Türk-İslam Tarihi

Karahanlılar, İslamiyet'i resmi din olarak benimsemelerine rağmen devlet yönetiminde Orta Asya Türk geleneği olan "ikili teşkilat" (doğu-batı) sistemini uygulamaya devam etmiş, hükümdarlar ise "İlig Han", "Arslan Han" ve "Tamgaç Han" gibi geleneksel unvanları kullanmayı sürdürmüşlerdir.

Karahanlılardaki bu yönetim pratiği, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir göstergesidir?

Türk-İslam devletlerinde, özellikle Büyük Selçuklular döneminde hukuk sistemi; şer'î, örfî ve askerî olmak üzere uzmanlaşmış bir yapıya sahip olup ordu teşkilatı ile iç içe geçmiştir. Devletin merkezi otoritesini korumak amacıyla askerî sınıfın sivil halk üzerindeki yetkileri sınırlandırılmış ve yargı bağımsızlığına önem verilmiştir.

Buna göre, Türk-İslam devletlerinde hukuk ve ordu sisteminin işleyişiyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Mısır coğrafyasında hüküm süren Türk-İslam devletleri; Tolunoğulları, Akşitler (İhşidiler), Eyyubiler ve Memlükler olarak kronolojik bir sıra takip eder. Bu devletlerin yönetim özellikleri, sosyal yapıları ve bölge tarihindeki etkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu devletler hakkında yapılabilecek yanlış bir değerlendirmedir?

Gazneli Devleti, kurulduğu coğrafi konumun bir sonucu olarak çok uluslu bir yapıya sahip olmuş ve Türk-İslam kültürünün yeni bölgelere taşınmasında köprü görevi görmüştür. Özellikle Sultan Mahmut döneminde gerçekleştirilen faaliyetler, günümüzdeki Pakistan ve Hindistan bölgelerindeki İslam varlığının temellerini oluşturmuştur.

Buna göre, Gazneli Mahmut'un söz konusu bölgede İslamiyet'in kalıcı olarak yerleşmesine zemin hazırlayan temel faaliyeti aşağıdakilerden hangisidir?

Gazneli Mahmut, Abbasi halifesini Şii Büveyhoğulları'nın baskısından kurtarması üzerine İslam dünyasında siyasi otoriteyi simgeleyen "Sultan" unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı olmuştur. Hindistan'a düzenlediği $17$ seferle İslamiyet'in bu coğrafyada yayılmasını sağlayan Mahmut, aynı zamanda sarayında ağırladığı El-Biruni için "sarayımın en değerli hazinesi" ifadesini kullanmıştır.

Gazneli Mahmut'un bu faaliyetleri ve Gazneli Devleti'nin genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Türk-İslam devletlerinde merkezi yönetimde yer alan "Divan-ı Saltanat"a bağlı alt kurumlardan biri olan; ordunun her türlü lojistik ihtiyacını karşılayan, askerlerin sicil kayıtlarını tutan ve "biştegani" adı verilen maaşların dağıtılmasından sorumlu olan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Mısır’da kurulan ilk Türk-İslam devletleri olan Tolunoğulları ve Akşitler (İhşidiler), yöneticilerinin ve ordularının Türk, halkının ise çoğunlukla Arap olması nedeniyle halkla tam bir bütünleşme sağlayamamış ve merkezi otorite zayıfladığında kısa sürede yıkılmışlardır. Benzer bir demografik yapıya ve etnik ayrışmaya (Yöneten: Türk, Yönetilen: Arap) sahip olmasına rağmen Memlük Devleti, kendilerinden önceki bu devletlerden farklı olarak üç asra yakın süre (1250-1517) bölgede hakimiyet kurmayı başarmıştır.

Memlüklerin, selefleri olan Tolunoğulları ve Akşitler'den daha uzun ömürlü olmasını sağlayan temel yönetim ve askeri yapı farkı aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam medeniyetinde bilimsel faaliyetler, özellikle VIII. yüzyıldan itibaren Beytü'l-Hikme gibi kurumların açılması ve hükümdarların bilim insanlarını himaye etmesiyle büyük bir ivme kazanmıştır. Bu süreçte yetişen ve dünya bilim mirasına katkıda bulunan çok yönlü bilginlerin unvanları, eserleri ve çalışma alanları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlış bir bilgidir?

Karahanlılar, Orta Asya Türk geleneklerini İslami değerlerle sentezlerken sadece kurumsal yapıda değil, edebî ve siyasi meşruiyet alanında da özgün yaklaşımlar sergilemişlerdir. Özellikle Yusuf Has Hacib tarafından $1069-1070$ yıllarında kaleme alınan *Kutadgu Bilig* adlı eserde, Türklerin efsanevi hükümdarı Alp Er Tunga'nın, İranlıların *Şehname* adlı destanındaki "Efrasiyab" karakteri ile özdeşleştirildiği görülmektedir.

Bu edebî ve siyasi eşleştirmenin Karahanlı devlet felsefesi açısından temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde toprakların mülkiyeti büyük oranda devlete ait kabul edilmiş ve bu araziler hizmet karşılığında askeri veya sivil görevlilere tahsis edilmiştir. "İkta Sistemi" olarak adlandırılan bu uygulama ile üretimden güvenliğe, ordunun finansmanından merkezi otoritenin korunmasına kadar geniş bir alanda düzen sağlanması hedeflenmiştir.

Buna göre, Türk-İslam devletlerinde İkta Sistemi'nin uygulanmasıyla aşağıdakilerden hangisinin amaçlandığı söylenemez?

Mısır coğrafyasında $868$-$1517$ yılları arasında hüküm süren Tolunoğulları, İhşidiler (Akşitler), Eyyubiler ve Memlükler; bölgedeki Türk-İslam mirasını inşa eden temel güçler olmuşlardır. Ancak bu devletlerin kurumsal yapıları ve siyasi gelenekleri incelendiğinde, egemenlik anlayışında diğerlerinden keskin bir şekilde ayrılan ve tarihçiler tarafından 'hükümdarlığın bir aileye değil, askeri aristokrasiye ait olduğu' bir sistem geliştirilmiştir.

Buna göre, Memlük Devleti'ni (Devlet-i Türkiyye) kendisinden önce Mısır'da kurulan Tolunoğulları, İhşidiler ve Eyyubiler'den ayıran en temel kurumsal farklılık aşağıdakilerden hangisidir?

$751$ yılında Orta Asya'nın egemenliği için karşı karşıya gelen Abbasi Devleti ile Çin (Tang Hanedanı) arasındaki mücadelede, bölgedeki Türk boylarının tutumu savaşın gidişatını belirlemiştir. Bu savaşta Karluk, Yağma ve Çiğil gibi Türk boylarının Abbasilerin yanında yer alarak Çin ordusunu yenilgiye uğratması, bölge tarihi açısından kritik bir dönüm noktası kabul edilir.

Bu gelişmenin Orta Asya'daki Türk varlığı üzerindeki en temel sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Gazneli Mahmut, Şii Büveyhoğullarının baskısı altındaki Abbasi halifesini kurtararak İslam dünyasının siyasi koruyuculuğunu üstlenmiş ve bu başarısı karşılığında kendisine "Sultan" unvanı verilmiştir. Bu gelişmeyle birlikte Gaznelilerde merkeziyetçi mutlakiyetçi yapı güçlenmiştir. Aynı hükümdar, Hindistan’a gerçekleştirdiği $17$ seferle İslamiyet’in bu bölgede yayılmasını sağlarken, El-Biruni’yi "sarayımın en değerli hazinesi" olarak nitelendirerek bilim dünyasına verdiği önemi göstermiştir.

Bu bilgilere ve Gaznelilerin genel özelliklerine göre aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılamaz?

Türk-İslam devletlerinde mali yapının temel unsurlarından biri olan ve Müslüman tebaanın topraklarından elde ettikleri mahsul (ürün) karşılığında devlete verdikleri vergi aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde bilim, kültür ve mimari alanındaki gelişmeler devletin himayesinde büyük bir ivme kazanmış; Karahanlılar, Gazneliler ve Selçuklular döneminde dünya çapında tanınan bilginler yetişmiştir. Bu dönemde kurumsallaşan eğitim ve sosyal yardım yapıları, medeniyetin gelişimine temel oluşturmuştur.

Buna göre, Türk-İslam dünyasındaki bilimsel, kültürel ve mimari hayata dair aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Büyük Selçuklu Devleti'nde Sultan Melikşah'ın $1092$ yılında vefatından sonra oğulları Berkyaruk, Muhammed Tapar ve Mahmud arasında başlayan taht kavgaları devleti sarsmıştır. Selçuklu tarihinde 'Fetret Devri' olarak adlandırılan bu karışıklık dönemine son vererek $1118$ yılında devleti yeniden merkezi bir otorite altında toplayan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde uygulanan ikta sisteminde arazilerin mülkiyeti devlete, kullanım hakkı köylüye, vergi toplama yetkisi ise hizmetleri karşılığında asker ve memurlara bırakılmıştır. Bu sistemde toprağın mülkiyetinin devlete ait olması ve ikta sahiplerinin toprağı satma veya devretme yetkisinin bulunmaması aşağıdakilerden hangisini engellemeye yönelik bir uygulamadır?

Karahanlılar, İslamiyet'i kabul etmelerine rağmen Orta Asya Türk kültürünü ve geleneklerini korumaya büyük önem vermişler, milli kimliklerinden ödün vermemişlerdir. Bu durum, devletin hem yönetim kademesinde hem de sosyal hayatında belirgin bir şekilde görülmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Karahanlıların milli kimliklerini korumaya çalıştıklarının doğrudan bir kanıtıdır?

Orta Çağ Türk-İslam dünyasında bilimsel düşüncenin sistemleşmesinde kilit bir rol oynayan; Aristoteles'in eserlerini şerh ederek mantık ilmini tüm disiplinlerin temeli sayan ve bilimleri ilk kez sistemli bir tasnife tabi tutarak $5$ ana başlıkta inceleyen bilgin ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türk-İslam devletlerinde (Karahanlılar, Selçuklular vb.) 'Melik' adı verilen hükümdar çocuklarının devlet yönetimi konusunda tecrübe kazanmaları amacıyla eyaletlere gönderilmesi geleneğinde, onlara eşlik eden ve eğitimlerinden sorumlu olan tecrübeli devlet adamlarına verilen unvan aşağıdakilerden hangisidir?