlık temel alınırken, bazılarında ise işlenmiş ürünün pazarlanması veya hammaddenin getirilmesi için liman ve demir yolu gibi ulaşım olanakları ön plana çıkar.

Buna göre, aşağıda verilen sanayi tesisi ve bu tesisin kuruluş yerinin belirlenmesindeki temel faktör eşleştirmelerinden hangisi "ulaşım" faktörüne örnek gösterilebilir?

Türkiye'de hayvancılık faaliyetleri, doğal çevre koşullarına olan bağımlılık düzeyine göre ekstansif (geleneksel) ve intensif (modern) yöntemler olarak sınıflandırılmaktadır. Son yıllarda özellikle Marmara ve Ege gibi sanayileşmiş bölgelerde modern tesislerin sayısında ve üretim payında belirgin bir artış yaşanmıştır.

Bu modernleşme süreci ve intensif hayvancılığın coğrafi dağılım özellikleri dikkate alındığında, bu faaliyetlerin yürütüldüğü alanlar için aşağıdakilerden hangisi söylendiğinde doğru bir çıkarım yapılmış olur?

Türkiye, yer şekillerinin çeşitliliği ve buna bağlı olarak gelişen bitki örtüsü zenginliği sayesinde arıcılık faaliyetleri açısından büyük bir potansiyele sahiptir. Bu durum, farklı coğrafi bölgelerde o yörenin bitki topluluğuna özgü bal türlerinin üretilmesini sağlamıştır.

Buna göre, aşağıda verilen bal türü ve bu balın üretiminde ön planda olan yöre eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Aşınmaya ve yüksek ısıya karşı çok dirençli olduğu için özel çelik üretiminde, ampul flamanı yapımında ve savunma sanayisinde yaygın olarak kullanılan stratejik bir madendir. Türkiye'de en önemli rezervleri Marmara Bölgesi'nde, özellikle Bursa-Uludağ'da yoğunlaşmıştır.

Yukarıda özellikleri ve çıkarım alanı belirtilen yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de turizm potansiyelinin oluşumunda ve çeşitlenmesinde hem doğal (fiziki) hem de beşerî faktörler birlikte rol oynamaktadır. Bazı turizm faaliyetleri doğrudan atmosferik kökenli (iklimsel) süreçlerle şekillenirken, bazıları ise yer kabuğunun yapısı ve jeolojik özelliklerle ilişkilidir.

Buna göre, aşağıda verilen merkez ve bu merkezde gelişen turizm türü eşleştirmelerinden hangisinin ortaya çıkmasında iklim koşullarının (sıcaklık, güneşlenme, yağış vb.) doğrudan etkisi diğerlerine göre daha azdır?

Aşağıdaki tabloda Türkiye'deki bazı özel ekonomik bölge türleri ve bu bölgelerin temel özellikleri verilmiştir:

Tabloda X ile gösterilen ve Türkiye'nin dış ticaretini canlandırmak amacıyla oluşturulan bölge türü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de manda (camış) yetiştiriciliği; bataklıklar, akarsu boyları ve göl kenarları gibi sulak alanların varlığına biyolojik olarak sıkı sıkıya bağlı bir faaliyettir. Diğer sığır türlerine göre ter bezlerinin azlığı nedeniyle vücut ısısını dengelemek için suya ve çamura ihtiyaç duyan bu hayvanlar, özellikle geleneksel gıda sanayisinde (kaymak, yoğurt vb.) yüksek ekonomik değere sahiptir. Buna göre, manda yetiştiriciliğinin Türkiye'deki coğrafi dağılışı ve özellikleri hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusu ve yükselti özellikleri, ulaşım ağlarının inşası ve güzergah seçimi üzerinde belirleyici bir role sahiptir. Özellikle dağların kıyı şeridine paralel uzandığı bölgelerde, kıyı ile iç kesimler arasındaki ticari ve sosyal hareketlilik belirli doğal geçitler veya modern tüneller aracılığıyla sürdürülmektedir.

Buna göre, aşağıdaki liman - geçit eşleştirmelerinden hangisi, söz konusu limanın art bölgesiyle (hinterland) olan karayolu bağlantısını sağlayan temel güzergah dikkate alındığında yanlıştır?

Türkiye'nin sahip olduğu yer şekilleri, iklim çeşitliliği ve zengin kültürel geçmişi, ülkenin farklı bölgelerinde çeşitli turizm faaliyetlerinin gelişmesine olanak sağlamıştır. Özellikle yer şekillerine bağlı olarak kış ve yayla turizmi, iklim özelliklerine bağlı olarak deniz turizmi, jeolojik yapıya bağlı olarak ise termal turizm gelişme göstermiştir.

Buna göre, aşağıdaki şehir ve bu şehirle özdeşleşen turizm türü eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

ASELSAN, ROKETSAN ve TUSAŞ gibi Türkiye'nin önde gelen savunma sanayisi kuruluşlarının tesisleri incelendiğinde, bu yatırımların çok büyük bir kısmının Ankara ve çevresinde kümelendiği görülmektedir. Bu sanayi kolunun yer seçiminde aşağıdakilerden hangisi daha belirleyici olmuştur?