Atatürk İlke ve İnkılapları

Atatürk Dönemi ekonomi politikalarında $1930$ yılı bir dönüm noktası olarak kabul edilir. Bu tarihten itibaren "Devletçilik" ilkesi doğrultusunda devlet, ekonomiye bizzat yatırımcı olarak katılan ve büyük sanayi hamlelerini gerçekleştiren temel aktör haline gelmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'yi $1930$'lu yıllardan itibaren "Devletçilik" modeline yönelten gerekçelerden biri değildir?

Atatürk'ün devletçilik anlayışı; Türkiye'nin o dönemdeki özgün şartlarından doğmuş, Batı'daki klasik liberalizmden ayrıldığı gibi Sovyet tipi kolektivist sistemlerden de temel prensiplerde farklılaşmıştır. Bu özgünlük, devletçiliğin sadece bir ekonomik yöntem değil, aynı zamanda halkın refahını ve sosyal adaleti hedefleyen 'Halkçılık' ilkesiyle olan organik bağından kaynaklanmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi devletçilik ilkesinin 'Halkçılık' ile olan bu organik bağını ve sosyal işlevini en kapsamlı şekilde ortaya koymaktadır?

Yeni Türk Devleti'nin hukuksal temellerini atan 1924 Anayasası, kabul edildiği 20 Nisan 1924 tarihindeki ilk haliyle tam anlamıyla laik bir karakter taşımamaktaydı. Aşağıdakilerden hangisi, 1924 Anayasası'nın ilk metninde yer alan ve anayasanın 'laiklik' ilkesiyle henüz tam olarak bağdaşmadığının en açık kanıtı olarak gösterilebilir?

$1923$ yılında toplanan İzmir İktisat Kongresi'nde "Milli Ekonomi" ilkeleri benimsenmiş ve yerli sanayinin dış rekabete karşı korunması gerektiği vurgulanmıştır. Ancak Cumhuriyet’in ilanından $1929$ yılına kadar geçen süreçte, yerli üreticileri korumaya yönelik gümrük tarifelerinin artırılması ve korumacı bir ticaret politikasının tam anlamıyla uygulanması noktasında hukuki bir engel ile karşılaşılmıştır.

Bu durumun temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk, Devletçilik ilkesini tanımlarken; "Bireylerin özel faaliyetlerini esas tutmakla beraber, milletin genel ve yüksek menfaatleri için devleti ekonomiyle doğrudan ilgili kılmak" gerektiğini ifade etmiştir. Bu anlayış, Türkiye'nin o günkü koşullarına özgü bir "karma ekonomi" modelinin temelini atmıştır.

Buna göre, Türk Devletçilik modelinin Batı'daki klasik liberalizmden ve Doğu'daki katı kolektivist (sosyalist) sistemlerden ayrılan en temel özgünlüğü aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürkçü düşünce sisteminde yer alan İnkılapçılık ilkesi; sadece eskimiş kurumların yıkılıp yerine yenilerinin getirilmesiyle sınırlı kalmayıp, bu yeni kurumların da zamanın ihtiyaçlarına göre sürekli geliştirilmesini öngörür. Bu bilgilere dayanarak İnkılapçılık ilkesi hakkında yapılabilecek en kapsamlı değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

Cumhuriyet'in ilk yıllarında eğitim sistemini çağdaşlaştırmak için $1924$ yılında Türkiye'ye davet edilen Amerikalı eğitimci John Dewey, hazırladığı raporla Türk eğitim düşüncesinde önemli bir dönüşümün kapısını aralamıştır. Dewey, okulu sadece dört duvar arasında ders işlenen bir yer değil, 'hayatın bir küçük modeli' olarak tanımlamıştır.

John Dewey’in bu raporunda vurguladığı, okulun sosyal çevreyle bütünleşmesini ve öğrencinin üretim sürecine katılarak bilgiyi içselleştirmesini temel alan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk, 1923 yılında yaptığı bir konuşmada; "Bizim halkımız birbirinden ayrı sınıflar değil, aksine varlıkları ve çalışmalarının sonuçları birbirine lazım olan sınıflardan ibarettir." demiştir. Bu ifadeyle Türk toplumunun imtiyazsız ve sınıfsız bir yapıya kavuşturulması hedeflenmiştir. Halkçılık ilkesinin bu temel hedefi doğrultusunda gerçekleştirilen aşağıdaki inkılaplardan hangisinin, toplumdaki sosyal ve ekonomik imtiyazları kaldırarak vatandaşlar arasında "toplumsal eşitlik" sağlama amacı taşıdığı söylenemez?

Atatürk, 'Yaptığımız ve yapmakta olduğumuz inkılapların gayesi, Türkiye Cumhuriyeti halkını tamamen modern ve bütün anlamı ve biçimiyle uygar bir toplum haline ulaştırmaktır.' demiştir. Bu doğrultuda İnkılapçılık; sadece köhneleşmiş kurumları yıkıp yerine yenilerini kurmakla yetinmeyip, kurulan bu yeni yapının da zamanın ihtiyaçlarına göre sürekli geliştirilmesini zorunlu kılar.

Bu bilgiler ışığında, Atatürkçü düşünce sistemindeki İnkılapçılık ilkesinin 'dinamik bir yapıya sahip olması' aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan açıklanabilir?

Yeni Türk Devleti’nin siyasi yapılanma sürecinde meclis dönemleri, üstlendikleri temel misyonlar bakımından birbirinden ayrılmaktadır. $1920$-$1923$ yıllarını kapsayan I. TBMM daha çok vatanın kurtuluşuna odaklanan "Savaş Meclisi" karakterindeyken, $11$ Ağustos $1923$’te açılan II. TBMM dönemi köklü değişimlerin yaşandığı "İnkılap Meclisi" olarak tarihe geçmiştir. Bu ayrım dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi II. TBMM döneminde gerçekleştirilen siyasi inkılaplardan biri değildir?

$1925$ yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen bir kanunla, Osmanlı Devleti'nden devralınan ve çiftçinin ürettiği ürünün belli bir kısmını devlete vermesi esasına dayanan Aşar Vergisi kaldırılmıştır. Devletin bütçe gelirlerinde yaklaşık $\%25$ oranında bir azalmayı göze alarak gerçekleştirdiği bu uygulama, Atatürk ilkelerinden hangisinin 'toplumsal refahı her türlü çıkarın üstünde tutma' ve 'sosyal adaleti tesis etme' amacıyla doğrudan örtüşmektedir?

Türkiye Cumhuriyeti’nin $1930$’lu yıllardan itibaren kararlılıkla uyguladığı Devletçilik ilkesi; katı bir ideolojik kalıba dayanmak yerine, ülkenin içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik gerçekliklerden doğmuş, kendine özgü (nev’i şahsına münhasır) bir modeldir. Bu ilkenin uygulanış biçimi ve hedefleri dikkate alındığında, Türk devletçilik modelini o dönem dünyadaki diğer kolektivist (toplumcu/devletçi) ekonomik sistemlerden ayıran temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

1924 Anayasası’nın kabul edilen ilk metninde yer alan "Türkiye Devleti'nin dini, Din-i İslam'dır." hükmü, 10 Nisan 1928’de yapılan anayasa değişikliğiyle çıkarılmıştır. Aynı düzenleme ile milletvekilleri ve cumhurbaşkanının göreve başlarken ettikleri yemindeki dinsel ifadeler kaldırılarak yerine "Namusum üzerine söz veririm" ibaresi getirilmiştir. Bu anayasal hamlelerin, laiklik ilkesinin Türk siyasal sistemindeki gelişimi açısından sağladığı en temel kazanım aşağıdakilerden hangisidir?

$1926$ yılında kabul edilen Türk Medeni Kanunu'nun hazırlanma sürecinde İsviçre Medeni Kanunu'nun tercih edilmesinde; bu kanunun modern, pratik ve demokratik olması temel etkenler arasındadır. Ayrıca bu kanun, hakime belirli durumlarda "takdir yetkisi" tanıyarak hukukun uygulanmasında bir esneklik sağlamaktadır.

Medeni Kanun ile hakime tanınan bu "takdir yetkisinin", Türk hukuk sistemine sağladığı temel katkı aşağıdakilerden hangisidir?

1921 Anayasası’nın felsefi zeminini oluşturan 'Halkçılık Programı'ndan itibaren Türk İnkılabı'nın temel dinamiği olan halkçılık ilkesi; salt hukuki bir eşitlikten ziyade, vatandaşın devlet karşısındaki konumunu ve toplumun organik bağlarını yeniden tanımlamıştır. Bu bağlamda, 1925'te Aşar vergisinin kaldırılması ile 1934'te Soyadı Kanunu’nun kabulü arasındaki yapısal paralellik, halkçılık ilkesinin aşağıdaki fonksiyonlarından hangisini en güçlü şekilde temsil eder?

Şer’iyye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılarak yerine Diyanet İşleri Başkanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğünün kurulması, Türk inkılap tarihindeki en stratejik kurumsal dönüşümlerden biridir. Bu düzenlemenin laikleşme süreci ve devlet teşkilatlanması üzerindeki etkileri düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Mustafa Kemal Atatürk'ün "Milli egemenlik esasına dayanan ve özellikle Cumhuriyet idaresine sahip bulunan memleketlerde siyasi partilerin varlığı doğaldır." ifadesine rağmen; Türkiye'de $1924$ ve $1930$ yıllarında gerçekleştirilen çok partili hayata geçiş denemeleri, rejim karşıtı unsurların bu partilerde odaklanması ve toplumsal huzurun bozulması üzerine başarısızlıkla sonuçlanmış, $1946$ yılına kadar tek partili yönetim anlayışı hakim olmuştur. Cumhuriyetçilik ilkesinin "milli iradenin eksiksiz temsili" hedefiyle teorik olarak çelişmesine rağmen, çok partili hayata geçişin bir süre ertelenmesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Mustafa Kemal Atatürk, $1925$ yılında bir eğitim kurumunun açılışında yaptığı konuşmada; "Cumhuriyet’in müeyyidesi (yaptırımı) olacak bu müessesenin açılışında hissettiğim saadeti hiçbir teşebbüste duymadım." ifadesini kullanmıştır.

Buna göre, Atatürk'ün yeni hukuk düzenini özümsemiş hukukçular yetiştirmek amacıyla bizzat açılışını yaptığı bu eğitim kurumu aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürkçü düşünce sistemini oluşturan temel ilkeler, bu ilkeleri açıklayan ve uygulama alanlarını genişleten "bütünleyici ilkeler" ile desteklenmiştir. Bu sayede ilkeler hem durağanlıktan kurtulmuş hem de birbirleriyle kopmaz bir bağ kurmuştur.

Bu bilgiler ışığında, aşağıdaki temel ilke ve bütünleyici ilke eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

I. $3$ Mart $1924$ tarihinde Şer’iye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılarak adalet işlerinin tamamen Adliye Vekâletine devredilmesi
II. $1925$ yılında Cumhuriyetin ilk yükseköğretim kurumu olan Ankara Hukuk Mektebinin açılması
III. $17$ Şubat $1926$ tarihinde Türk Medeni Kanunu'nun kabul edilmesi

Yeni Türk Devleti’nde gerçekleştirilen yukarıdaki inkılap hareketlerinin temel hedefi ve ortak paydası aşağıdakilerden hangisidir?