Kemoterapötikler

$45$ yaşındaki $HIV$ pozitif erkek hastanın antiretroviral tedavi ($ART$) rejimine bir proteaz inhibitörü eklendikten iki hafta sonra skleralarda ikter fark edilmiştir. Laboratuvar tetkiklerinde total bilirubin düzeyi $4.8$ $mg/dL$, direkt bilirubin düzeyi $0.4$ $mg/dL$ olarak saptanmış; serum transaminazları ($AST$, $ALT$) ve alkalen fosfataz ($ALP$) düzeyleri normal sınırlarda bulunmuştur. Hastanın eş zamanlı olarak gastroözofageal reflü hastalığı ($GÖRH$) nedeniyle yüksek doz proton pompası inhibitörü ($PPİ$) kullanmaya başladığı ve bu süreçte plazma $HIV-RNA$ (viral yük) düzeyinin anlamlı derecede arttığı saptanmıştır.

Bu klinik tabloya yol açan ilaç ve eşlik eden laboratuvar bulgularının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

$64$ yaşında postmenopozal kadın hasta, metastatik östrojen reseptörü ($ER$) pozitif ve $HER2$ negatif meme kanseri tanısıyla $2$ yıldır bir aromataz inhibitörü olan anastrozol kullanmaktadır. Son kontrollerinde visseral metastazlarında progresyon saptanan hastadan alınan biyopsi örneğinde yapılan moleküler analizde PIK3CA gen mutasyonu tespit edilmiştir.

Bu klinik tabloda, direnç gelişimini kırmak amacıyla mevcut tedaviye eklenmesi gereken ve spesifik olarak $PI3K\alpha$ izoformunu inhibe eden ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Bakteriyel ribozomun $50S$ alt birimine bağlanarak $70S$ başlama kompleksinin (initiation complex) oluşumunu engelleyen ve VRE (Vankomisin Dirençli Enterokok) enfeksiyonlarında kullanılabilen bir antibiyotik incelenmektedir. Bu ilacın farmakodinamik özellikleri değerlendirildiğinde, aynı zamanda zayıf ve geri dönüşümlü bir monoamin oksidaz (MAO) inhibitörü aktivitesi gösterdiği saptanıyor.

Klinik pratikte, özellikle seçici serotonin gerialım inhibitörü (SSRI) grubu antidepresanlarla eşzamanlı kullanıldığında otonomik instabilite, rijidite ve hiperrefleksi ile karakterize fatal bir tabloya yol açma potansiyeli olan bu antibiyotik aşağıdakilerden hangisidir?

Penisilinlere karşı anafilaksi öyküsü bulunan bir hastada, duyarlı $Pseudomonas$ $aeruginosa$ suşlarının neden olduğu enfeksiyonların tedavisinde kullanılabilecek ve penisilinlerle çapraz duyarlılık göstermeyen beta-laktam antibiyotik aşağıdakilerden hangisidir?

Kırsal kesimde yaşayan ve bahçe işleriyle uğraşan $60$ yaşındaki bir kadın hastanın sağ ön kolunda travma sonrası lineer yerleşimli nodüler ve ülseröz lezyonlar gelişiyor. Alınan biyopsi örneğinde puro şeklinde dimorfik maya hücreleri görülmesi üzerine hastaya oral spesifik bir antifungal tedavi başlanıyor. Tedavinin ilerleyen günlerinde hastada eforla gelen nefes darlığı, ortopne ve pretibial ödem ortaya çıkıyor. Yapılan ekokardiyografide sol ventrikül sistolik fonksiyonlarının belirgin olarak baskılandığı tespit ediliyor.

Buna göre, hastada kardiyak dekompansasyona neden olan antifungal ilacın etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$62$ yaşında, sigara öyküsü olmayan bir kadın hastaya evre $IV$ akciğer adenokarsinomu tanısı konuluyor. Tümör dokusunda $EGFR$ ekzon $19$ delesyonu saptanması üzerine erlotinib tedavisi başlanıyor. Tedaviye başlangıçta iyi yanıt veren hastada $14$ ay sonra progresyon saptanıyor. Yapılan yeni biyopsi incelemesinde $EGFR$ geninde $T790M$ mutasyonu tespit ediliyor. Bu hastada saptanan direnci kırmak amacıyla kullanılması gereken, $T790M$ mutasyonuna selektif etkinlik gösteren üçüncü kuşak tirozini kinaz inhibitörü aşağıdakilerden hangisidir?

Aktif tüberküloz tanısıyla standart tedavi rejimi başlanan $50$ yaşındaki bir kadın hastada, tedavinin üçüncü ayında ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma ve parestezi şikayetleri ortaya çıkmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda, bu klinik tablonun kullanılan ilaçlardan birinin vücuttan uzaklaştırılmasındaki genetik bir farklılıktan kaynaklandığı saptanmıştır. Bu hastada görülen yan etkiden sorumlu olan enzim polimorfizmi aşağıdakilerden hangisidir?

$75$ yaşındaki erkek hasta, konjestif kalp yetmezliği nedeniyle $digoksin$ ve kronik atriyal fibrilasyon nedeniyle $varfarin$ kullanmaktadır. Penisilin alerjisi olduğu bilinen hastaya, gelişen bir yumuşak doku enfeksiyonu nedeniyle oral bir antibiyotik tedavisi başlanıyor. Tedavinin $4$. gününde hastada iştahsızlık, bulantı ve sarı-yeşil görme şikayetleri ile birlikte yaygın ekimozlar ve burun kanaması gelişiyor. Bu klinik tabloya neden olan antibiyotiğin bakteriyel protein sentezi üzerindeki temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik mukokutanöz kandidiyazis tanısıyla oral antifungal tedavi başlanan 38 yaşındaki erkek hastada, tedavinin üçüncü haftasında jinekomasti, libido kaybı ve erektil disfonksiyon gelişmiştir. Yapılan laboratuvar incelemesinde plazma testosteron ve kortizol düzeylerinde belirgin azalma saptanmıştır. Bu klinik tabloya neden olan antifungal ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

72 yaşında bir hasta, alt solunum yolu enfeksiyonu nedeniyle oral levofloksasin tedavisi almaktadır. Hastanın aynı zamanda dispeptik şikayetleri için yoğun miktarda magnezyum ve alüminyum hidroksit içeren bir antasit süspansiyon kullanmaya başlamasından sonra, enfeksiyon bulgularının gerilemediği ve klinik tablonun düzelmediği gözlenmiştir. Bu hastada gözlenen tedavi başarısızlığının en olası farmakolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bakteri ribozomal alt birimlerine bağlanarak protein sentezini inhibe eden antibiyotiklerin farmakolojik özellikleri, direnç mekanizmaları ve toksisite profilleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

22 yaşında kadın hasta, genital bölgede ağrılı veziküler lezyonlar nedeniyle polikliniğe başvuruyor. Yapılan muayene sonucu genital herpes tanısı konulan hastaya asiklovir tedavisi başlanıyor. Asiklovirin aktif trifosfat formuna dönüşerek viral $DNA$ polimeraz enzimini inhibe edebilmesi için, enfekte hücrede ilk basamak fosforilasyonu gerçekleştiren enzim aşağıdakilerden hangisidir?

Gram-negatif sepsisi olan ve renal fonksiyonları normal kabul edilen bir hastada, 'konsantrasyona bağlı öldürme' (concentration-dependent killing) özelliği gösteren ve immünokompetan bireylerde belirgin Post-Antibiyotik Etkiye (PAE) sahip bir antibiyotik kullanılacaktır. Ancak hastanın ağır nötropenik (Mutlak nötrofil sayısı < 500/mm³) olması nedeniyle, klinisyen ilacı standart 'günde tek yüksek doz' (pulse dozlama) rejimi yerine, aynı günlük toplam dozu 'bölünmüş dozlar halinde' uygulamaya karar vermiştir.

Bu hastada tercih edilen dozlama stratejisi değişikliğinin temel farmakodinamik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Ciddi bir yumuşak doku enfeksiyonu nedeniyle tedavi edilen bir hastada, tedavinin ilerleyen günlerinde şiddetli karın ağrısı ve diyare ile karakterize psödomembranöz enterokolit ($Clostridioides \; difficile$ koliti) tablosu gelişmiştir. Bu klinik tabloya en sık yol açan ve bakteri ribozomunun **$50S$** alt birimine bağlanarak protein sentezini inhibe eden antibiyotik aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik atriyal fibrilasyon nedeniyle varfarin kullanan ve $INR$ değeri $2.5$ olan bir hastada, akciğer tüberkülozu tanısı konulması üzerine rifampin, izoniazid, pirazinamid ve etambutol içeren standart antitüberküloz tedavi başlanmıştır. Tedavinin 10. gününde hastanın $INR$ değerinin $1.2$ seviyesine gerilediği ve varfarin etkinliğinin azaldığı saptanmıştır. Bu hastada varfarin etkinliğindeki azalmadan sorumlu olan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Çok ilaca dirençli tüberküloz (MDR-TB) şüphesiyle genotipik duyarlılık testi yapılan bir hastanın örneğinde, *katG* geninin sağlam (wild-type) olduğu ancak *inhA* geninin promotor bölgesinde bir mutasyon bulunduğu rapor edilmiştir. Bu mutasyonun, hedef enzimin aşırı ekspresyonuna yol açarak izoniazide karşı düşük düzeyde direnç oluşturduğu bilinmektedir. Buna göre, planlanacak tedavi rejiminde aşağıdaki ilaçlardan hangisinin, söz konusu mutasyon mekanizması nedeniyle çapraz direnç göstererek etkisiz kalması en muhtemeldir?

$48$ yaşında erkek hasta, sırtındaki pigmente lezyonun büyümesi ve kanaması şikayetiyle başvuruyor. Yapılan eksizyonel biyopsi sonrası 'malign melanom' tanısı alan hastanın evreleme tetkiklerinde karaciğer ve akciğerde multipl metastatik odaklar saptanıyor. Tümör dokusunda yapılan moleküler analizde $BRAF$ geninde $V600E$ mutasyonu tespit ediliyor. Bu hastanın tedavisinde, mutasyona uğramış $BRAF$ kinazı doğrudan inhibe etmek amacıyla kullanılması en uygun ajan aşağıdakilerden hangisidir?

$44$ yaşında kadın hasta; halsizlik, kuru öksürük ve son $2$ gündür belirginleşen sağ üst kadran ağrısı şikayetiyle polikliniğe başvuruyor. Hastanın öyküsünden $10$ gün önce atipik pnömoni tanısı aldığı ve tedavisi için bir antibiyotiğin estolat formunu kullanmaya başladığı öğreniliyor. Fizik muayenede skleraların ikterik olduğu saptanırken, laboratuvar incelemesinde alkalen fosfataz ve bilirubin düzeylerinde kolestatik patern ile uyumlu artış izleniyor. Bu klinik tabloya neden olan ilacın bakteri hücrelerindeki temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Metastatik mide adenokarsinomu tanısıyla takip edilen $58$ yaşındaki bir hastanın tedavi rejimine, progresyon sonrası ikinci basamakta paklitaksel ile kombine edilmek üzere bir monoklonal antikor eklenmesi planlanmaktadır. Bu ajan, dolaşımdaki $VEGF-A$ ($Vascular Endothelial Growth Factor-A$) ligandlarına bağlanmak yerine, doğrudan vasküler endotelyal büyüme faktörü reseptörü-$2$ ($VEGFR-2$) üzerindeki ekstraselüler bir epitopa bağlanarak reseptörün ligand tarafından aktivasyonunu kompetitif olarak engellemektedir. Bu etki mekanizmasına sahip olan biyolojik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

34 yaşında HIV pozitif (AIDS evresinde) bir erkek hasta; yaklaşık bir aydır devam eden, günde 10-15 kez tekrarlayan, kansız, mukussuz, bol sulu ishal ve kramp tarzında karın ağrısı ile başvuruyor. Hastanın yapılan laboratuvar incelemesinde CD4+ T-lenfosit sayımı $45/mm^3$ olarak saptanıyor. Gaita incelemesinde modifiye asit-fast boyama ile yaklaşık $5 \mu m$ çapında, pembe-kırmızı renkli ookistler görülüyor. Bu hastada ishalin kontrol altına alınması amacıyla kullanılan ve FDA onaylı olan ajanın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?