Türkiye'de Sanayi

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde kullanılan "Maliyet Minimizasyonu" ilkesine göre; işlenecek hammadde işlem sonrasında ağırlığının $\%50$'sinden fazlasını kaybediyorsa (fire veriyorsa) tesis hammaddeye; mamul madde hammaddeye göre çok daha hacimli, kırılgan veya taşınması maliyetliyse tesis pazar alanına yakın kurulur.

Buna göre, aşağıda verilen sanayi dalı ve yer seçimi gerekçesi eşleştirmelerinden hangisi, coğrafi gerçeklerle bağdaşmayan hatalı bir örnek teşkil eder?

Sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken üretilecek ürünün niteliğine ve sektörel özelliklere göre ham madde, pazar, enerji veya ulaşım faktörleri ön plana çıkabilmektedir. Örneğin, orman ürünleri sanayisinin bir kolu olan kereste fabrikaları taşıma maliyetlerini düşürmek amacıyla genellikle orman alanlarının yoğun olduğu yörelerde kurulurken; aynı ana sektörün bir diğer kolu olan mobilya sanayisi, daha çok nüfusun yoğun olduğu tüketim merkezlerinde ve ulaşım ağlarının geliştiği alanlarda toplanmıştır.

Buna göre, aşağıdaki illerimizden hangisinin mobilya sanayisinde Türkiye çapında ön plana çıkması, ham maddeye yakınlıktan ziyade doğrudan pazar, ulaşım ve sermaye birikimi faktörleriyle açıklanır?

Türkiye’de tarımsal verimliliği artırmak amacıyla yaygın olarak kullanılan suni gübre üretimi, hammadde (fosfat, potasyum vb.) bakımından önemli ölçüde dışa bağımlıdır. Bu durum, fabrikaların kuruluş yeri seçiminde belirleyici bir rol oynamıştır.

Buna göre; Bandırma, Mersin ve İskenderun gibi şehirlerde gübre fabrikalarının yoğunlaşmış olmasında aşağıdakilerden hangisi temel gerekçedir?

Türkiye'de otomotiv sanayisinin Bursa, Kocaeli, Sakarya ve İstanbul gibi illerde yoğunlaşmasında;

$I$. Ham madde kaynaklarına yakınlık
$II$. Ulaşım ve pazarlama olanakları
$III$. Kalifiye iş gücü potansiyeli

faktörlerinden hangileri daha fazla etkili olmuştur?

Türkiye'de gemi inşası ve tersanecilik faaliyetleri özellikle son yirmi yılda büyük bir gelişim göstererek dünya pazarında önemli bir konuma ulaşmıştır. Günümüzde İstanbul'da Tuzla ve Pendik kıyıları ile Yalova'da Altınova hattı, bu sanayi kolunun en yoğunlaştığı merkezler haline gelmiştir. Bu bölgelerin tersane kurulumu için seçilmesinde kıyı derinliği ve korunaklı körfez yapısı gibi doğal faktörler rol oynamış olsa da, bazı ekonomik ve beşerî faktörler temel belirleyici olmuştur.

Buna göre, Marmara Denizi'nin doğu kıyılarında gemi sanayisinin bu denli yoğunlaşmasında aşağıdakilerden hangisinin payı diğerlerinden daha fazladır?

Türkiye'de bazı tarımsal ürünler, tarladan hasat edildikten sonra kısa süre içinde işlenmezse su kaybederek fire verir veya hızla bozularak ekonomik değerini yitirir. Bu özellikleri taşıyan ürünleri işleyen sanayi tesislerinin, taşıma süresini ve maliyetini en aza indirmek için mutlaka üretim alanlarının yakınına kurulması gerekmektedir.

Buna göre, kuruluşu sırasında "hammaddeye yakınlık" zorunluluğunun aşağıdaki sanayi tesislerinin hangisinde en fazla olduğu söylenebilir?

Çimento, tuğla ve kiremit gibi toprağa dayalı sanayi tesisleri; Türkiye'nin hemen her bölgesinde ve pek çok ilinde faaliyet göstermektedir.

Bu sanayi kollarının ülke genelinde bu kadar yaygın bir dağılış göstermesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de sanayi tesislerinin yer seçiminde; nakliye maliyetini düşürmek için hammaddeye, üretim sürecindeki yüksek ihtiyacı karşılamak için enerji kaynaklarına veya mamul maddenin dağıtımı için ulaşım ve pazar olanaklarına yakınlık tercih edilir. Ancak sınırlı sayıda merkez, hem hammadde kaynağının zenginliği hem de ağır sanayi üretiminin gerektirdiği devasa enerji (elektrik) ihtiyacının bölgeye yakın bir kaynaktan karşılanabilmesi açısından çifte avantaja sahiptir.

Bu açıklamaya göre, aşağıdaki merkezlerin hangisinde faaliyet gösteren sanayi tesisi bu durumu en iyi şekilde örneklendirir?

Tarım ürünlerini işleyen sanayi tesislerinin önemli bir kısmı, ürünün çabuk bozulma riski veya yüksek taşıma maliyetleri nedeniyle doğrudan tarımın yapıldığı yerlere veya çok yakınına kurulur. Ancak bazı tarımsal ham maddelerin bozulma riski düşüktür ve balyalanarak ya da paketlenerek uzun mesafelere taşınması kolaydır. Bu özelliğe sahip ham maddeleri işleyen tesisler; geniş tüketici kitlesinin bulunduğu, ulaşım ağlarının geliştiği ve sermaye birikiminin yüksek olduğu büyük merkezlerde toplanma eğilimindedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi ham madde kaynağına uzak olmasına rağmen pazar ve ulaşım avantajlarından dolayı bulunduğu yerde gelişme göstermiş sanayi tesislerine uygun bir örnektir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım ve pazar gibi farklı coğrafi faktörler göz önünde bulundurulur. Bazı tesisler, hammadde bölgesi dışında olmasına rağmen ulaşım avantajları nedeniyle liman şehirlerinde kurulmuştur. Artvin (Murgul) ve Kastamonu (Küre) gibi illerden çıkarılan bakır madeninin Samsun'daki tesislerde işlenmesi bu duruma örnektir. Buna göre, bakır işleme tesisinin Samsun'da kurulmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de çay tarımı yalnızca Doğu Karadeniz kıyı kuşağında (Rize, Artvin, Trabzon) yapılabilmektedir. Çay yaprakları toplandıktan sonra çok kısa bir sürede tazeliğini yitirdiği ve fermente olarak bozulmaya başladığı için çay fabrikalarının tamamı bu bölgedeki üretim alanlarının hemen yakınına kurulmuştur. Buna göre, çay fabrikalarının kuruluş yerinin belirlenmesinde etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Hasat edilen bir tarım ürününün, işleme tesisine uzak bir noktaya taşınması sırasında bozulma riskinin yüksek olması veya ağırlık kaybı nedeniyle taşıma maliyetinin ürün değerini aşması, fabrikanın üretim alanına yakın kurulmasını zorunlu kılar.

Türkiye'deki sanayi faaliyetleri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu duruma bağlı olarak üretim alanlarının çevresinde kurulması zorunlu olan sanayi kollarından biridir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım ve pazar gibi faktörler dikkate alınır. Bazı sanayi kolları hammaddesi o bölgede bulunmamasına rağmen, ulaşım ve pazar avantajları nedeniyle belirli merkezlerde toplanmıştır.

Buna göre, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi sanayinin kuruluş yerinin belirlenmesinde pazar ve ulaşım imkanlarının hammaddeye yakınlıktan daha öncelikli olduğunu gösterir?

Türkiye'de otomotiv sanayisinin mekânsal dağılışı incelendiğinde; Bursa, Kocaeli, Sakarya ve İzmir gibi illerin üretimde ön plana çıktığı görülmektedir. Bu illerin otomotiv sektöründe çekim merkezi olmasında birçok coğrafi ve ekonomik faktör rol oynamıştır.

Buna göre, otomotiv sanayisinin belirtilen merkezlerde yoğunlaşmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi en azdır?

Bir coğrafya araştırmacısı, Türkiye'deki sanayi tesislerinin mekânsal dağılışını etkileyen faktörler üzerine yaptığı bir alan çalışmasında aşağıdaki üç farklı tesisi incelemiştir:

I. Karadeniz kıyısında yer alan Samsun Bakır İşletmeleri
II. Batı Karadeniz'deki Karadeniz Ereğli Demir Çelik Fabrikası
III. İç Ege bölgesindeki Uşak Şeker Fabrikası

Bu tesislerin bulundukları yörelerde kurulmasında en belirleyici olan temel faktörler, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Türkiye'de şeker pancarı, tarladan hasat edildikten sonra özelliğini hızla kaybeden ve şeker oranı düşen bir üründür. Bu nedenle işleme tesislerinin üretim alanlarına çok yakın mesafelerde kurulması zorunluluğu vardır. Bu coğrafi zorunluluk ve Türkiye'deki sanayi faaliyetlerinin dağılışı göz önüne alındığında, şeker sanayisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde; ham maddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım ve pazar gibi faktörler temel belirleyicilerdir. Ancak bazı sanayi kollarında, tesislerin lokasyonu belirlenirken bu faktörlerden biri diğerlerine göre daha baskın olabilmektedir.

Aşağıdaki tabloda bazı merkezler, bu merkezlerde öne çıkan sanayi kolları ve kuruluş yerlerinin belirlenmesindeki temel faktörler eşleştirilmiştir:

Tablodaki veriler ve Türkiye'nin sanayi coğrafyası özellikleri dikkate alındığında, yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılamaz?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde hammadde, enerji, ulaşım ve pazar gibi faktörler belirleyici olmaktadır. Bazı sanayi kollarında ise tesislerin hammadde üretim alanlarından ziyade doğrudan tüketim merkezlerine yakın kurulduğu görülmektedir.

Tabloda verilen sanayi kollarının kuruluş yerlerinin belirlenmesinde etkili olan temel ortak faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bitkisel yağ (ayçiçeği yağı) sanayisinin en yoğun olduğu alan Marmara Bölgesi'nin Ergene Bölümü'dür (Edirne ve Tekirdağ çevresi). Bu sanayi kolunun belirtilen alanda yoğunlaşmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde hammaddeye yakınlık, ulaşım, enerji ve pazar gibi faktörler belirleyicidir. Bazı sanayi kollarında tesislerin dağılımı, büyük oranda hammadde ithalatına dayalı olarak kıyı kuşaklarında (liman çevrelerinde) şekillenmiştir. Ancak aynı sanayi kolunda yer alan bazı tesisler, yerli hammadde yataklarının bulunduğu iç kesimlerde kurulabilmektedir.

Buna göre;
$I$. İskenderun ve Karabük'teki demir-çelik fabrikaları,
$II$. Bandırma ve Mazıdağı'ndaki gübre fabrikaları,
$III$. Kocaeli ve Batman'daki petrol rafinerileri

eşleştirmelerinden hangileri, 'ithal hammaddeye bağlı kıyı yerleşimi ile yerli hammaddeye bağlı iç kesim yerleşimi' arasındaki farkı aynı sanayi kolu içerisinde doğrudan örneklendirmektedir?