Türk-İslam Tarihi

Mısır coğrafyasında kurulan Türk-İslam devletleri içerisinde, İslam dünyasının kutsal şehirleri olan Mekke ve Medine'yi (Hicaz bölgesi) topraklarına katan ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde devletin bekasını sağlamak adına merkezî otoritenin taşradaki ve merkezdeki sivil ve mali işleyişi kontrol altında tutması esas alınmıştır. Bu doğrultuda, askerî işler dışındaki tüm kurumların mali ve idari denetimini yapmak, yolsuzlukları önlemek ve devlet kurumlarının işleyişini teftiş etmek amacıyla oluşturulan divan aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Devleti'nde Sultan Melikşah’ın vefatından ($1092$) sonra yaşanan ve yaklaşık yirmi altı yıl süren "Fetret Devri" (taht kavgaları) sürecini sonlandırarak merkezi otoriteyi yeniden tesis eden, ancak $1141$ Katvan Savaşı’ndaki mağlubiyetiyle devletin fiilen yıkılış sürecine girmesine engel olamayan Sultan Sencer dönemiyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi hatalıdır?

Türk-İslam medeniyetinde bilimsel çalışmalar sadece pozitif bilimlerle sınırlı kalmamış; dil, edebiyat ve dini ilimlerde de dünya çapında otorite kabul edilen eserler verilmiştir. Özellikle $XI.$ ve $XII.$ yüzyıllarda Harezm bölgesinde yetişen, Arap dili ve belagati üzerine yazdığı "Mukaddimetü'l-Edeb" adlı sözlük tarzındaki eseriyle tanınan ve Kur'an tefsiri alanında "Keşşaf" adlı eseriyle İslam dünyasında derin izler bırakan Türk asıllı bilgin aşağıdakilerden hangisidir?

751 yılında Orta Asya'nın batı sınırlarında gerçekleşen Talas Savaşı, Abbasi Devleti ile Çin'deki Tang Hanedanı arasındaki jeopolitik gerilimin bir sonucudur. Bu savaşın, Türklerin kitleler hâlinde İslamiyet’e geçiş sürecini hızlandıran temel dinamikleri ve dünya medeniyet tarihindeki yeri düşünüldüğünde, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi bu sürecin sosyo-politik ve kültürel boyutlarını en kapsamlı şekilde sentezlemektedir?

Türk-İslam devletlerinde toplumsal düzenin ve devlet otoritesinin tesisi için hukuk sistemi 'ikili bir karakter' sergilemiştir. Aile, miras ve vakıf gibi bireysel hukuk konuları 'Şer'i Hukuk' dairesinde çözülürken; devletin güvenliğini, kamu düzenini ve idari işleyişi ilgilendiren konular 'Örfi Hukuk' dairesinde ele alınmıştır.

Selçuklu devlet teşkilatında, hükümdarın 'örfi yargı' yetkisini temsil eden, saray ve taşradaki idari-sivil suçları yargılama yetkisine sahip olan ve örfi mahkemelerin başında bulunan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

$8$. yüzyılda Orta Asya hakimiyeti için karşı karşıya gelen Tang Hanedanı ve Abbasi Devleti, $751$ yılında Talas Irmağı kenarında büyük bir savaşa tutuşmuştur. Karluk Türklerinin Abbasilerin safında yer almasıyla savaşın seyri değişmiş ve Müslümanlar kesin bir zafer elde etmiştir. Bu zafer, kültürel açıdan kağıt üretiminin Semerkant'ta başlayarak Çin dışında da yayılmasının önünü açarken, dini açıdan da Türklerin İslamiyet'e geçiş sürecini başlatmıştır.

Aşağıdakilerden hangisi, bu zaferden sonra Türklerin İslamiyet'i kitleler halinde kabul etmesinde ve Müslümanlar ile yakınlaşmasında en etkili olan siyasi unsurdur?

Karahanlılar; orduda Gulam sistemini başlatmaları, sınır boylarında Ribat adı verilen kervansaraylar inşa etmeleri ve medreselerde burslu öğrencilik sistemini uygulamaları gibi kurumsal yeniliklerin yanı sıra Türk-İslam kültürünün ilk edebi ürünlerini de vermişlerdir. 'Geçiş Dönemi Eserleri' olarak adlandırılan bu eserler, hem Türk dilinin canlılığını korumasını sağlamış hem de yeni dinin ahlaki ve hukuki değerlerini halka aktarmıştır.

Aşağıdakilerden hangisi, bu döneme ait eserler ve özellikleri hakkında verilen yanlış bir bilgidir?

İslam dünyasında "Hekimlerin Prensi" ve "Şeyh el-Reis" olarak anılan İbn-i Sînâ, tıp alanında olduğu kadar felsefe ve temel bilimlerde de derin izler bırakmıştır. Bilginin; mantık, fizik, matematik ve metafizik gibi disiplinleri bir bütün olarak ele alan, adının çağrıştırdığının aksine tıbbi bir eser olmayıp insan ruhunun cehaletten kurtularak "şifa" bulmasını amaçlayan felsefi ve bilimsel ansiklopedisi aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde hükümdarlar, siyasi otoritelerini pekiştirmek ve halk nezdinde meşruiyet kazanmak amacıyla Abbasi halifeleriyle iyi ilişkiler kurmaya büyük önem vermişlerdir. Bu doğrultuda halife, hükümdarın tahta çıkışını tanıdığını simgeleyen çeşitli hediyeler ve resmi belgeler göndermiştir.

Halife tarafından gönderilen ve hükümdarın siyasi hakimiyetini dini otorite nezdinde resmen onaylayan bu 'tasdikname' niteliğindeki belgeye verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Batı Türkistan hâkimiyeti için Çin ve Abbasi güçlerini karşı karşıya getiren $751$ tarihli Talas Savaşı, Karlukların desteğiyle Abbasilerin zaferiyle sonuçlanmıştır. Bu zafer sonrası Semerkant'ta kâğıt üretiminin başlamasıyla kültürel bir etkileşim yaşanırken, Türklerin İslamiyet'i hızla benimsemesinde Abbasi Devleti'nin Müslümanlar arasında ayrım gözetmeyen hangi politikası etkili olmuştur?

Gazneli Mahmut, Hindistan üzerine gerçekleştirdiği seferlerle İslamiyet'in bu geniş coğrafyada yayılmasını sağlamış; Abbasi halifesini Şii Büveyhoğulları baskısından kurtardığı için de İslam dünyasında siyasi liderliği simgeleyen 'Sultan' unvanını kullanmaya başlamıştır. Ayrıca sarayında El-Biruni gibi dünyaca ünlü bilim insanlarını ağırlayarak onları 'Sarayımın en değerli hazinesi' olarak nitelendirmiştir.

Gazneli Devleti'nin bu özellikleri ve faaliyetleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu devletin bir özelliği olarak gösterilemez?

Türk-İslam devletlerinde uygulanan İkta Sistemi'nde; taşradaki askeri görevlilere (sipahi/emir) halktan toprak vergilerini toplama yetkisi verilirken, halk ile bu görevliler arasındaki hukuki ihtilafları çözme ve cezai müeyyide uygulama yetkisinin doğrudan merkezden atanan bağımsız "kadı"lara bırakılması aşağıdakilerden hangisini doğrudan amaçlamaktadır?

Emeviler Dönemi'nde uygulanan dışlayıcı 'Mevali' politikası Türklerin İslamiyet'e mesafeli kalmasına ve Arap ordularıyla çatışmasına yol açarken, Abbasilerin iktidara gelişiyle benimsenen hoşgörü ve eşitlik temelli 'ümmetçi' yaklaşım, Türk-Arap ilişkilerinde stratejik bir kırılma noktası oluşturmuştur. $751$ yılında gerçekleşen Talas Savaşı'nda Karlukların Çin'e karşı Müslüman ordusuyla iş birliği yapması, bu siyasi iklim değişikliğinin somut bir tezahürüdür.

Buna göre, Talas Savaşı'nın Türklerin İslamiyet'i kabulü üzerindeki belirleyici etkisiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Abbasilerin merkezi otoritesinin zayıflaması sonucunda valilerin bağımsızlıklarını ilan etmesiyle 'Tavaif-i Mülük' adı verilen küçük devletler ortaya çıkmıştır. Bu süreçte Mısır coğrafyasında kurulan ilk Türk-İslam devletleri; yönetici kadrolarının ve ordularının Türk, halkın ise çoğunlukla Arap olması nedeniyle toplumsal bir bağ kurmakta zorlanmış ve bu durum devletlerin ömrünün kısa olmasına yol açmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bahsedilen 'Tavaif-i Mülük' kapsamında değerlendirilen ve Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devletleri arasında yer alır?

Karahanlılar, Orta Asya Türk devlet geleneğinin 'sosyal refah' (töre) anlayışını, İslamiyet’in kabulüyle beraber 'Vakıf' hukukuna dayalı müesseseler üzerinden yeniden tanımlamışlardır. Bu çerçevede, stratejik noktalarda kurulan 'Ribat'lar ile ticari hayatı; 'Bimarhane'ler ile de halk sağlığını 'devletin ali menfaatleri' ve 'hayrat' ekseninde birleştirmişlerdir. Karahanlılardaki bu kurumsal dönüşüm, Türk-İslam siyasi düşüncesindeki hangi gelişimin temel dayanağını oluşturmaktadır?

Türk-İslam devletlerinde merkezi yönetimin en üst kademesinde bulunan ve "hükümdarın adalet kapısı" olarak nitelendirilen bir kurum, hem siyasi hem de hukuki bir nitelik taşımaktadır. Bu kurum; kadıların çözüme kavuşturamadığı davaları karara bağlamak, halkın devlet görevlileri hakkındaki şikayetlerini bizzat dinlemek, vakıfların yönetimini denetlemek ve kadı kararlarını infaz etmek gibi kritik yetkilere sahiptir. Kararları doğrudan sultanın otoritesine dayandığı için icra kabiliyeti en yüksek olan bu yapı, devletin bekası için bir emniyet sübabı görevi görür. Özellikleri verilen ve doğrudan hükümdarın başkanlığında toplanan bu yüksek denetim ve yargı organı aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam dünyasında pozitif bilimlerin gelişimine büyük katkı sağlayan; astronomi, coğrafya ve matematik alanındaki çalışmalarıyla tanınan, Hindistan'ın kültürü ve coğrafyası üzerine yazdığı "Tahkik-i Ma li'l-Hind" adlı eseriyle bilinen ve Gazneli Mahmut tarafından "sarayımın en değerli hazinesi" olarak nitelendirilen bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Gazneli Mahmut, Abbasi halifesini Şii Büveyhoğulları’nın baskısından kurtararak İslam dünyasının siyasi liderliğini üstlenmiş ve halife tarafından kendisine "Sultan" unvanı verilmiştir. Ayrıca sarayında El-Biruni için "Sarayımın en değerli hazinesi" ifadesini kullanmış, Hindistan’a düzenlediği 17 seferle de bölgede İslamiyet’in yayılmasına öncülük etmiştir.

Bu bilgilere dayanarak Gazneliler Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türk-İslam medeniyetinde felsefe, mantık ve musiki alanındaki çalışmalarıyla tanınan; bilimleri ilk kez sistemli bir şekilde sınıflandırarak "İhsa’ül-Ulum" (İlimlerin Sayımı) adlı eseri kaleme alan ve Batı dünyasında "Alpharabius" adıyla anılan bilgin aşağıdakilerden hangisidir?