Santral Sinir Sistemi Farmakolojisi

70 yaşında, geçirilmiş iskemik inme sonrası gelişen kronik spastisite nedeniyle bir kas gevşetici ilaç kullanmakta olan erkek hastaya, yeni gelişen üriner sistem enfeksiyonu tanısıyla siprofloksasin tedavisi başlanmıştır. Antibiyotik kullanımının ikinci gününde hastada ani gelişen şiddetli hipotansiyon, bradikardi ve derin sedasyon gözlenmiştir.

Bu klinik tabloya yol açan, siprofloksasin ile farmakokinetik etkileşime giren ve spastisite tedavisinde kullanılan ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Diş çekimi planlanan bir hastaya lokal infiltrasyon anestezisi uygulandıktan yaklaşık 30 dakika sonra parmak uçlarında ve dudaklarında siyanoz geliştiği gözlenmiştir. Yapılan kan tetkiklerinde methemoglobinemi saptanan bu hastada, tabloya neden olan lokal anestezik aşağıdakilerden hangisidir?

$24$ yaşında bir erkek hasta, arkadaşları tarafından acil servise bilinç kaybı ve solunum güçlüğü şikayetiyle getiriliyor. Yapılan fizik muayenede hastanın solunum sayısının dakikada $6$ olduğu, kan basıncının $90/60$ mmHg ölçüldüğü ve pupillerin bilateral iğne ucu (miyozis) görünümünde olduğu saptanıyor. Bu klinik tabloyu geri döndürmek amacıyla kullanılan ve opioid reseptörlerini kompetitif olarak bloke eden ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$1$ yaşında bir bebek, gövde ve ekstremitelerde küme şeklinde gelen ani fleksör spazmlar ve baş selamlaması tarzında hareketler nedeniyle getirilmiştir. EEG tetkikinde hipsaritmi paterni saptanan hastada, GABA-transaminaz enzimini irreversibl olarak inhibe ederek etki gösteren bir antiepileptik ilaç başlanmıştır. Bu ilacın kullanımı sırasında gelişebilecek en ciddi ve kalıcı yan etki aşağıdakilerden hangisidir?

$62$ yaşında Parkinson hastalığı tanısı olan ve tedaviye düşük doz levodopa/karbidopa ile başlanan bir erkek hastada, semptomatik kontrolün yetersiz kalması üzerine tedaviye bir MAO-B inhibitörü eklenmesi planlanmaktadır. Hekim, ilacın uykusuzluk ve ajitasyon yapma potansiyeli nedeniyle hastayı özellikle akşam saatlerinde almaması konusunda uyarmıştır. Bu klinik tabloya neden olan, metabolize edildiğinde amfetamin ve metamfetamin benzeri türevlere dönüşen ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Opioid aşırı dozu (zehirlenmesi) nedeniyle acil servise getirilen bir hastada, damar yoluyla nalokson uygulanmasının ardından klinik tablonun hızla düzeldiği görülmüştür. Ancak yaklaşık bir saat sonra hastada tekrar solunum depresyonu ve bilinç bulanıklığı geliştiği gözlenmiştir. Bu durumun en muhtemel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

$62$ yaşında erkek hasta, $8$ yıldır Parkinson hastalığı nedeniyle levodopa tedavisi almaktadır. Son aylarda hastada canlı görsel halüsinasyonlar ve paranoid düşünceler gelişmiştir. Nörolojik muayenesinde istirahat tremoru ve bradikinezi saptanan hastanın psikotik bulgularını kontrol altına almak amacıyla yeni bir ilaç başlanması planlanmaktadır. İlgili ilacın reseptör afinite profili incelendiğinde; dopamin $D_2$ reseptörleri için afinitesinin yok denecek kadar az olduğu ($K_i > 1000$ nM), buna karşın serotonin $5\text{-HT}_{2A}$ reseptörleri üzerinde seçici olarak "ters agonist" (inverse agonist) ve antagonist etki gösterdiği saptanmıştır.

Bu farmakolojik profile sahip olan ve Parkinson psikozunda motor semptomları kötüleştirmeden kullanılan antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Şizofreni tanısıyla izlenen $28$ yaşında kadın hastanın tedavisinde kullanılan bir ilaç; dopaminerjik aktivitenin yüksek olduğu mezolimbik yolakta antagonist, düşük olduğu mezokortikal yolakta ise agonist gibi davranarak 'dopamin stabilizatörü' olarak adlandırılmaktadır. Bu ilacın aynı zamanda $5$-$HT_{1A}$ reseptörleri üzerinde parsiyel agonist, $5$-$HT_{2A}$ reseptörleri üzerinde ise antagonist etkisi bulunmaktadır. Bu özelliklere sahip olan antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Genel anestezi uygulamasında kullanılan inhalasyon ve intravenöz ajanların farmakolojik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Antidepresan ilaç kullanımı veya doz artışı sonrasında ortaya çıkabilen serotonin sendromu, klinik olarak nöroleptik malign sendrom (NMS) ile benzerlik gösterebilir. Aşağıdaki fizik muayene bulgularından hangisi, serotonin sendromunu nöroleptik malign sendromdan ayıran en karakteristik özelliktir?

Kronik alkol bağımlılığı olan $45$ yaşındaki bir erkek hasta, şiddetli bir baş ağrısı nedeniyle standart dozlarda parasetamol kullanmaya başlamıştır. Kısa bir süre sonra hastada akut karaciğer yetmezliği bulguları gelişmiştir. Bu hastada, parasetamolün toksik metaboliti olan $N$-asetil-$p$-benzokinon imin ($NAPQI$) miktarının artmasına ve hepatotoksisiteye zemin hazırlayan temel farmakolojik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

60 yaşında, Parkinson hastalığı tanısıyla izlenen bir erkek hastaya motor dalgalanmaların kontrolü amacıyla tedaviye yeni bir ilaç eklenmiştir. Takibi sırasında hastada gündüz aşırı uykululuk hali, ani uyku atakları ve dürtü kontrol bozukluğu (kontrolsüz alışveriş yapma, kumar oynama isteği) geliştiği gözlenmiştir. Bu klinik tabloya yol açması en muhtemel antiparkinson ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Kısa süreli bir cerrahi girişim planlanan hastada, hızlı indüksiyon ve derlenme sağlaması amacıyla kan/gaz partisyon katsayısı düşük olan ve hava yollarını irrite etmeyen bir inhalasyon anesteziği tercih edilmiştir. Bu ajanın, kuru karbondioksit absorbanları (soda-lime) varlığında parçalanarak nefrotoksik potansiyeli olan "Bileşik A" (Compound A) oluşumuna yol açtığı bilinmektedir. Buna göre, bahsedilen genel anestezik aşağıdakilerden hangisidir?

$21$ yaşında erkek hasta, bir gece kulübünde madde kullanımını takiben gelişen şiddetli ajitasyon, çarpıntı ve vücut sıcaklığında belirgin artış ($39.4^{\circ}C$) şikayetiyle acil servise getiriliyor. Fizik muayenede; kan basıncı $180/105$ $mmHg$, nabız $125/dakika$, pupillerin bilateral midriyatik ve ışık refleksinin zayıf olduğu, ancak hastanın cildinin belirgin şekilde terli (diaforetik) olduğu saptanıyor. Bu klinik tabloda, sempatomimetik uyarının bir bulgusu olan terlemenin görülmesi ve antikolinerjik zehirlenmeden ayrılabilmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

32 yaşında, yoğun anksiyete ve uyku bozukluğu nedeniyle benzodiazepin grubu bir ilaç reçete edilen hasta, bir süre sonra intihar amacıyla ilacından çok sayıda almış ve derin sedasyon ile solunum depresyonu tablosunda acil servise getirilmiştir. Bu klinik tablo ve kullanılan ilaç grubunun farmakolojik özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Acil servise derin sedasyon ve solunum depresyonu tablosuyla getirilen bir hastada, intoksikasyona neden olan ajanı antagonize etmek amacıyla intravenöz flumazenil uygulanmış ancak klinik tabloda herhangi bir düzelme gözlenmemiştir. Yapılan ileri toksikolojik ve elektrofizyolojik incelemelerde, hastanın aldığı ilacın GABA-A reseptörlerine bağlandığı, klor kanallarının açılma sıklığını (frekansını) değil, açık kalma süresini (duration) artırdığı ve yüksek dozlarda GABA yokluğunda dahi klor kanallarını direkt aktive edebildiği (GABA-mimetik etki) saptanmıştır.

Buna göre, zehirlenmeye yol açan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Spinal kord hasarı sonrası gelişen kronik spastisite şikayeti nedeniyle tedaviye alınan 45 yaşındaki erkek hastaya, spinal kord düzeyinde pre-sinaptik ve post-sinaptik inhibisyon sağlayan santral etkili bir $\alpha_2$-adrenerjik reseptör agonisti başlanmıştır. Bu ilacın kullanımı sırasında hastada ortaya çıkabilecek en önemli laboratuvar anormalliği aşağıdakilerden hangisidir?

$72$ yaşındaki kadın hastaya Alzheimer hastalığı tanısı konulmuş ve bilişsel fonksiyonlarını desteklemek amacıyla farmakolojik tedavi planlanmıştır. Seçilecek ilacın asetilkolinesterazı geri dönüşümlü olarak inhibe etmesinin yanı sıra, nikotinik reseptörlerin allosterik modülasyonu yoluyla da kolinerjik etkinliği artırdığı bilinmektedir. Bu özelliklere sahip olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Genel anestezi indüksiyonu ve idamesinde kullanılan ajanların fizikokimyasal özellikleri, etki mekanizmaları ve klinik yan etki profilleri değerlendirildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Lokal anestezik ajanlar periferik sinirlere uygulandığında, farklı sinir lifi tiplerinin bu ilaçlara olan duyarlılığı anatomik ve fizyolojik özelliklerine göre değişiklik gösterir. Bu durum klinik pratikte 'diferansiyel blok' olarak adlandırılır ve fonksiyonların belirli bir sırayla kaybolmasına neden olur.

Buna göre, bölgesel anestezi uygulanan bir hastada aşağıdaki fizyolojik fonksiyonlardan hangisinin lokal anestezik blokajına en dirençli olması ve dolayısıyla en son ortadan kalkması beklenir?