Examkin

Yazım ve Noktalama

1356 questions

Question 261Question →

Türkçede "de", "ki" ve "mi" ögelerinin yazımı; bu yapıların cümlede üstlendiği dil bilgisel görevlere (ek, bağlaç, edat) göre farklılık gösterir. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu ögelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Toplantıda alınan kararların bir kısmı oldukça radikaldi; ancak bizde bu değişim sürecine zihnen hazırlıklıydık.

Answer

Toplantıda alınan kararların radikal olduğunu belirten cümlede geçen "bizde" sözcüğündeki "de", bağlaç görevinde olduğu için ayrı yazılmalıdır.
Cümlede kullanılan "bizde" ifadesi, "biz dahi, biz de başkaları gibi" anlamı taşıyan bir bağlaçtır. Türkçede bağlaç olan "de" her zaman kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır. Bu cümlede bulunma (yer) anlamı taşıyan bir ek görevinde olmadığı için bitişik yazılması yazım yanlışına yol açmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Cümledeki "de"nin görevini belirle.
"bizde bu değişim sürecine zihnen hazırlıklıydık" cümlesinde "de", cümleye dahi/bile anlamı katmaktadır.
Cümleden çıkarıldığında anlamın bozulmaması ve cümleye ekleme (başkaları gibi biz de) anlamı katması, onun bir bağlaç olduğunu gösterir.
2
Yazım kuralını uygula.
Bağlaç olan "de" her zaman ayrı yazılır.
Bulunma durum eki olan "-de" ile bağlaç olan "de"yi ayırt etmek için cümlenin anlamına bakılır.
3
Hatalı kullanımı tespit et.
"bizde" yerine "biz de" yazılması gerektiği sonucuna varılır.
Cümlede bir yer bildirme (locative) söz konusu değildir, öznenin de duruma dahil olduğu belirtilmektedir.

Key Concept

Bağlaç olan 'de', 'ki' ve edat/ek olan 'mi'nin yazım kuralları.

Alternative Method

Bağlaç olan 'de'yi cümleden çıkararak okuyun; cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece daralıyorsa o bir bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. 'biz hazırlıklıydık' şeklinde okunduğunda anlam bozulmadığı için 'de' bağlaçtır.
Estimated Time:1m 15s
Question 262Question →

Türkçede kısaltmaların yazımı ve bu kısaltmalara getirilen eklerin kullanımıyla ilgili kurallar dikkate alındığında, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Gümrük muhafaza memurları, yurt dışından getirilen ve ağırlığı 150150 kg'den fazla olan sanayi numunelerinin TDK'nin teknik terimler kılavuzuna göre tasnif edileceğini belirtti.

Answer

Gümrük muhafaza memurları ile ilgili cümlede geçen 'kg'den' ifadesi yazım bakımından yanlıştır; doğrusu 'kg'dan' olmalıdır.
Türk Dil Kurumu'nun belirlediği kurallara göre, küçük harflerle yapılan kısaltmalara ve ölçü birimlerine getirilen eklerde kelimenin tam okunuşu esas alınır. 'kg' kısaltması 'kilogram' şeklinde okunduğu için, kalın ünlüyle biten bu kelimeye gelecek ek de kalın ünlüyle başlamalıdır. Bu nedenle 'kg'den' (ke-ge-den) kullanımı yanlıştır, doğrusu 'kg'dan' (kilogramdan) olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki kısaltmaları ve ekleri tespit etmek
T.C., TRT'nin, kg'den, TDK'nin, THY'ye, UNESCO'nun, mm'lik, no.lu, AB'ye ifadeleri belirlendi.
Yazım kuralları açısından her bir kısaltma türünün farklı kurallara tabi olduğunu analiz etmek gerekir.
2
Büyük harfli kısaltmaların kurallarını kontrol etmek
TRT'nin (te-re-te-nin), TDK'nin (te-de-ke-nin), AB'ye (a-be-ye) ve THY'ye (te-he-ye-ye) kullanımlarının son harfe göre doğru yapıldığı görüldü.
Büyük harfli kısaltmalarda ek, son harfin okunuşuna göre getirilir.
3
Ölçü birimi ve küçük harfli kısaltma kuralını uygulamak
'kg' kısaltmasının 'kilogram' olarak okunması gerektiği ve getirilecek ekin 'kg'dan' olması gerektiği saptandı.
Küçük harfli kısaltmalarda ve ölçü birimlerinde ek, kısaltmanın harflerine göre değil, kelimenin tam okunuşuna göre getirilir.
4
Özel durumları değerlendirmek
'T.C.' (noktalı istisna), 'no.lu' (kelime okunuşu) ve 'UNESCO'nun' (kelime okunuşu) kullanımlarının doğru olduğu onaylandı.
Bazı kısaltmalar gelenekleşmiş veya kelimeleşmiş oldukları için genel kuralın dışındaki özel kurallara tabidir.

Key Concept

Kısaltmaların Yazımı ve Eklerin Getirilmesi Kuralları

Hints

1
Cümlelerdeki ölçü birimi kısaltmalarının (kg, mm) nasıl okunduğuna dikkat edin.
2
Büyük harfli kısaltmalarda son harfe bakılırken, ölçü birimlerinde kelimenin tamamı okunur.
3
'kg' kısaltmasını 'ke-ge' olarak değil, 'kilogram' olarak okuyup ek getirmeyi deneyin.

Practice More

Ölçü birimleri ve kurum kısaltmaları arasındaki ek getirme farklarını pekiştirmek için TDK Yazım Kılavuzu'ndaki 'Kısaltmalar' bölümünü inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 263Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de", "ki" veya "mi"nin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Hukukta ta hakkaniyet ilkesi gözetilmedikçe, alınan kararların vicdanlarda yer bulması zordur.

Answer

"Hukukta ta hakkaniyet ilkesi..." ile başlayan cümlede yer alan "ta" ifadesi bağlaç görevindedir ve bağlaç olan "de/da" hiçbir zaman "te/ta" biçiminde yazılamaz.
Doğru cevap olan cümlede "Hukukta ta" şeklinde bir kullanım mevcuttur. Burada dahi/bile anlamı katan ikinci unsur bir bağlaçtır. Türkçede bağlaç olan "de/da", kendisinden önceki sözcüğün son harfi f, s, t, k, ç, ş, h, p gibi sert bir ünsüz olsa dahi asla sertleşerek "te/ta" olmaz. Bu nedenle ifadenin "Hukukta da" şeklinde yazılması gerekirdi.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki "de", "ki" ve "mi" yapılarının görevlerini belirleyin.
Hukukta ta ifadesindeki ilk "-ta" bulunma hâl eki, ikinci "ta" ise bağlaçtır.
Kelimeye bitişik olan ve sertleşmeye uğrayan yapı ektir, ancak kelimeden ayrı yazılması gereken ve dahi anlamı katan yapı bağlaçtır.
2
Bağlaç olan "de/da"nın yazım kuralını hatırlayın.
Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır ve asla "te/ta" biçimine dönüşmez.
Bağlaçlar kelimeleşmiş yapılar oldukları için ünsüz benzeşmesi (sertleşme) kuralına tabi değildir.
3
Diğer seçeneklerdeki kalıplaşmış yapıları kontrol edin.
"Mademki" ve "Halbuki" sözcüklerinin bitişik yazıldığı doğrulanır.
SOMBAHÇEM (Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Halbuki, Çünkü, Meğerki) kuralı uyarınca bu bağlaçlar kalıplaştığı için bitişik yazılır.

Key Concept

Bağlaç olan 'de/da' ve 'ki' ile ek olan '-de/-da' ve '-ki'nin ayrımı ve yazımı.
Estimated Time:1m 30s
Question 264Question →

Akademik bir metinden alınan aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama işaretlerinin kullanımıyla ilgili bir kural ihlali yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: 52375237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 141.141. maddesi, hırsızlık suçunun temel şeklini ve bu suça öngörülen yaptırımları düzenlemektedir.

Answer

Türk Ceza Kanunu ibaresinden sonra gelen ekin kesme işaretiyle ayrıldığı seçenek hatalıdır.
Türk Ceza Kanunu bir kanun adı olduğu için TDK kuralları gereği getirilen ek kesme işaretiyle ayrılmamalıdır. Doğru kullanım 'Türk Ceza Kanununun' şeklinde olmalıdır. Bu kural sıklıkla gözden kaçan, yüksek zorluk seviyesindeki bir istisnadır.

Step-by-Step Solution

1
Cümledeki özel adların ve yapıların türünü belirlemek.
Cümlede geçen 'Türk Ceza Kanunu' bir kanun adıdır.
TDK Yazım Kılavuzu'nda kanun, tüzük ve yönetmelik adlarına dair özel bir kısıtlama mevcuttur.
2
Kanun adlarına getirilen eklerin yazım kuralını hatırlamak.
TDK'nin 'Kesme İşareti' başlığı altındaki 6. kuralına göre: 'Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge adlarına getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.'
Bu kural, yaygın yanlış kullanımın aksine kanun adlarını kesme işareti kullanımından muaf tutar.
3
Cümledeki kullanımı kural ile karşılaştırmak.
'Türk Ceza Kanunu'nun' yerine 'Türk Ceza Kanununun' yazılmalıydı.
Kesme işareti kullanımı kural ihlali teşkil etmektedir.

Key Concept

Kanun, Tüzük ve Yönetmelik Adlarında Kesme İşareti İstisnası

Alternative Method

Noktalama sorularında karmaşık cümlelerde önce en bildiğiniz kuralları eleyin; 'Kanun, Tüzük, Yönetmelik' gibi istisnaları içeren şıkları en sona bırakarak detaylı inceleyin.
Estimated Time:2m 0s
Question 265Question →

Belediye encümeninin kentsel dönüşüm ve imar planlamasına ilişkin hazırladığı teknik şartnamede yer alan aşağıdaki maddelerin hangisinde sayıların yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: İmar planında yer alan sosyal donatı alanları, her biri 6'şar dönümlük parseller hâlinde düzenlenerek kamu yararına tahsis edilecektir.

Answer

Sosyal donatı alanlarının 6'şar dönümlük parseller şeklinde düzenleneceğini belirten seçenekte yazım yanlışı yapılmıştır.
Türk Dil Kurumu'nun güncel yazım kurallarına göre, üleştirme (paylaştırma) sayıları asla rakamla gösterilemez; her zaman yazıyla belirtilmelidir. Bu nedenle '6'şar' kullanımı hatalıdır, doğrusu 'altışar' olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki sayıları ve eklerini tespit et.
Sayılar: 6'şar, 15'inci, 1983'te, dörtyüzellibin, XVII. yüzyıl, on beş.
Yazım kuralları açısından riskli olan ifadeleri belirlemek için.
2
Üleştirme sayılarının yazım kuralını kontrol et.
6'şar ifadesi yanlıştır; Türk Dil Kurumu kurallarına göre üleştirme sayıları rakamla değil sadece yazıyla (altışar) yazılır.
Türkçedeki üleştirme sayılarına özgü özel kuralı doğrulamak için.
3
Diğer sayıların kurallarını (sıra sayıları, benzeşme, ticari belge, Romen rakamı) teyit et.
15'inci (on beş-inci), 1983'te (benzeşme), dörtyüzellibin (senetlerde bitişik), XVII. yüzyıl (Romen) ve on beş (metin içinde ayrı) kullanımları doğrudur.
Çeldiricilerin doğruluğundan emin olmak için.

Key Concept

Sayıların Yazımı (Üleştirme, Sıra Sayıları, Benzeşme ve Ticari Belgeler)

Hints

1
Cümlelerdeki üleştirme sayılarına (paylaştırma bildiren sayılar) özellikle dikkat edin.

Practice More

Sıra sayılarında kesme işaretinden sonra gelen ekin, sayının son harfiyle olan uyumunu test eden sorular çözebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 266Question →

Türkçede tekrarlı bağlaçlar (hem... hem, ne... ne, ya... ya vb.) kullanıldığında, bu bağlaçların arasına herhangi bir noktalama işareti konulmaz.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgülün (,) kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Yapılan son denetimlerde hem mali kayıtların doğruluğu, hem de operasyonel süreçlerin verimliliği kontrol edildi.

Answer

Yapılan denetimlerde 'hem... hem...' bağlacı arasında virgül kullanılması yanlıştır.
Cümle içerisinde 'hem... hem...' gibi tekrarlı bağlaçlar kullanıldığında, bu bağlaçların arasına virgül veya başka bir noktalama işareti getirilmesi Türk Dil Kurumu kurallarına göre yanlıştır. Doğru kullanım 'hem mali kayıtların doğruluğu hem de operasyonel süreçlerin verimliliği' şeklinde olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Cümledeki bağlaç yapılarını inceleyin.
Cümlede 'hem... hem...' tekrarlı bağlacının kullanıldığı görülmektedir.
Türkçede tekrarlı bağlaçların (hem... hem, ne... ne, ya... ya, da... da) arasına hiçbir noktalama işareti girmez.
2
Noktalama işaretinin yerini kontrol edin.
Virgül işareti, tekrarlı bağlacın ikinci kısmından hemen önce yer almaktadır.
Bağlaçlar zaten kelime gruplarını birbirine bağladığı için ekstra bir noktalama işaretine ihtiyaç duyulmaz ve bu durum kural ihlalidir.

Key Concept

Tekrarlı bağlaçlar arasına noktalama işareti konulmaz.

Practice More

Tekrarlı bağlaçlar dışında 've, veya, ya da' gibi tekli bağlaçlardan önce veya sonra da virgül kullanılmadığını hatırlayınız.
Estimated Time:45s
Question 267Question →

Türkçede birleşik kelimelerin bitişik veya ayrı yazılması; kelimelerin anlam kaybına uğramasına, ses olaylarının gerçekleşmesine veya kalıplaşmış yapılara göre belirlenir. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Zorluklar karşısında bu kadar çabuk vaz geçmen bizi hayal kırıklığına uğrattı.

Answer

Zorluklar karşısında bu kadar çabuk vaz geçmen bizi hayal kırıklığına uğrattı.
Cümlelerin hangisinde hata yapıldığı sorulmaktadır. 'Vazgeçmek' fiili, Türkçede anlamca kaynaşmış birleşik fiiller grubuna girer. Bu tür fiiller (başvurmak, varsaymak, öngörmek vb.) gelenekselleşmiş olarak bitişik yazılır. Seçenekte geçen 'vaz geçmen' ifadesi ayrı yazıldığı için bir yazım yanlışı oluşturmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerde yer alan birleşik yapıdaki sözcükleri (birçoğu, başvurmanız, kaybolmuş, vaz geçmen, yavruağzı) tespit edin.
Sözcükler belirlendi.
Yazım yanlışı aramadan önce ilgili sözcükleri bulmak gerekir.
2
Tespit edilen her bir sözcüğü Türk Dil Kurumu'nun (TDK) birleşik kelimelerle ilgili yazım kuralları açısından inceleyin.
Dört seçenekteki sözcüklerin kurallara uygun olduğu, bir seçenekte ise kural ihlali yapıldığı görüldü.
Birleşik fiillerin, renk adlarının ve belgisiz sözcüklerin yazım kuralları birbirinden farklıdır.
3
'Vazgeçmek' fiilinin yapısını analiz edin.
Vazgeçmek fiili anlamca kaynaşmış birleşik bir fiildir.
Bu tür fiiller gelenekselleşmiş olarak her zaman bitişik yazılır.
4
Hatalı yazılan 'vaz geçmen' ifadesinin bulunduğu seçeneği belirleyin.
D seçeneğinde 'vaz geçmen' ifadesinin ayrı yazılarak hata yapıldığı saptandı.
Kural gereği 'vazgeçmen' şeklinde bitişik yazılmalıydı.

Key Concept

Anlamca kaynaşmış birleşik fiillerin yazımı
Estimated Time:50s
Question 268Question →

(I) Mademki yeni bir yola girmeye karar verdin, üzerindeki çekingenliği bir kenara bırakıp elinden geleni de yapmalısın. (II) Şunu unutma ki seninki gibi büyük bir azim korunduğu müddetçe önünde durabilecek hiçbir engel yoktur. (III) Öyle görünüyor ki çalışma disiplinini bozarsan hedeflerine ulaşman hiç de kolay olmayacaktır. (IV) Akşam ki hazırlık maçında sergilediğin performans, senin bu işi ne kadar ciddiye aldığını pek de yansıtmıyordu. (V) Sen yeter ki gayret et; başarı geldi mi her şey çok daha güzel mi güzel olacaktır.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde "de", "ki" veya "mi"nin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: IV

Answer

Dördüncü cümlede yer alan 'Akşam ki' ifadesindeki '-ki' eki sıfat türettiği için kelimeye bitişik yazılmalıdır.
Dördüncü cümlede kullanılan 'Akşam ki' ifadesinde '-ki' eki, zaman bildiren bir sözcüğe gelerek 'hangi hazırlık maçı?' sorusuna cevap veren bir sıfat türetmiştir. Türkçede sıfat yapan '-ki' eki her zaman bitişik yazılır. Bu nedenle doğru yazım 'Akşamki' şeklinde olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki 'de', 'ki' ve 'mi' yapılarını görevlerine göre analiz et.
I'de 'Mademki' (kalıplaşmış), II'de 'seninki' (ilgi zamiri), III'te 'hiç de' (bağlaç), IV'te 'Akşam ki' (sıfat yapan -ki), V'te 'yeter ki' (bağlaç) tespit edildi.
Yazım kuralları bu yapıların cümledeki görevine (ek veya bağlaç) göre belirlenir.
2
Sıfat yapan '-ki' ekinin yazım kuralını uygula.
'Akşamki' kelimesinin sıfat türettiği ve bitişik yazılması gerektiği belirlendi.
Zaman ve yer bildiren sözcüklere gelerek sıfat yapan '-ki' eki her zaman bitişik yazılır.

Key Concept

Ek olan '-de' ve '-ki' ile bağlaç olan 'de' ve 'ki'nin ayırt edilmesi; soru edatı 'mi'nin tüm görevlerinde ayrı yazılması.
Estimated Time:1m 15s
Question 269Question →

Noktalı virgül (;); cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak ya da ikiden fazla eş değer ögesi arasında virgül bulunan cümlelerde özneyi belirtmek amacıyla kullanılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül (;) diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Modern denetim mekanizması; risk analizi, süreç kontrolü, veri madenciliği yöntemlerini kullanarak kamu kaynaklarının etkinliğini sorgular.

Answer

Modern denetim mekanizmasının özne olarak kullanıldığı cümlede noktalı virgül, özneyi belirginleştirmek amacıyla kullanılmıştır.
Modern denetim mekanizması ile başlayan cümlede 'Modern denetim mekanizması' ifaresi cümlenin öznesidir. Özneden sonra gelen 'risk analizi, süreç kontrolü, veri madenciliği' ifadeleri virgülle ayrılmış eş değer ögelerdir. TDK kurallarına göre, ikiden fazla eş değer ögesi arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra noktalı virgül konarak öznenin bu listeye karışması önlenir. Diğer tüm seçeneklerde ise noktalı virgül, tür veya takımları (grupları) birbirinden ayırmak amacıyla kullanılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki cümlelerin öge yapısını ve noktalı virgülün konumunu analiz et.
Dört seçenekte (ekonomi/sosyal politikalar, kamu/özel bankalar vb.) iki ayrı grubun karşılaştırıldığını, bir seçenekte ise tek bir öznenin bir listeyi yönettiğini gör.
Noktalı virgülün temel işlevlerini birbirinden ayırt etmek gerekir.
2
Türk Dil Kurumu'nun (TDK) 'özneyi belirtmek' ve 'tür veya takımları ayırmak' kurallarını uygula.
Modern denetim mekanizması ile başlayan cümlede noktalı virgülden sonra başka bir grup gelmediği, sadece özneden sonraki listenin başladığı tespit edilir.
Özne belirginleştirme kuralında noktalı virgül, öznenin kendisinden sonra gelen virgüllü listeye dahil olmadığını gösterir.

Key Concept

Noktalı Virgülün Özne Belirleme İşlevi
Estimated Time:1m 30s
Question 270Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik sözcüklerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Bunca yıllık emeğini bir çırpıda terketmesi hepimizi hayal kırıklığına uğrattı.

Answer

Bunca yıllık emeğini bir çırpıda terketmesi hepimizi hayal kırıklığına uğrattı cümlesindeki 'terketmesi' sözcüğü yanlış yazılmıştır; doğrusu 'terk etmesi' olmalıdır.
Cümledeki 'terketmesi' sözcüğü birleşik bir fiildir. Türkçede 'etmek, olmak, eylemek' gibi yardımcı eylemlerle kurulan birleşik fiillerde, isim olan ilk kelimede herhangi bir ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi meydana gelmiyorsa bu kelimeler ayrı yazılmalıdır. 'Terk' ve 'etmek' kelimeleri birleşirken bir ses olayı yaşanmadığı için 'terk etmesi' şeklinde ayrı yazılması gerekmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerde yer alan birleşik yapılı sözcükleri (birleşik fiiller ve birleşik isimler) tespit edin.
arz etti, ateş böcekleri, hissetti, imambayıldı ve terketmesi sözcükleri incelenmek üzere belirlendi.
Yazım kurallarının uygulanacağı hedef sözcükleri belirlemek için.
2
Yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerde (etmek, olmak) ses olayı olup olmadığını kontrol edin.
'Arz etti' ve 'terketmesi' fiillerinde ses olayı yoktur; 'hissetti' fiilinde ünsüz türemesi vardır.
Ses olayı varsa bitişik, yoksa ayrı yazılması kuralını işletmek için.
3
Anlam kaybı kuralını bitki, hayvan ve yemek adları üzerinden değerlendirin.
'İmambayıldı' sözcüğünde her iki kelime de gerçek anlamını yitirmiş (yemek adı), 'ateş böceği' sözcüğünde ise ikinci kelime (böcek) anlamını korumuştur.
İkinci kelime anlamını koruyorsa ayrı, kaybediyorsa bitişik yazılması kuralını kontrol etmek için.
4
Tespit edilen kural ihlalini belirleyin.
'Terk' ve 'etmek' birleşirken ses olayı yaşanmadığı halde bitişik yazıldığı görüldü.
Yanlış yazılan seçeneği kesinleştirmek için.

Key Concept

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı

Alternative Method

Birleşik fiillerde bitişik yazım için mutlaka 'his-s-etmek' (türeme) veya 'sab(ı)r-etmek' (düşme) gibi bir ses değişimi olup olmadığını kontrol ederek sonuca gidebilirsiniz.
Estimated Time:1m 0s
Question 271Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik sözcüklerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Öğrencilerin akademik başarılarını artırmak için kendi öğrenme stratejilerini belirleyebilecekleri özdenetim mekanizmaları güçlendirilmelidir.

Answer

İçerisinde 'özdenetim' ifadesi geçen cümlede yazım yanlışı yapılmıştır; bu sözcük 'öz denetim' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
Türk Dil Kurumu'nun güncel kurallarına göre 'öz' sözcüğüyle oluşturulan tamlamalar genel olarak ayrı yazılır. 'Öz güven', 'öz saygı' ve 'öz denetim' bu kurala tabidir. Ancak 'özeleştiri' ve 'özveri' sözcükleri bu kuralın istisnası olarak bitişik yazılmaktadır. Sorudaki cümlede 'öz denetim' sözcüğü bitişik yazıldığı için yazım yanlışı yapılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri tespit et.
Tespit edilen sözcükler: öz güven, özeleştiri, baklaçiçeği, özdenetim, methettiler.
Yazım yanlışının hangi kelime grubunda olduğunu belirlemek için ilk adımdır.
2
'Öz' kelimesiyle kurulan birleşik yapıları incele.
'Öz güven' ayrı, 'özeleştiri' bitişik, 'öz denetim' ise ayrı yazılmalıdır.
TDK kurallarına göre 'öz' ile kurulan tamlamaların çoğu (öz saygı, öz güven, öz denetim vb.) ayrı yazılırken; 'özeleştiri' ve 'özveri' gibi az sayıda kelime bitişik yazılır.
3
Renk adları ve yardımcı fiillerle kurulan yapıları kontrol et.
'Baklaçiçeği' renk adı olduğu için bitişik, 'methetmek' ise ses olayı içerdiği için bitişik yazılır.
Anlam kaymasına uğrayan renk adları ve ses olayına (düşme/türeme/değişim) uğrayan yardımcı fiilli birleşik fiiller bitişik yazılır.
4
Yanlış yazılan kelimeyi belirle.
'Özdenetim' kelimesi kurallara aykırı olarak bitişik yazılmıştır.
'Öz denetim' yapısı herhangi bir ses olayına veya kalıplaşmış bir istisnaya sahip olmadığı için ayrı yazılmalıdır.

Key Concept

Öz sözcüğüyle kurulan tamlamalarda bitişik ve ayrı yazılan kelimelerin ayrımı (Özeleştiri/Özveri vs. Öz güven/Öz denetim).
Estimated Time:1m 15s
Question 272Question →

Sayıların yazımıyla ilgili kurallar dikkate alındığında, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Müfettişler denetim süreci için her birime 33'er saat süre tanıdılar.

Answer

Her birime 33'er saat süre tanıdılar ifadesinde üleştirme sayısının rakamla yazılması yanlıştır; doğrusu 'üçer' olmalıdır.
Türkçede üleştirme sayıları (22'şer, 55'er, 100100'er vb.) rakamla gösterilmez; bu sayılar her zaman yazıyla (ikişer, beşer, yüzer) yazılmalıdır. 'Her birime 33'er saat' ifadesinde bu kurala uyulmadığı için yazım yanlışı yapılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki sayı türlerini ve kullanım amaçlarını belirlemek.
Seçeneklerde sıra sayısı, Romen rakamı, üleştirme sayısı, finansal terim ve tarih eki kullanımı tespit edildi.
Her bir kullanımın kendine özgü yazım kurallarını kontrol etmek için sınıflandırma gereklidir.
2
TDK'nin üleştirme sayılarıyla ilgili kuralını hatırlamak ve uygulamak.
Üleştirme sayılarının (22'şer, 33'er vb.) rakamla değil, mutlaka yazıyla belirtilmesi gerektiği (ikişer, üçer) kuralına ulaşıldı.
Türkçede sayıların yazımında üleştirme ekleri rakamlara getirilmez.
3
Hatalı kullanımı tespit ederek diğer kuralları doğrulamak.
Üçer yerine 33'er yazımının yanlış olduğu görüldü; diğer seçeneklerdeki sıra sayısı (33'üncü), finansal bitişik yazım (onikibinbeşyüz) ve benzeşme (19851985'te) kurallarının doğru olduğu teyit edildi.
Doğru cevaptan emin olmak için çeldiricilerin kurala uygunluğu denetlenmelidir.

Key Concept

Üleştirme Sayılarının Yazımı
Estimated Time:45s
Question 273Question →

Bir ceza davasının duruşma tutanağında yer alan şu diyalogda boş bırakılan yerlere sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?

Tanık, kürsüye yaklaşıp heyecanla bağırdı: "Derhâl bu haksız suçlamalara son verin ve beni serbest bırakın (I) Dışarıda fırtınalar koparken ben olay gecesi evimde, huzur içinde istirahat ediyordum (II)" Hâkim, tanığa bakarak sordu: "Peki, o vakit kapınızın önündeki kalabalık, bitmek bilmeyen tartışmalar ve siren sesleri (III)" Bu esnada mübaşir araya girdi: "Soyadınız (IV)" Tanık, çekinerek cevap verdi: "Yılmaz (V)"

Show answer & explanation

Answer: (!) (.) (...) (?) (.)

Answer

Diyalogdaki boşluklar sırasıyla ünlem işareti, nokta, üç nokta, soru işareti ve nokta ile tamamlanmalıdır.
Diyalogda; ilk cümle yüksek sesle söylenen bir emir olduğu için ünlem, ikinci cümle tamamlanmış bir yargı olduğu için nokta, üçüncü cümle yüklemi söylenmemiş bir betimleme olduğu için üç nokta, dördüncü cümle soru edatı olmadan vurguyla sorulan bir soru olduğu için soru işareti ve son kelime de tamamlanmış bir yanıt olduğu için nokta almalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Duygu ve emir değerini belirleme
İlk boşlukta (I) 'bağırdı' ifadesi ve emir kipi kullanıldığı için ünlem işareti (!) gelmelidir.
Heyecan ve emir bildiren cümlelerin sonuna ünlem işareti konur.
2
Tamamlanmış yargıyı saptama
İkinci boşlukta (II) yargı 'ediyordum' yüklemiyle tamamlandığı için nokta (.) gelmelidir.
Anlamca ve yapıca tamamlanmış cümlelerin sonuna nokta konur.
3
Eksiltili cümleyi fark etme
Üçüncü boşlukta (III) 'siren sesleri' ifadesinden sonra bir yüklem gelmediği için üç nokta (...) kullanılmalıdır.
Yüklemi bulunmayan, anlatımı tamamlanmamış cümlelerin sonuna üç nokta konur.
4
Vurgu yoluyla kurulan soruyu görme
Dördüncü boşlukta (IV) 'Soyadınız' ifadesi soru sözcüğü içermese de soru anlamı taşıdığı için soru işareti (?) almalıdır.
Soru eki veya sözü içermeyen ancak soru anlamı taşıyan ifadelerin sonuna soru işareti konur.
5
Cevap cümlesini sonuçlandırma
Beşinci boşlukta (V) tanığın verdiği kısa cevap yargı bildirdiği için nokta (.) ile bitmelidir.
Tamamlanmış cevap niteliğindeki ifadelerin sonuna nokta konur.

Key Concept

Cümle sonu işaretlerinin temel işlevleri (Nokta, Ünlem, Soru, Üç Nokta)

Practice More

Tonlama yoluyla kurulan soru cümlelerine ve eksiltili yapılara odaklanan benzer diyalog sorularını çözebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 274Question →

Türkçede sayıların yazımıyla ilgili kurallar dikkate alındığında, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yanlışlık yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Yarışmanın ilk etabını tamamlayan sporculara 5'er puan verildi.

Answer

Yarışmanın ilk etabını tamamlayan sporculara 5'er puan verildi cümlesinde yazım yanlışı vardır.
Türk Dil Kurumu yazım kılavuzuna göre üleştirme sayıları rakamla gösterilmez, her zaman yazıyla yazılır. Bu nedenle sporculara '5'er' puan verildiği belirtilen cümlede bir yazım yanlışı yapılmıştır; doğrusu 'beşer' olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Üleştirme sayılarını ifade eden kelimeyi tespit et.
Cümlede '5'er' ifadesi üleştirme sayısı olarak kullanılmıştır.
Sayıların yazımıyla ilgili temel kurallardan birini kontrol etmek gerekir.
2
Türk Dil Kurumu'nun üleştirme sayılarıyla ilgili kuralını hatırla.
Üleştirme sayıları rakamla değil, daima yazıyla (beşer, ikişer vb.) yazılır.
Bu kural, sınav formatında sıkça sorulan ve net bir kuraldır.
3
Tespit edilen hatayı düzelt.
Doğru yazım 'beşer' şeklinde olmalıdır.
Yazım kuralına uygunluğu sağlamak için.

Key Concept

Üleştirme sayılarının (ikişer, beşer vb.) rakamla değil, her zaman yazıyla yazılması kuralı.
Estimated Time:45s
Question 275Question →

Türk Dil Kurumunun (TDK) güncel yazım ve noktalama kuralları dikkate alındığında, aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül (;) yanlış kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Kamu İhale Kanunu’na göre yayımlanan ilanlarda şu husus özellikle vurgulanmıştır; ihale dokümanı bedeli ödenmeden sunulan teklifler değerlendirmeye alınmaz.

Answer

İhale dokümanı bedeliyle ilgili açıklama yapılan cümlede noktalı virgül yerine iki nokta kullanılmalıdır.
Doğru cevap olan cümlede, 'şu husus özellikle vurgulanmıştır' ifadesinden sonra gelen kısım bir açıklama niteliğindedir. Türk Dil Kurumu yazım kurallarına göre, kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlelerin sonuna iki nokta (:) konulmalıdır. Bu cümlede ise iki nokta yerine noktalı virgül (;) kullanılarak noktalama hatası yapılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Cümledeki noktalama işaretinin bağlamını incele
Cümlede 'şu husus vurgulanmıştır' denilerek bir açıklama başlatıldığı görülmektedir.
Noktalı virgül ile iki noktanın en sık karıştırıldığı yer açıklama cümleleridir.
2
TDK açıklama ve örnekleme kuralını hatırla
Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlelerin sonuna iki nokta (:) konur.
Noktalı virgül asla açıklama veya örnekleme başlatmak için kullanılmaz.
3
Hatalı kullanımı tespit et
Seçeneklerdeki ilgili cümlede noktalı virgül kullanılarak kural ihlali yapılmıştır.
Açıklama gerektiren yapı iki nokta kullanımını zorunlu kılar.

Key Concept

Noktalı Virgül ve İki Nokta Ayrımı

Practice More

İki noktanın ve noktalı virgülün kullanım alanlarını bir tablo üzerinde karşılaştırarak aradaki temel farkları (açıklama vs. gruplandırma) pekiştiriniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 276Question →

Resmî yazışmalarda ve günlük iletişimde kullanılan bazı sözcükler, telaffuzdaki söyleyiş farklılıkları nedeniyle yazıya yanlış aktarılabilmektedir. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazımı karıştırılan bir sözcükle ilgili yazım yanlışı yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Toplantıya katılan herkez, yeni projenin detaylarını dikkatle dinledi.

Answer

Toplantıya katılan herkez ile başlayan cümlede yazım yanlışı vardır; çünkü 'herkez' değil 'herkes' yazılmalıdır.
TDK güncel yazım kılavuzuna göre 'herkes' sözcüğü sonunda 's' harfi barındırmalıdır. 'Herkez' şeklindeki yazım, kelimenin yanlış telaffuz edilmesinden kaynaklanan bir imla hatasıdır. Diğer seçeneklerdeki stajyer, müsaade, tıraş ve eşofman kelimeleri ise tamamen kurallara uygun şekilde yazılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerde yer alan ve yazımı sıklıkla karıştırılan yabancı kökenli ya da günlük dilde yanlış telaffuz edilen sözcükleri (herkez, stajyer, müsaade, tıraş, eşofman) tespit edin.
Tespit edilen sözcüklerin imla kuralları açısından incelenmesi gerektiği anlaşıldı.
Yazım yanlışı sorusunu çözmek için potansiyel hatalı kelimelere odaklanmak gerekir.
2
Tespit edilen bu sözcüklerin Türk Dil Kurumu (TDK) güncel yazım kılavuzundaki doğru hallerini hatırlayın.
Doğru yazımlar: herkes (s ile), stajyer (y ile), müsaade (çift a ile), tıraş (ı ile), eşofman (f harfi ile).
Sözcüklerin standart yazım biçimleri ile cümledeki hallerini karşılaştırmak gerekir.
3
Hatalı yazımın bulunduğu cümleyi belirleyin.
İçinde 'herkez' ifadesi geçen cümlenin yanlış yazıldığı, kelimenin 's' ile bitmesi gerektiği sonucuna varıldı.
TDK kurallarına uymayan tek seçenek 'herkez' ifadesini içeren cümledir.

Key Concept

Yazımı Karıştırılan Sözcüklerin TDK Kurallarına Uygunluğu

Practice More

TDK Yazım Kılavuzu'nda yer alan 'Yazımı Karıştırılan Sözcükler' listesini düzenli aralıklarla gözden geçirmek, sınavdaki hızı ve doğruluğu artıracaktır.
Estimated Time:45s
Question 277Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik sözcüklerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Belediye bünyesinde faaliyet gösteren aş evi, her gün binlerce kişiye sıcak yemek ulaştırıyor.

Answer

Sıcak yemek dağıtılan yer anlamındaki 'aşevi' sözcüğünün bitişik yazılması gerekirken ayrı yazıldığı cümle yanlışlık içermektedir.
TDK Yazım Kılavuzu'na göre 'ev' sözcüğüyle kurulan ve bir topluluğa hizmet veren yerleri karşılayan 'aşevi, huzurevi, yayınevi, polisevi' gibi birleşik sözcükler bitişik yazılır. Bu nedenle belediyenin yemek ulaştırdığı yeri tanımlayan ifadenin 'aşevi' şeklinde bitişik yazılması gerekirken ayrı yazılması yazım yanlışıdır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki 'ev' sözcüğüyle kurulan birleşik yapıları (dağ evi, aş evi, yayınevi, huzurevi, bağ evi) belirleyin.
Tespit edilen yapılar: dağ evi, aş evi, yayınevi, huzurevi, bağ evi.
Yazım kuralının hangi sözcük öbeği üzerinde yoğunlaştığını anlamak için gereklidir.
2
TDK'nin 'ev' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimelere dair kuralını hatırlayın.
Kural: 'Ev' sözcüğüyle kurulan ve bir hizmet, kurum veya topluluk adı bildiren sözcükler (aşevi, basımevi, huzurevi vb.) bitişik yazılır; ancak 'dağ evi', 'bağ evi' gibi yapılar ayrı yazılır.
Hangi kelimelerin istisna, hangilerinin kurala tabi olduğunu belirlemek için gereklidir.
3
Tespit edilen kelimeleri kurala göre denetleyin.
'Aşevi' bitişik olmalıydı, 'dağ evi' ve 'bağ evi' ayrı olmalıydı.
Yanlış yazımı tespit ederek doğru seçeneğe ulaşmak için gereklidir.

Key Concept

Ev sözcüğüyle kurulan birleşik kelimelerin yazımı

Hints

1
Cümlelerdeki 'ev' sözcüğüyle kurulan birleşik yapıların hangilerinin kurum adı, hangilerinin ise sadece yer belirten tamlama olduğuna dikkat edin.

Practice More

Benzer şekilde 'başı' ve 'evi' ile kurulan diğer birleşik kelimeleri (ustabaşı, aşçıbaşı, yayınevi, konukevi) TDK üzerinden inceleyerek istisnaları not edebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 278Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik sözcüklerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Cüzdanını nerede kayıp ettiğini bir türlü hatırlayamadı.

Answer

Cümledeki 'kayıp ettiğini' ifadesinin yazımı yanlıştır; bu sözcük grubunda ses düşmesi meydana geldiği için 'kaybettiğini' şeklinde bitişik yazılmalıdır.
Türkçede 'etmek' ve 'olmak' gibi yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde; isim soylu ilk kelimede bir ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi (ses olayı) meydana gelirse bu kelimeler bitişik yazılır. 'Kayıp' kelimesi 'etmek' fiili ile birleştiğinde 'ı' ünlüsü düşer ve kelime 'kaybetmek' halini alır. Bu nedenle 'kayıp etti' şeklindeki ayrı yazım bir yazım yanlışıdır.

Step-by-Step Solution

1
Birleşik fiili oluşturan kelimeleri belirleyin.
'Kayıp' ismi ve 'etmek' yardımcı fiili bir araya gelmiştir.
Yardımcı fiillerle kurulan yapıların yazım kuralını belirlemek için temel bileşenler incelenir.
2
Kelimeler birleşirken bir ses olayı olup olmadığını kontrol edin.
'Kayıp' kelimesindeki 'ı' ünlüsü düşmekte ve 'p' ünsüzü 'b'ye dönüşmektedir.
TDK kurallarına göre yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerde ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi varsa kelimeler bitişik yazılır.
3
Kuralı uygulayarak doğru yazımı tespit edin.
Doğru yazım 'kaybetti' şeklindedir.
Ses olayı gerçekleştiği halde kelimelerin ayrı yazılması bir yazım yanlışına yol açar.

Key Concept

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Kelimelerin Yazımı
Estimated Time:45s
Question 279Question →

Kamu kurumlarında personelin özlük hakları ve idari işlemlerine dair hazırlanan resmî belgelerde terminoloji kullanımına ve imla kurallarına azami ölçüde dikkat edilmelidir.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazımı yanlış olan bir sözcük kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Personelin özlük haklarını düzenleyen yeni ünvan değişikliği sınavı için başvurular bugün mesai bitiminde sona erecek.

Answer

Seçenekler incelendiğinde 'ünvan' sözcüğünün kullanıldığı cümlede yazım yanlışı yapılmıştır; sözcüğün doğru yazımı 'unvan' olmalıdır.
Seçenekte yer alan 'ünvan' sözcüğünün kökeni ve Türkçedeki standart yazımı 'unvan' şeklindedir. TDK sözlüğünde 'ünvan' şeklinde bir başlık bulunmamakta, kullanıcılar 'unvan' maddesine yönlendirilmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerde yer alan ve günlük dilde yazımı sıklıkla karıştırılan (unvan, doküman, stajyer, tıraş, laboratuvar) sözcükleri tespit edin.
İnceleme altındaki sözcükler: ünvan, doküman, stajyerlik, tıraş, laboratuvar.
Yazım yanlışı sorularında öncelikle ses olaylarına veya özel yazım kurallarına tabi olan 'riskli' sözcüklerin belirlenmesi gerekir.
2
Tespit edilen sözcüklerin TDK güncel yazım kılavuzundaki standart formlarını kontrol edin.
'Ünvan' sözcüğünün kılavuzdaki karşılığının 'unvan' olduğu; diğer sözcüklerin (doküman, stajyer, tıraş, laboratuvar) ise doğru yazıldığı belirlendi.
Türkçede bazı sözcükler halk ağzındaki telaffuzuna göre yanlış yazılabilmektedir (ünvan-unvan, tıraş-traş gibi).
3
Yazımı yanlış olan sözcüğün bulunduğu seçeneği işaretleyin.
'Ünvan' sözcüğünün geçtiği seçenek hatalı olarak saptandı.
Soru kökünde 'yazımı yanlış olan' ifade istendiği için hatalı biçim doğru cevaptır.

Key Concept

Yazımı Karıştırılan Sözcükler (Ünlü ve Ünsüz Uyumu İstisnaları)
Estimated Time:50s
Question 280Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik sözcüklerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Okula yeni başlayan tüm öğrencilerin isimlerini sisteme hızlıca kayıt etti.

Answer

Öğrencilerin isimlerinin sisteme 'kayıt etti' şeklinde girildiği cümlede yazım yanlışı yapılmıştır; doğrusu 'kaydetti' olmalıdır.
Doğru cevap olan seçenekte 'kayıt etti' ifadesi kullanılmıştır. Ancak Türkçede 'etmek' yardımcı fiiliyle birleşen isimlerde ünlü düşmesi meydana gelirse (kayıt -> kayd-) bu sözcükler bitişik yazılır. Dolayısıyla ifadenin 'kaydetti' şeklinde yazılması gerekirdi.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki birleşik sözcükleri tespit et.
Tespit edilen sözcükler: 'birkaç', 'pek çok', 'aslanağzı', 'kayıt etti', 'kuzeydoğu'.
Yazım kurallarına uygunluğun denetlenmesi için önce hedef kelimelerin belirlenmesi gerekir.
2
Yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerin yazım kuralını uygula.
'Kayıt' ve 'etmek' birleşirken 'ı' ünlüsü düşer. Kural gereği ses olayı gerçekleşen bu tür yapılar bitişik yazılmalıdır.
TDK kurallarına göre ses düşmesi veya türemesi olan yardımcı fiilli birleşik kelimeler bitişik yazılmak zorundadır.

Key Concept

Ses düşmesi veya türemesine uğrayan yardımcı fiilli birleşik kelimelerin bitişik yazılması kuralı.
Estimated Time:45s
PreviousPage 14 / 68Next
Yazım ve Noktalama — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Page 14 | Examkin