Osmanlı Devleti Kültür ve Medeniyeti

Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun, devlet işlerinin görüşüldüğü ve karara bağlandığı en yüksek kurul olmasına rağmen, alınan kararların yürürlüğe girmesi için padişahın onayı (arz) zorunluydu. Padişah, Divan'da görüşülen bir konuyu reddetme veya kararı tamamen değiştirme yetkisine sahipti.

Bu bilgiler doğrultusunda, Osmanlı merkez teşkilatında Divan-ı Hümayun'un sahip olduğu temel nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde devletin nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla uygulanan "iltizam" sisteminde; vergi toplama hakkını ihale yoluyla alan mültezimin, hazineye peşin olarak ödemekle yükümlü olduğu bedel aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde başlangıçta Nişancı’ya bağlı olarak Divan kâtiplerinin başkanlığını yürüten, ancak 17. yüzyıldan itibaren diplomasinin önem kazanmasıyla dış işlerinden sorumlu bir makam haline gelerek Divan-ı Hümayun'un asıl üyeleri arasına katılan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı iktisadi anlayışında; üretilen bir malın öncelikle iç piyasada tüketilmesini öngören, ihracatı ise ancak iç ihtiyaç fazlası olduğunda ve belirli şartlarla izin veren yaklaşım, hazinenin gümrük geliri elde etme arzusuyla zaman zaman çelişebilmiştir. Bu durum, Osmanlı ekonomi sistemini oluşturan aşağıdaki ilke çiftlerinden hangisi arasındaki gerilimi doğrudan yansıtmaktadır?

Osmanlı Devleti’nde hukuk sistemi; İslam dininin esaslarına dayanan "şer’i hukuk" ve eski Türk gelenekleri ile padişah emirlerinden oluşan "örfi hukuk" olmak üzere iki temel kaynağa dayanmıştır. Bu iki hukuk dalı, devletin ihtiyaçlarını karşılamak üzere belirli bir hiyerarşi ve uyum içinde uygulanmıştır.

Buna göre, Osmanlı hukuk sistemindeki "örfi hukuk" kuralları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Osmanlı Devleti’nin klasik dönem idari yapısında, Divan-ı Hümayun'da görüşülen konuların padişahın iradesine ve geleneksel hukuk kurallarına uygunluğunu teknik olarak denetleyen, alınan kararları "örfi hukuk" süzgecinden geçirerek kanunnamelere işleyen bir makam bulunmaktadır. Bu görevli, aynı zamanda devletin mülkiyet rejiminin temelini oluşturan Tahrir defterlerinin tanziminden sorumlu olup, merkezi bürokrasinin en yetkin kalem teşkilatını yönetmektedir. Padişahın "imza" yetkisini tuğra çekmek suretiyle temsil eden bu üst düzey Divan üyesi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde 17. yüzyılın başlarından itibaren şehzadelerin sancaklara yönetici olarak gönderilmesi uygulamasından vazgeçilerek sarayda ikamet etmelerini öngören "Kafes Usulü"ne geçilmesinin, devlet yönetimi ve merkez teşkilatı üzerindeki en temel olumsuz etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde merkez teşkilatının en üst karar organı olan Divan-ı Hümayun, belirli hiyerarşik kurallar çerçevesinde toplanırdı. Seyfiye sınıfının en önemli temsilcilerinden biri olan Yeniçeri Ağası, ordunun başında bulunmasına rağmen divanın 'doğal ve sürekli' üyeleri arasında sayılmamıştır. Yeniçeri Ağası'nın Divan-ı Hümayun toplantılarına bir 'asli üye' sıfatıyla katılabilmesi ve protokolde yer alabilmesi için aşağıdakilerden hangisini taşıması şart koşulmuştur?

Osmanlı Devleti'nde hukuk sisteminin işleyişinde mirasın (tereke) paylaştırılması, şer'i hükümlerin uygulanması ve mahkeme kayıtlarının (şer'iyye sicilleri) tutulması önemli bir yer tutardı. Bu sürecin merkez teşkilatındaki en üst denetleyicisi İlmiye sınıfına mensup olan Kazasker iken, taşra mahkemelerinde mirasın mirasçılar arasında taksimini bizzat yürüten bir görevli bulunurdu. Buna göre, Osmanlı hukuk sisteminde vefat eden kişilerin mal varlığını şer'i esaslara göre paylaştırmakla görevli olan hukuk görevlisi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde, özellikle yüksek dereceli devlet memurlarının vefatlarından sonra veya görevden alınmaları durumunda, mallarının devlet hazinesine ($Hazine-i$ $Amire$) aktarılması usulüne "müsadere" denilmiştir. Bu uygulama, padişahın "kul sistemi" üzerindeki haklarından biri olarak kabul edilmiştir. Buna göre, müsadere usulünün uygulanmasının Osmanlı toplumsal ve ekonomik yapısı üzerindeki en temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nin klasik döneminde toplumsal yapı; devlet yönetimine katılan ve vergi ödemeyen 'askerî' (beraya) sınıfı ile geçimini tarım, ticaret ve zanaatla sağlayan, vergi ödemekle yükümlü olan 'reaya' sınıfından oluşmaktadır. Bu iki grup arasındaki sınır kesin çizgilerle ayrılmamış; gerekli şartları yerine getiren bir kişinin statü değiştirmesine imkân tanınmıştır.

Buna göre, reaya statüsünde bulunan bir kişinin dikey hareketlilik yoluyla askeri sınıfa dâhil olmasının en temel hukuki ve ekonomik sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin klasik ekonomik düzeninde, lonca teşkilatı bünyesindeki esnaf ve sanatkârların mesleklerini icra edebilmeleri, dükkan açabilmeleri ve bu iş kolunda imtiyaz sahibi olabilmeleri için gerekli olan resmi hakka verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem hukuk yapısında 'ifta' (fetva verme) ve 'kaza' (hüküm verme/yargılama) yetkilerinin kurumsal olarak birbirinden kesin çizgilerle ayrılması, adalet sisteminin denetlenebilir ve dengeli bir karakter kazanmasını sağlamıştır. Bu yetki paylaşımı ve ilmiye sınıfı içerisindeki hiyerarşik düzen dikkate alındığında, hukuk sisteminin işleyişine dair aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Osmanlı Devleti'nde mirî arazilerin gelirleri; devletin nakit ihtiyacını karşılamak, memur ve asker maaşlarını ödemek veya sosyal hizmetleri yürütmek gibi çeşitli amaçlara tahsis edilmiştir.

Buna göre;
$I$. Vergi gelirleri doğrudan devlet hazinesine aktarılan,
$II$. Üstün hizmetleri görülen devlet görevlilerine ömür boyu ($kaydıhayat$) şartıyla verilen,
$III$. Geliri hayır kurumları ile dini ve sosyal tesislere bırakılan

toprak türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Osmanlı Devleti’nde devlet işlerinin yürütüldüğü Divan-ı Hümayun, rutin toplantılarının yanı sıra farklı amaç ve zamanlarda da toplanabilirdi. Bu doğrultuda; yabancı elçilerin kabul edildiği ve Kapıkulu askerlerine üç ayda bir "ulüfe" adı verilen maaşların dağıtıldığı, devletin ihtişamını göstermeyi amaçlayan törensel nitelikli Divan toplantısı aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı toplumsal yapısında bireylerin veya grupların sosyal statülerinde, ekonomik durumlarında veya tabakalarında bir değişim meydana gelmeden, sadece coğrafi mekan değiştirmeleri veya benzer yaşam standartlarına sahip farklı bir alana geçmeleri "yatay hareketlilik" olarak tanımlanmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde görülen yatay hareketlilik türüne bir örnek teşkil eder?

Osmanlı Devleti'nde mirî arazinin kullanım hakkını elinde bulunduran köylü, toprağı geçerli bir mazereti olmaksızın üst üste üç yıl boş bırakırsa toprak elinden alınır ve kendisinden "çiftbozan resmi" adı verilen bir tazminat tahsil edilirdi. Bu uygulama ile Osmanlı Devleti'nin temel olarak aşağıdakilerden hangisini hedeflediği savunulabilir?

Osmanlı hukuk sisteminde, bir davanın dini uygunluğunu belirten 'fetva' belgeleri, mahkemelerde alınan kararların kaydedildiği 'Şer’iyye sicilleri' ve miras paylaşımlarının yer aldığı 'tereke defterleri' sistemin işleyişinde temel unsurlardır. Divan-ı Hümayun'da bu adalet mekanizmasını temsil eden, en yüksek yargı yetkisini kullanarak büyük davalara bakan ve kadıların atama işlemlerini yürüten İlmiye sınıfı mensubu aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı klasik döneminde taşra teşkilatının temelini oluşturan salyanesiz (yıllıksız) eyaletlerde, dirlik sistemi çerçevesinde askeri, adli ve idari bir yapı kurgulanmıştır. Bu idari yapıda görev yapan yetkililer ve sorumlulukları ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Osmanlı Devleti'nde devletin idari merkezi olan Topkapı Sarayı'nın Birun (Dış Saray) bölümünde toplanan Divan-ı Hümayun'da; Seyfiye, İlmiye ve Kalemiye sınıflarının temsilcileri hazır bulunurdu. Devletin bürokratik, mali ve hukuki işleyişi bu sınıfların uzmanlık alanlarına göre bölüştürülmüştü.

Buna göre, aşağıda verilen görev ve sorumluluk eşleştirmelerinden hangisi, ifa edilen görevin mensup olunan yönetici sınıfı (Seyfiye, İlmiye, Kalemiye) bakımından diğerlerinden farklıdır?