Examkin

Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü

760 questions

Question 641Question →

Türkiye'de yaz mevsiminde Şanlıurfa ve çevresinde ölçülen sıcaklık ortalamalarının, yaklaşık aynı enlemde yer alan Muğla ve çevresinden çok daha yüksek olduğu görülmektedir.

Bu iki merkez arasındaki sıcaklık farkının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Bölgenin denizden uzak olması (karasallık) ve güneyden gelen sıcak hava akımları

Answer

Sıcaklık farkının temel nedeni, Şanlıurfa'nın denizel etkiden uzak karasal yapısı ve güneyden gelen sıcak rüzgarlara açık olmasıdır.
Şanlıurfa'nın aynı enlemdeki Muğla'dan daha sıcak olması, denizellikten uzak olması (karasallık) ve güneyden gelen sıcak hava kütlelerine (Basra termik alçak basıncı) açık olmasıyla ilgilidir. Denizler geç ısındığı için yazın Muğla'yı serinletirken, Şanlıurfa'nın karasal yapısı şiddetli ısınmaya yol açar.

Step-by-Step Solution

1
Merkezlerin konumlarını matematik konum açısından incele.
Her iki merkez de yaklaşık 37∘37^\circ Kuzey enleminde yer alır.
Aynı enlemdeki noktalar güneş ışınlarını benzer açılarla alır, bu nedenle fark enlemle açıklanamaz.
2
Özel konum (göreceli konum) şartlarını karşılaştır.
Muğla kıyıda (denizellik), Şanlıurfa ise iç kesimdedir (karasallık).
Denizler yazın serinletici etki yaparken, karalar hızla ısınır.
3
Yer şekilleri ve hava akımlarının etkisini değerlendir.
Şanlıurfa, güneyden gelen Basra alçak basıncı ve çöl rüzgarlarına açıktır.
Bu durum yaz sıcaklıklarının ekstrem değerlere ulaşmasına neden olur.

Key Concept

Denizellik - Karasallık Etkisi

Hints

1
İki şehrin de haritadaki yerini ve denize olan uzaklıklarını düşünün.
2
Aynı enlemde yer alan şehirlerde güneş ışınlarının düşme açısı benzerdir, bu yüzden matematik konumu eleyin.
3
Denizlerin yazın serinletici etkisini ve karasal bölgelerin çabuk ısınmasını hatırlayın.

Practice More

İzmir ve Van şehirleri arasındaki sıcaklık farkının nedenini de yükselti faktörü üzerinden inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 642Question →

Türkiye'nin matematiksel konumu gereği orta kuşakta yer alması, ülkemizde özellikle kış mevsiminde belirli bir yağış türünün yaygın olarak görülmesine neden olur. Farklı sıcaklık ve nem özelliğine sahip hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında oluşan bu yağış türü aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Cephe (Frontal) Yağışları

Answer

Türkiye'nin orta kuşaktaki konumu nedeniyle farklı karakterdeki hava kütlelerinin karşılaşmasıyla oluşan yağış türü Cephe (Frontal) yağışlarıdır.
Cephe yağışları, farklı sıcaklık özelliklerine sahip hava kütlelerinin (sıcak ve soğuk) karşılaşma alanlarında meydana gelir. Türkiye'nin orta kuşakta yer alması, bu farklı kütlelerin yıl boyunca ve özellikle kış mevsiminde ülkemiz üzerinde karşılaşmasına olanak tanır. Bu durum, Türkiye'deki kış yağışlarının büyük bir kısmının cephesel kökenli olmasını sağlar.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'nin matematiksel konumunu analiz etmek
Türkiye 36∘−42∘36^{\circ} - 42^{\circ} Kuzey paralelleri arasında, yani Orta Kuşak'ta yer alır.
Yağış türlerini belirleyen temel faktörlerden biri matematiksel konumdur.
2
Hava kütlelerinin hareket yönünü belirlemek
Kuzeyden gelen soğuk (kutupsal) ve güneyden gelen sıcak (tropikal) hava kütleleri Türkiye üzerinde karşılaşır.
Orta kuşak, farklı sıcaklıktaki hava kütlelerinin ortak buluşma alanıdır.
3
Oluşum mekanizmasını tanımlamak
Sıcak ve soğuk havanın karşılaştığı 'cephe' hatlarında soğuk havanın üzerine çıkan sıcak hava soğuyarak yağış bırakır.
Fiziksel olarak farklı karakterdeki iki hava kütlesi birbirine karışmaz, aralarında bir sınır (cephe) oluşur.

Key Concept

Cephe (Frontal) Yağışları ve Matematiksel Konum İlişkisi

Hints

1
Türkiye'nin orta kuşakta olması, farklı sıcaklıktaki hava kütlelerinin geçiş yolunda olduğunu gösterir.
2
Özellikle kış aylarında Akdeniz üzerinden gelen sıcak hava ile kuzeyden gelen soğuk havanın çarpışmasını düşünün.
3
İki farklı hava kütlesinin karşılaştığı sınıra 'cephe' adı verilir.

Practice More

İç Anadolu'da görülen 'Kırkikindi' yağışlarının hangi oluşum türüne girdiğini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 643Question →

Türkiye’nin orta kuşakta ve Kuzey Yarım Küre’de yer alması nedeniyle dağların güney yamaçları bakı etkisindedir ve normal şartlarda bu yamaçların kuzey yamaçlara göre daha sıcak olması beklenir. Ancak kış mevsiminde Kuzey Anadolu Dağları’nın denize bakan kuzey yamaçlarındaki sıcaklık ortalamasının, iç kesime (İç Anadolu'ya) bakan güney yamaçlarından daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.

Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Denizellik ve nemlilik faktörünün sıcaklık üzerindeki etkisinin bakı etkisinden daha baskın olması

Answer

Denizellik ve nemlilik faktörünün sıcaklık üzerindeki etkisinin bakı etkisinden daha baskın olması
Doğru yanıt olan denizellik ve nemlilik etkisi, kış aylarında Karadeniz'in ılımanlaştırıcı etkisinin, dağların güney yamaçlarının aldığı güneş enerjisinden daha belirgin bir sıcaklık farkı yaratmasıyla açıklanır. Bu durum Türkiye coğrafyasında 'bakı ile çelişen durum' olarak bilinir.

Step-by-Step Solution

1
Bakı etkisinin kuralını hatırla
Türkiye'de dağların güney yamaçları güneş ışığını daha büyük açıyla aldığı için normalde daha sıcaktır.
Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de ve Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer alması (Matematik Konum).
2
Verilen anomaliyi analiz et
Kışın Karadeniz'e bakan kuzey yamaçlar, güney yamaçlardan daha sıcaktır.
Bakı ile çelişen bu durum, sıcaklık üzerinde enlem veya bakı dışında başka bir faktörün (Özel Konum) daha etkili olduğunu gösterir.
3
Denizellik ve Karasallık etkisini karşılaştır
Denizler nem sayesinde kışın ısılarını korurken, iç kesimler (güney yamaçlar) karasallık nedeniyle hızla soğur.
Nemli hava kütleleri (denizellik) aşırı soğumayı engeller; bu yüzden kıyıdaki kuzey yamaçlar güneyden daha sıcak kalır.

Key Concept

Sıcaklık Üzerinde Denizelliğin Bakı Etkisini Geçersiz Kılması

Hints

1
Türkiye'de dağların hangi yamacının daha sıcak olması gerektiğini düşünün (Bakı).
2
Kışın Karadeniz kıyısındaki bir yerin mi yoksa İç Anadolu'daki bir yamacın mı daha geç soğuyacağını değerlendirin.
3
Denizlerin ısıyı hapsetme (nem) özelliği ile iç kesimlerin hızlı soğuma (karasallık) özelliğini kıyaslayın.

Practice More

Karadeniz kıyılarında kışın görülen bu durumun bitki örtüsü (nemli ormanlar) ve tarım ürünleri (kış ılıklığı isteyen ürünler) üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Sıcaklık anomalisi kavramını kullanarak, matematik konuma aykırı olan durumların her zaman özel konum (denizellik, yükselti vb.) ile açıklandığını hatırlayarak seçenekleri eleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 644Question →

Türkiye'de iklim tiplerinin dağılışında enlem, denizellik-karasallık ve yer şekilleri gibi faktörler belirleyici olmaktadır. Marmara Denizi'nin güney kıyı kuşağında (Bursa, Balıkesir, Çanakkale çevresi) etkili olan iklim tipi; yaz kuraklığı ve yağış rejimi bakımından Akdeniz iklimine benzemekle birlikte, Ege ve Akdeniz kıyılarındaki "Asıl Akdeniz İklimi"nden bazı belirgin yönleriyle ayrılmaktadır.

Bu bölgede görülen iklimin, Asıl Akdeniz İklimi'nden ayrılan en temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Kış sıcaklık ortalamalarının daha düşük ve karla örtülü gün sayısının daha fazla olması

Answer

Güney Marmara'da görülen iklimin Asıl Akdeniz ikliminden en temel farkı, kış mevsiminin daha soğuk geçmesi ve kar yağışlı gün sayısının belirgin şekilde daha fazla olmasıdır.
Doğru cevap olan kış sıcaklıklarının düşüklüğü ve kar yağışı artışı, Marmara Bölgesi'nin enlem olarak kuzeyde yer alması ve Sibirya ya da İzlanda kökenli soğuk hava kütlelerinden Akdeniz kıyılarına göre daha hızlı ve şiddetli etkilenmesinden kaynaklanır. Bu durum Güney Marmara'daki Akdeniz iklimini 'Marmara Tipi' veya 'Bozulmuş Akdeniz İklimi' olarak adlandırmamıza neden olur.

Step-by-Step Solution

1
Bölgenin coğrafi konumunu analiz et.
Güney Marmara, Akdeniz ve Ege kıyılarına göre daha kuzey enlemlerde yer alır.
Enlem farkı, güneş ışınlarının geliş açısını ve dolayısıyla sıcaklık ortalamalarını doğrudan etkiler.
2
Hava kütlelerinin etkisini değerlendir.
Bölge, Balkanlar ve Karadeniz üzerinden gelen soğuk hava dalgalarına daha açıktır.
Kuzeyden gelen hava kütleleri kış sıcaklıklarını düşürerek don olaylarını ve kar yağışlarını artırır.
3
Akdeniz iklimi ile kıyaslama yap.
Yağış rejimi (en fazla yağış kışın, en az yazın) benzerdir ancak kış şiddeti farklıdır.
Marmara tipi Akdeniz iklimi, bir geçiş iklimi özelliği göstererek 'bozulmuş' bir karakter sunar.

Key Concept

Marmara Geçiş İklimi ve Asıl Akdeniz İklimi Karşılaştırması

Hints

1
Türkiye'nin güneyinden kuzeyine doğru gidildikçe sıcaklıkların nasıl değiştiğini düşünün.
2
Marmara Bölgesi'nin kışın Balkanlar'dan gelen hava kütlelerinden etkilenme derecesini Akdeniz Bölgesi ile kıyaslayın.
3
Bursa ve Antalya'nın kış sıcaklıkları ile kar yağışı sıklığı arasındaki farkı göz önüne getirin.

Practice More

Marmara Bölgesi'nin geçiş iklimi özelliğinin tarım ürünleri çeşitliliği üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 645Question →

Türkiye'de bir dağ yamacı boyunca yükseldikçe sıcaklığın azalmasına bağlı olarak bitki örtüsü kuşaklar oluşturur. Özellikle nemliliğin fazla olduğu Karadeniz kıyı kuşağındaki dağlarda bu dikey kuşaklaşma oldukça belirgindir.

Buna göre; Kuzey Anadolu Dağları'nın denize bakan yamaçlarında, deniz seviyesinden itibaren zirveye doğru çıkıldığında orman kuşaklarının sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Geniş yapraklı ormanlar - Karışık yapraklı ormanlar - İğne yapraklı ormanlar

Answer

Kuzey Anadolu Dağları'nda aşağıdan yukarıya doğru sıralama; geniş yapraklı, karışık yapraklı ve iğne yapraklı ormanlar şeklindedir.
Kuzey Anadolu Dağları'nın denize bakan yamaçlarında nemlilik yüksektir. Bu yamaçlarda yükseldikçe azalan sıcaklığa bağlı olarak ağaçlar tür değiştirir. En alt basamakta kayın, gürgen, meşe gibi geniş yapraklılar; orta basamakta her iki türün bir arada bulunduğu karışık ormanlar; en üst basamakta ise ladin ve göknar gibi soğuğa dayanıklı iğne yapraklılar yer alır.

Step-by-Step Solution

1
Sıcaklık ve yükselti ilişkisini analiz etme
Yükseldikçe sıcaklık her 200200 metrede yaklaşık 1∘C1^\circ C azalır.
Bitki kuşaklarının oluşmasındaki temel faktör sıcaklık değişimidir.
2
Bitki türlerinin sıcaklık isteklerini belirleme
Geniş yapraklı ağaçlar daha fazla sıcaklık isterken, iğne yapraklı ağaçlar soğuğa daha dayanıklıdır.
Ağaçların biyolojik yapıları yetişme koşullarını sınırlar.
3
Kuşakları sıralama
Deniz seviyesi (0−10000-1000 m): Geniş yapraklı, Orta kuşak (1000−15001000-1500 m): Karışık, Üst kuşak (1500−20001500-2000 m): İğne yapraklı.
Sıcaklık azaldıkça bitki örtüsü bu değişime uyum sağlayarak kuşak oluşturur.

Key Concept

Bitki örtüsünün dikey yönde kuşaklar oluşturması (Sıcaklık-Yükselti İlişkisi)

Hints

1
Dağ yamacı boyunca yükseldikçe sıcaklık azaldığı için bitkiler soğuğa dayanıklılıklarına göre sıralanır.
2
Geniş yapraklı ağaçlar (örneğin kayın) daha çok ısı isterken, iğne yapraklılar (örneğin ladin) soğuğa daha dayanıklıdır.
3
Doğru sıralama 'Sıcak bölge ağacı - Geçiş bölgesi ağacı - Soğuk bölge ağacı' şeklinde olmalıdır.

Practice More

Akdeniz Bölgesi'ndeki dağlarda bu kuşakların hangi yükseltilerden başladığını araştırarak enlem etkisini pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Mantıksal eleme yöntemiyle; 'iğne yapraklı' olanların soğuğa en dayanıklı olduğunu ve dolayısıyla zirveye en yakın (en üstte) olması gerektiğini bilmek seçeneklerin çoğunu elemenizi sağlar.
Estimated Time:45s
Question 646Question →

Türkiye’de doğal orman örtüsünün beşerî müdahalelerle tahrip edildiği alanlarda iklim ve toprak şartlarına bağlı olarak gelişen kısa boylu ağaççık topluluklarına "çalı formasyonu" denir. Bu formasyonun türleri, oluştukları bölgeye ve tahrip edilen orman tipine göre farklılık gösterir. Buna göre, Türkiye'deki çalı formasyonları ve bu formasyonlara ait karakteristik özelliklerle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Maki formasyonu içerisinde yer alan geven, çoban yastığı ve üzerlik otu gibi türler; Akdeniz kıyı kuşağında orman örtüsünün tahrip edildiği alanlarda en yaygın görülen çalı türleridir.

Answer

Geven, çoban yastığı ve üzerlik otu gibi türlerin maki formasyonu içerisinde yer aldığını ve çalı türü olduğunu belirten ifade yanlıştır.
Doğru yanıt olan seçenek, geven ve çoban yastığı gibi türleri maki formasyonu içerisinde ve çalı türü olarak tanımladığı için yanlıştır. Bu bitkiler aslında 'ot formasyonu' içerisinde yer alan bozkır (step) bitkileridir. Maki ise Akdeniz ikliminde kızılçamların tahribiyle oluşan, her mevsim yeşil kalan bodur ağaççıklardan (zeytin, defne, mersin vb.) oluşur.

Step-by-Step Solution

1
Çalı formasyonlarını ve oluşum nedenlerini tanımla.
Maki (kızılçam tahribi), Garig (maki tahribi) ve Psödomaki (Karadeniz orman tahribi) Türkiye'deki temel çalı formasyonlarıdır.
Soruda istenen yanlış bilgiyi bulabilmek için temel tanımları bilmek gerekir.
2
Formasyonlara ait bitki türlerini kontrol et.
Zeytin, zakkum, mersin (Maki); Lavanta, kekik (Garig); Fındık, kızılcık (Psödomaki) doğru eşleştirmelerdir.
Tür bazlı ayrım, formasyonları birbirinden ayıran temel kriterdir.
3
Verilen yanlış türleri analiz et.
Geven, çoban yastığı ve üzerlik otu çalı değil, İç Anadolu gibi karasal bölgelerde görülen step (bozkır) elemanlarıdır.
Yanlış seçeneğin neden yanlış olduğunu belirlemek için bitki türlerinin ait olduğu formasyonu (ot vs. çalı) ayırt etmek gerekir.

Key Concept

Türkiye'de Çalı Formasyonları ve Tür Eşleştirmesi

Hints

1
Çalı formasyonları (maki, garig, psödomaki) her zaman bir orman örtüsünün beşerî müdahalelerle tahrip edildiği alanlarda ortaya çıkar.
2
Verilen seçeneklerdeki bitki türlerini gruplandırmalısın. Lavanta, kekik, zeytin, mersin gibi türler çalı mıdır yoksa ot mudur?
3
Geven, çoban yastığı ve üzerlik otu; İç Anadolu'da yaygın olan 'bozkır' elemanlarıdır. Çalı formasyonu olan maki ile bir ilişkileri yoktur.

Practice More

Karadeniz ve Akdeniz'deki çalı türlerini (örneğin yabani zeytin ile fındık) karşılaştıran bir tablo hazırlayarak aralarındaki farkları pekiştirebilirsin.
Estimated Time:1m 30s
Question 647Question →

Türkiye'de yaklaşık aynı enlem üzerinde yer alan iki kentin termometre ile ölçülen gerçek sıcaklık değerlerinin birbirine eşit olduğu saptanmıştır. Ancak bu iki kentin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık değerleri hesaplandığında, elde edilen sonuçlar arasında 5∘C5^\circ C lik bir fark olduğu görülmüştür.

Buna göre, söz konusu kentlerin aşağıdaki özelliklerinden hangisinin kesinlikle farklı olduğu söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Deniz seviyesinden olan yükseltileri

Answer

İki kentin deniz seviyesinden olan yükseltileri kesinlikle farklıdır.
İndirgenmiş sıcaklık, gerçek sıcaklığa o merkezin yükseltisinden kaynaklanan sıcaklık kaybının eklenmesiyle bulunur (her 200200 metre için +1∘C+1^\circ C). Soruda iki kentin gerçek sıcaklıklarının aynı olduğu, ancak indirgenmiş sıcaklıklarının farklı olduğu belirtilmiştir. Bu durum, bu kentlerin deniz seviyesine indirgenirken üzerlerine eklenen yükselti değerlerinin farklı olduğunu, dolayısıyla kentsel yükseltilerinin kesinlikle birbirinden farklı olduğunu kanıtlar.

Step-by-Step Solution

1
İndirgenmiş sıcaklık formülünü hatırla.
İndirgenmiş Sıcaklık = Gerçek Sıcaklık + (Yükselti / 200200)
Bu formül, yükseltinin sıcaklık üzerindeki etkisini matematiksel olarak devre dışı bırakmak için kullanılır.
2
Verilen verileri analiz et.
Gerçek sıcaklıklar eşit (TG1=TG2T_{G1} = T_{G2}) iken indirgenmiş sıcaklıklar farklıdır (TI1≠TI2T_{I1} \neq T_{I2}).
Formüldeki 'Gerçek Sıcaklık' kısmı sabit kalırken sonuç değişiyorsa, eklenen değerin (Yükselti/200200) farklı olması gerekir.
3
Matematiksel çıkarım yap.
Kent 1 için TI1=TG+(H1/200)T_{I1} = T_{G} + (H_1 / 200) ve Kent 2 için TI2=TG+(H2/200)T_{I2} = T_{G} + (H_2 / 200).
TI1−TI2=5∘CT_{I1} - T_{I2} = 5^\circ C ise, yükselti farkı 5×200=10005 \times 200 = 1000 metredir.

Key Concept

İndirgenmiş sıcaklık, bir yerin yükseltisi yok sayılarak sıcaklığın deniz seviyesine uyarlandığı kuramsal değerdir.

Hints

1
İndirgenmiş sıcaklık kavramı, bir yerin sadece 'yükseltisi' yok sayılsaydı sıcaklığı ne olurdu sorusuna cevap verir.
2
Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark, doğrudan o merkezin deniz seviyesinden yüksekliğine bağlıdır.
3
İki merkezin termometredeki değeri aynı olmasına rağmen deniz seviyesine 'indirildiklerinde' değerler değişiyorsa, kat ettikleri dikey mesafe farklı demektir.

Practice More

İndirgenmiş sıcaklık haritalarında en yüksek sıcaklıkların Güneydoğu Anadolu'da görülmesinin nedenlerini araştırabilirsiniz.

Alternative Method

Matematiksel sağlamlama: Farkın 5∘C5^\circ C olması, iki kent arasında 5×200=10005 \times 200 = 1000 metre yükselti farkı olduğunu gösterir.
Estimated Time:1m 0s
Question 648Question →

Türkiye'de ormanların dağılışı ve yoğunluğu üzerinde nem, yağış ve sıcaklık gibi iklim elemanları temel belirleyicidir. Bölgelerin iklim özelliklerine bağlı olarak ormanların gürlüğü ve yapısı (geniş veya iğne yapraklı) farklılık gösterir.

Buna göre, Türkiye'deki orman varlığı ve özellikleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Türkiye'de ormanların Karadeniz kıyılarında en yoğun olması, bu bölgelerde güneşli gün sayısının ve güneşlenme süresinin çok fazla olmasının bir sonucudur.

Answer

Türkiye'de ormanların Karadeniz kıyılarında en yoğun olmasının temel nedeni güneşlenme süresinin fazla olması değil, nem ve yağış miktarının yüksek, yağış rejiminin ise düzenli olmasıdır.
Türkiye'de ormanların en gür ve yoğun olduğu yer Karadeniz kıyı kuşağıdır. Ancak bu durum, güneşlenme süresinin fazla olmasından değil; nem oranının yüksek, bulutluluğun fazla ve yağış rejiminin her mevsim düzenli olmasından kaynaklanır. Karadeniz Bölgesi, Türkiye'de güneşlenme süresinin en düşük olduğu bölgedir.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'deki orman yoğunluğu ile iklim elemanları arasındaki ilişkiyi analiz et.
Orman yoğunluğu (gürlük) temel olarak nem ve yağış miktarına bağlıdır.
Bitkilerin fotosentez ve büyüme için suya olan ihtiyacı, Türkiye şartlarında orman dağılımını belirleyen en kritik faktördür.
2
Karadeniz Bölgesi'nin güneşlenme özelliklerini değerlendir.
Karadeniz kıyıları, Türkiye'de bulutluluğun en fazla ve güneşlenme süresinin en az olduğu yerdir.
Sürekli yağış ve nemli hava kütleleri bulutluluk oranını artırarak güneşin etkisini azaltır.
3
Seçeneklerdeki yanlış mantığı tespit et.
Karadeniz'deki orman gürlüğünü 'fazla güneşlenme' ile açıklayan ifade hatalıdır.
Gerçekte Karadeniz ormanları, az güneşe rağmen bol nem sayesinde gürleşmiştir.

Key Concept

Türkiye'de orman dağılışını etkileyen faktörler (Nem ve Yağış önceliği)

Hints

1
Türkiye'de ormanların en yoğun olduğu bölge ile güneşin en az görüldüğü bölgeyi karşılaştırın.
2
Karadeniz kıyıları çok yağışlıdır ancak bulutluluk oranı yüksek olduğu için güneşlenme süresi oldukça kısadır.
3
Ormanların gürlüğü güneşli gün sayısına değil, topraktaki suyun ve havadaki nemin sürekliliğine bağlıdır.

Practice More

Orman alt sınırı ile orman üst sınırını belirleyen faktörlerin (nem vs sıcaklık) farkını mutlaka pekiştirin.
Estimated Time:1m 15s
Question 649Question →

Kış mevsimine ait bir deniz seviyesine indirgenmiş izoterm haritası incelendiğinde; eş sıcaklık eğrilerinin denizler üzerinde kuzeye, karalar üzerinde ise güneye doğru kıvrımlar yaptığı (sapma gösterdiği) görülmektedir. Sıcaklık eğrilerinin uzanışında görülen bu sapmaların temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Kıyı ve iç kesimler arasındaki denizellik-karasallık farkı

Answer

İzoterm eğrilerinin kıyı ve iç kesimlerde farklı yönlere sapmasının temel nedeni denizellik ve karasallık farkıdır.
Kış mevsiminde denizler karalardan daha sıcaktır. Deniz seviyesine indirgenmiş bir haritada yükselti etkisi olmadığı için, sıcaklık farkını yaratan temel etken denizellik ve karasallıktır. Sıcak olan deniz yüzeyinde 8∘C8^\circ C izotermi, daha soğuk olan kuzey enlemlere doğru 'sokulur'. Soğuk olan karalar üzerinde ise aynı sıcaklık değerini bulabilmek için daha sıcak olan güney enlemlere inilmesi gerekir, bu da eğrilerin güneye sapmasına neden olur.

Step-by-Step Solution

1
Harita tipini analiz et
Harita 'deniz seviyesine indirgenmiş' olduğu için yükselti faktörü elenir.
İndirgenmiş sıcaklık hesaplanırken her yer 00 metre kabul edilir.
2
Mevsimlik termik farkı belirle
Kış mevsiminde denizler, karalara göre daha geç soğuduğu için daha sıcaktır.
Özgül ısı farkı nedeniyle denizler yavaş ısınır, yavaş soğur.
3
İzotermlerin sapma yönünü yorumla
Sıcak olan deniz üzerinde aynı sıcaklığı bulmak için kuzeye (kutba), soğuk olan kara üzerinde ise güneye (ekvatora) gidilmesi gerekir.
Bu durum izotermlerin denizlerde kuzeye, karalarda güneye bükülmesine neden olur.

Key Concept

İndirgenmiş sıcaklık haritalarında sıcaklık dağılışını etkileyen faktörler (Enlem ve Denizellik-Karasallık)

Hints

1
'İndirgenmiş' kelimesinin geçtiği sorularda yükselti seçeneklerini doğrudan eleyebilirsin.
2
Kışın denizlerin karalara göre daha sıcak olduğunu, yazın ise tam tersi olduğunu düşün.
3
İzotermlerin kuzeye sapması o bölgenin çevresine göre daha sıcak, güneye sapması ise daha soğuk olduğunu gösterir.

Practice More

Türkiye'nin Ocak ve Temmuz ayı indirgenmiş izoterm haritalarını karşılaştırarak, en yüksek ve en düşük sıcaklıkların neden o bölgelerde toplandığını (örneğin kışın en sıcak yerin Akdeniz olması) analiz et.

Alternative Method

Eğer soru yaz mevsimi için sorulsaydı, denizler karalardan daha soğuk olacağı için izotermler denizler üzerinde güneye, karalar üzerinde kuzeye sapacaktı. Bu zıtlığı hatırlamak konuyu kavramanı kolaylaştırır.
Estimated Time:1m 15s
Question 650Question →

Türkiye'nin iklimini etkileyen basınç merkezlerinden biri, kaynağını Basra Körfezi üzerinden alarak özellikle yaz mevsiminde ülkemizin güneydoğusundan giriş yapar. Bu basınç merkezi, beraberinde taşıdığı sıcak ve kuru hava kütleleri nedeniyle sıcaklığın aşırı artmasına ve şiddetli buharlaşmaya yol açar. Bu özelliklere sahip olan basınç merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Basra Termik Alçak Basıncı

Answer

Basra Termik Alçak Basıncı
Basra Termik Alçak Basıncı, Türkiye'yi sadece yaz mevsiminde etkileyen bir sistemdir. Kaynağını Basra Körfezi ve çevresindeki sıcak karalardan aldığı için ülkemize güneydoğudan giriş yapar ve özellikle Güneydoğu Anadolu ile Doğu Anadolu'nun güneyinde aşırı sıcaklara ve buharlaşmaya neden olur.

Step-by-Step Solution

1
Soruda verilen mevsim bilgisini değerlendiriniz.
Merkezin yaz mevsiminde etkili olduğu belirlendi.
Türkiye'de yaz mevsimi denildiğinde akla gelen ana basınç merkezleri Basra ve Asor'dur.
2
Giriş yönünü ve kaynak bölgesini kontrol ediniz.
Güneydoğu Anadolu üzerinden, Basra Körfezi kaynaklı giriş yaptığı görüldü.
Bu coğrafi konum doğrudan Basra sistemini işaret etmektedir.
3
Hava karakterini analiz ediniz.
Sıcak, kuru ve buharlaşmayı artıran karakterde olduğu anlaşıldı.
Basra Termik Alçak Basıncı, çöl üzerinden geldiği için bu karakteristik özellikleri taşır.

Key Concept

Basra Termik Alçak Basıncı'nın yaz mevsimindeki karakteristik özellikleri ve yönü.

Hints

1
Bu merkez, Türkiye'de sadece yaz mevsiminde görülen kuraklık ve aşırı sıcaklarla ilişkilidir.
2
Kaynağını aldığı körfezin ismini taşımaktadır ve Güneydoğu Anadolu üzerinden giriş yapar.
3
Termik kökenli olan bu alçak basınç merkezi, yazın 'çöl sıcaklarını' ülkemize taşır.

Practice More

Basınç merkezlerini kökenlerine göre (Termik ve Dinamik) gruplandırarak kışın ve yazın hangilerinin baskın olduğunu listeleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 651Question →

Türkiye'nin fiziki coğrafya özellikleri göz önüne alındığında, kış mevsiminde batıdan doğuya doğru gidildikçe sıcaklık ortalamalarının belirgin bir şekilde düştüğü görülmektedir. Örneğin; yaklaşık aynı enlemlerde yer alan İzmir ve Van şehirleri karşılaştırıldığında, Van'ın kış sıcaklık ortalamasının İzmir'e göre yaklaşık 10−15∘C10-15^{\circ}C daha düşük olduğu saptanmıştır. İzmir ve Van şehirleri arasındaki bu sıcaklık farkının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Yükseltinin batıdan doğuya doğru artması ve karasallığın şiddetlenmesi

Answer

İzmir ve Van arasındaki sıcaklık farkının temel nedeni, Türkiye'nin özel konumuna bağlı olarak yükseltinin batıdan doğuya doğru artması ve karasallığın şiddetlenmesidir.
İzmir ve Van yaklaşık aynı enlem üzerinde yer almalarına rağmen aralarında büyük bir sıcaklık farkı vardır. Bu durum 'enlem-sıcaklık ilişkisine' ters düşer. Bu farkın temel nedeni, Türkiye'nin batısından doğusuna gidildikçe yükseltinin belirgin şekilde artması ve deniz etkisinden uzaklaşılarak karasallığın şiddetlenmesidir. Van'ın yüksek rakımı ve karasal konumu, kış aylarında İzmir'e göre çok daha soğuk olmasına yol açar.

Step-by-Step Solution

1
Şehirlerin enlem değerlerini kontrol et.
İzmir ve Van yaklaşık aynı enlem üzerindedir (38∘38^{\circ} Kuzey).
Enlem etkisi (matematik konum) aynı enlemdeki merkezlerde sıcaklığın benzer olmasını gerektirir; fark varsa özel konuma bakılmalıdır.
2
Şehirlerin denizellik/karasallık durumunu analiz et.
İzmir kıyıdadır (denizel), Van ise denizden uzak iç kesimdedir (karasal).
Denizler yavaş ısınır yavaş soğur, bu da kıyıların kışın daha ılık olmasını sağlar.
3
Şehirlerin yükselti değerlerini karşılaştır.
İzmir deniz seviyesine yakınken, Van yaklaşık 17001700 metre yükseltiye sahiptir.
Atmosferde yükseldikçe sıcaklık her 200200 metrede yaklaşık 1∘C1^{\circ}C azalır.
4
Verileri birleştirerek temel nedeni belirle.
Hem yükseltinin artması hem de karasallık kış sıcaklıklarını düşürmüştür.
Aynı enlemdeki merkezler arasındaki sıcaklık farkı özel konum (yükselti ve karasallık) ile açıklanır.

Key Concept

Özel Konumun (Yükselti ve Karasallık) Sıcaklık Üzerindeki Etkisi

Hints

1
Şehirlerin harita üzerindeki konumlarını ve denizden uzaklıklarını düşünün.
2
Aynı enlemde yer alan iki merkezde güneş ışınlarının açısı aynı mıdır?
3
Türkiye'nin doğusu ile batısı arasındaki en belirgin fiziki fark yükseltidir.

Practice More

İndirgenmiş sıcaklık haritaları ile gerçek sıcaklık haritaları arasındaki farkları inceleyerek yükselti etkisini daha iyi kavrayabilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 652Question →

Türkiye'de doğal orman örtüsünün insanlar tarafından tahrip edilmesi sonucu ortaya çıkan kısa boylu ağaççıklardan oluşan çalı formasyonları; iklim özellikleri, toprak yapısı ve nem dengesine göre farklı gruplara ayrılır.

Aşağıdaki tabloda bazı çalı formasyonları, bu formasyonların yaygın görüldüğü coğrafi sahalar ve topluluğa ait örnek türler verilmiştir:

Çalı FormasyonuYaygın Görüldüğü Bölge / KuşakÖrnek Tür
MakiAkdeniz ve Ege kıyılarıII
GarigBatı ve Güney Anadolu (Tahrip edilmiş maki sahaları)IIII
PsödomakiKaradeniz kıyı kuşağı (Nemli sahalar)IIIIII

Buna göre; tabloda II, IIII ve IIIIII ile numaralandırılan boşluklara getirilmesi gereken bitki türleri aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: II: Zeytin, IIII: Lavanta, IIIIII: Fındık

Answer

Zeytin, Lavanta ve Fındık türlerini içeren seçenek doğrudur.
Doğru eşleştirmede; II numaralı Akdeniz maki kuşağına Zeytin, IIII numaralı tahrip edilmiş maki alanlarındaki garig topluluğuna Lavanta, IIIIII numaralı Karadeniz kıyı kuşağındaki nemli psödomaki sahasına ise Fındık gelmelidir. Bu üç tür de ait oldukları formasyonların en karakteristik örnekleridir.

Step-by-Step Solution

1
Akdeniz iklim bölgesindeki maki türlerini belirle.
Zeytin, defne, mersin, keçiboynuzu, zakkum, sandal gibi türler makidir.
Maki, Akdeniz ikliminin karakteristik çalı topluluğudur.
2
Makilerin tahribiyle oluşan garig (frigana) türlerini belirle.
Lavanta, kekik, süpürge çalısı, abdestbozan gibi türler garigtir.
Garig, maki örtüsünün daha fazla tahrip edildiği, verimsizleşen sahalarda görülen çok kısa boylu çalı topluluğudur.
3
Karadeniz kıyı kuşağındaki psödomaki (yalancı maki) türlerini belirle.
Fındık, şimşir, kızılcık, muşmula, ıhlamur gibi türler psödomakidir.
Psödomaki, Karadeniz gibi nemli bölgelerde orman tahribiyle oluşan ve genellikle kışın yaprağını döken çalı topluluğudur.

Key Concept

Türkiye'deki çalı formasyonlarının (Maki, Garig, Psödomaki) tür ve bölge bazlı ayrımı.

Hints

1
Makiler kışın yaprağını dökmezken, psödomakilerin çoğu kışın yaprağını döken türlerden oluşur.
2
Garigler, makilerin diz boyu seviyesine kadar gerilediği çok kısa boylu türlerdir; kekik ve lavanta buna örnektir.
3
Karadeniz'de yaygın olan ve tarımı da yapılan fındık, aslında bir psödomaki türüdür.

Practice More

Maki ve psödomaki arasındaki yaprak dökme ve nem isteği farklarını inceleyiniz.

Alternative Method

Eleme yöntemi kullanılarak önce ağaç olan (Kızılçam, Sığla, Kestane) ve ot olan (Geven, Çoban yastığı) türler elendiğinde geriye sadece doğru çalı eşleştirmesi kalır.
Estimated Time:1m 0s
Question 653Question →

Türkiye'nin bitki coğrafyası incelendiğinde; ormanların tahrip edilmesi, iklim değişiklikleri veya toprak yapısındaki farklılıklar sonucunda ağaç, çalı ve ot olmak üzere üç ana bitki formasyonu geliştiği görülür. Çalı formasyonları (maki, garig, psödomaki) genellikle orman örtüsünün ortadan kalktığı alanlarda ikincil olarak ortaya çıkan odunsu topluluklardır.

Buna göre, aşağıda verilen bitki grupları ve karakteristik türleri eşleştirmelerinden hangisi, temsil ettiği ana formasyon tipi (Çalı veya Ot) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Antropojen Bozkır: Yavşan otu, geven ve gelincik

Answer

Antropojen Bozkır: Yavşan otu, geven ve gelincik seçeneği, ot formasyonuna ait olduğu için diğer çalı formasyonlarından ayrılır.
Antropojen bozkır içerisinde yer alan yavşan otu, geven ve gelincik; bitki coğrafyasında 'Ot Formasyonu' başlığı altında incelenir. Diğer seçeneklerdeki maki, psödomaki ve garig ise 'Çalı Formasyonu'nun alt gruplarıdır.

Step-by-Step Solution

1
Bitki formasyonlarını ana gruplarına göre sınıflandırmak.
Maki, garig ve psödomaki 'çalı' formasyonu iken; bozkır, çayır ve savan 'ot' formasyonudur.
Soruda formasyon tipi bakımından farklı olan seçeneği bulmak için bu temel ayrım gereklidir.
2
Verilen bitki türlerinin hangi alt gruba ait olduğunu kontrol etmek.
Zeytin, fındık, lavanta gibi türler odunsu (çalı) yapıda; yavşan otu ve geven ise otsu yapıdadır.
Türlerin fiziksel özellikleri ve yayılış alanları, ait oldukları ana formasyonu belirler.
3
Seçenekler arasında karşılaştırma yaparak farklı olanı belirlemek.
A, B ve C seçenekleri çalı formasyonu başlıklarını ve türlerini içerirken, D seçeneği ot formasyonuna ait olan antropojen bozkırı içermektedir.
Mantıksal eleme yoluyla doğru cevaba ulaşılır.

Key Concept

Türkiye'de Bitki Formasyonlarının (Ağaç, Çalı, Ot) Sınıflandırılması

Hints

1
Odunsu gövdesi olan kısa boylu bitkiler 'çalı', mevsimlik yeşeren yumuşak gövdeliler 'ot' formasyonudur.
2
Maki, garig ve psödomaki Türkiye'deki üç temel çalı tipidir.
3
İç Anadolu'da ormanların yakılmasıyla oluşan gevenli sahaların çalı değil, ot topluluğu (antropojen bozkır) olduğunu hatırlayın.

Practice More

Maki ve psödomaki türlerini birbirine karıştırmamak için türlerin kış ılıklığı isteğini (Akdeniz vs Karadeniz) çalışabilirsiniz.

Alternative Method

Bitkilerin isimlerinden (ot, çalısı vb.) ipucu yakalayabilirsiniz. 'Yavşan otu' ismindeki 'ot' ifadesi, onun ot formasyonuna dahil olduğunu doğrudan gösterir.
Estimated Time:1m 15s
Question 654Question →

Türkiye’de bitki örtüsü üzerinde yapılan bir saha çalışmasında; nemli iklim bölgelerinde ormanların tahribiyle oluşan, bünyesinde kızılcık, fındık ve şimşir gibi kışın yaprağını döken türleri barındıran bitki topluluğu tespit edilmiştir. Bu bitki topluluğu aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılmaktadır?

Show answer & explanation

Answer: Psödomaki (Yalancı maki)

Answer

Psödomaki (Yalancı maki)
Doğru cevap olan ifade, Karadeniz kıyı kuşağı gibi nemli iklim bölgelerinde orman örtüsünün (genellikle geniş yapraklı ormanların) insanlar tarafından tahrip edilmesiyle oluşan, kışın yaprağını döken ağaççıklardan oluşan topluluğu tanımlamaktadır. Kızılcık, fındık, şimşir ve yabani elma gibi türler bu grubun en tipik örnekleridir.

Step-by-Step Solution

1
Bitki formasyonunun türünü belirleme
Soruda verilen kızılcık, fındık ve şimşir gibi türlerin 'çalı' grubunda olduğu tespit edilir.
Soruda hangi formasyon grubunun sorulduğunu anlamak ilk adımdır.
2
İklim ve oluşum şartlarını analiz etme
Nemli iklim bölgeleri (Karadeniz gibi) ve orman tahribi sonucu oluşma özellikleri birleştirilir.
Çalı formasyonları arasındaki farklar görüldükleri iklim ve oluşum nedenlerine dayanır.
3
Tür özelliklerini değerlendirme
Kışın yaprak döken türlerin baskın olması, bu çalı topluluğunu Akdeniz'deki her dem yeşil makilerden ayırır ve psödomaki sonucuna ulaştırır.
Psödomakiyi makiden ayıran en temel fark kışın yaprak döken türlerin varlığıdır.

Key Concept

Psödomaki (Yalancı maki) formasyonu ve özellikleri

Hints

1
Bu çalı topluluğu Türkiye'de en çok Karadeniz kıyılarında görülür.
2
Kelime anlamı 'yalancı maki'dir; makilere benzese de kışın yaprak döken ağaç türlerinden oluşur.
3
Fındık, kızılcık ve şimşir bu formasyonun en karakteristik bitki türleri arasındadır.

Practice More

Karadeniz ve Akdeniz'deki çalı formasyonlarını 'yaprak dökme' durumuna göre karşılaştırarak çalışabilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 655Question →

Türkiye'de karasal iklim; denizden uzaklık, yükselti ve enlem gibi faktörlerin etkisiyle 'İç Anadolu', 'Doğu Anadolu' ve 'Güneydoğu Anadolu' tipi olmak üzere farklı karakteristik özellikler sergilemektedir. Bu iklim tiplerinin özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Güneydoğu Anadolu tipi karasal iklimde kış sıcaklıklarının İç Anadolu ve Doğu Anadolu'dan daha düşük seyretmesi, deniz etkisine tamamen kapalı olmasından kaynaklanmaktadır.

Answer

Güneydoğu Anadolu'da kış sıcaklıklarının diğer karasal bölgelerden daha düşük olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır.
Doğru yanıt olan seçenek, Güneydoğu Anadolu'da kış sıcaklıklarının diğer karasal bölgelerden daha düşük olduğunu iddia etmektedir. Oysa Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin en güneyinde yer alması (enlem etkisi) ve yükseltisinin Doğu veya İç Anadolu kadar fazla olmaması nedeniyle kış mevsimini diğer karasal alanlara göre daha ılık geçirir. Bu bölgede kışın kar yağışı ve don olayları görülse de, şiddeti ve süresi İç Anadolu veya Doğu Anadolu ile kıyaslanamaz.

Step-by-Step Solution

1
Karasal iklimin Türkiye'deki üç alt tipini (İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu) konum ve yükselti açısından analiz et.
İç Anadolu orta yükseltide ve iç kısımda, Doğu Anadolu en yüksekte, Güneydoğu Anadolu ise en güneyde ve nispeten alçaktadır.
Sıcaklık ve yağış rejimleri bu coğrafi farklılıklara göre şekillenir.
2
Kış sıcaklıklarını kıyasla.
Güneydoğu Anadolu'nun kış ortalaması 3−4∘C3-4^\circ C iken, İç Anadolu'da 0∘C0^\circ C civarı, Doğu Anadolu'da ise −10∘C-10^\circ C altındadır.
Güneydoğu'nun daha güneyde (enlem) ve daha alçakta olması kış ılıklığı sağlar.
3
Seçeneklerdeki ifadeleri doğrula.
Güneydoğu Anadolu'nun kışın daha soğuk olduğunu söyleyen ifade coğrafi gerçeklerle çelişir.
Karasallık şiddetli olsa da enlem etkisi kış sıcaklıklarını yükseltir.

Key Concept

Karasal İklimin Bölgesel Farklılıkları ve Faktörleri

Hints

1
Türkiye'de kış sıcaklıkları üzerinde enlem (kuzey-güney) ve yükselti (batı-doğu) temel belirleyicilerdir.
2
Güneydoğu Anadolu, Türkiye'nin en güneyinde yer aldığı için kışın Güneş ışınlarını daha büyük açıyla alır.
3
Erzurum-Kars'ta kışın −30∘C-30^\circ C'ler görülürken, Gaziantep veya Şanlıurfa'da sıcaklıkların sıklıkla sıfırın üzerinde kaldığını hatırlayın.

Practice More

İç Anadolu ve Erzurum-Kars arasındaki yağış mevsimi farkının (İlkbahar vs Yaz) nedenlerini araştırınız.
Estimated Time:1m 15s
Question 656Question →

Türkiye'de deniz kıyısında yer alan ve enlem dereceleri birbirine oldukça yakın olan iki farklı merkezden; birincisinin yıllık ortalama yağış miktarının yaklaşık 2300mm2300 mm, ikincisinin ise yaklaşık 820mm820 mm olduğu tespit edilmiştir.

Bu iki merkezin yıllık yağış miktarları arasındaki bu belirgin farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Kıyı gerisindeki dağların yükseltisi, kıyıya olan uzaklığı ve uzanış doğrultusu

Answer

Yağış miktarındaki belirgin farkın temel nedeni, kıyı gerisindeki dağların yükseltisi, kıyıya olan uzaklığı ve uzanış doğrultusudur.
Türkiye'de deniz kıyısında yer almalarına rağmen yağış miktarları çok farklı olan şehirlerin (Örn: Rize - Trabzon veya Antalya - Adana) bu durumunun temel sebebi kıyı gerisindeki dağların yükseltisi ve kıyıya olan mesafesidir. Dağlar ne kadar yüksekse ve kıyıya ne kadar yakınsa, denizden gelen nemli hava o kadar hızla yükselir, soğur ve bol yağış bırakır.

Step-by-Step Solution

1
Verilen verileri analiz etme
İki merkez de kıyıda ve benzer enlemdedir, ancak birisi diğerinden yaklaşık 3 kat fazla yağış almaktadır.
Yağış farkının matematiksel konumla (enlem) veya deniz kıyısında olmayla (denizellik) açıklanamayacağını belirlemek için.
2
Yer şekilleri ve yağış ilişkisini değerlendirme
Dağların kıyıya paralel uzandığı bölgelerde (Karadeniz ve Akdeniz), dağların kıyıya hemen başladığı ve yükseltisinin fazla olduğu yerlerde orografik (yamaç) yağışları artar.
Türkiye'deki ekstrem yağış farklarının (örneğin Rize vs. Trabzon) nedenini bulmak için.
3
Sonuca ulaşma
Yağış miktarındaki bu farkın temel sebebi özel konum şartlarından olan yer şekilleridir.
Miktar farkını açıklayan en güçlü coğrafi prensibi tespit etmek için.

Key Concept

Orografik (Yamaç) Yağışlar ve Yer Şekillerinin Etkisi

Hints

1
Sorudaki 2300 mm ve 820 mm değerleri Karadeniz Bölgesi'ndeki Rize ve Trabzon illerini temsil etmektedir.
2
Bu iki şehir de kıyıda olmasına rağmen aralarındaki yağış farkı, arkalarındaki dağların (Kaçkar Dağları ve Canik Dağları gibi) özelliklerinden kaynaklanır.
3
Denizden gelen nemli havanın bir engel ile karşılaşıp yükselmesi olayına (yamaç yağışı) odaklanın.

Practice More

Konveksiyonel yağışların Türkiye'deki dağılışını ve İç Anadolu ile Erzurum-Kars arasındaki mevsimsel farkını inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Aynı mantığı Antalya (yaklaşık 1000 mm) ve Adana (yaklaşık 600 mm) şehirleri için de kurabilirsiniz; Antalya'da dağlar kıyının hemen gerisinden yükselirken, Adana'da (Çukurova) dağlar çok daha içeridedir.
Estimated Time:1m 15s
Question 657Question →

Türkiye'nin batısında, özellikle Ege Denizi ve kıyılarında yaz mevsiminde etkili olan; Balkanlar üzerindeki yüksek basınç alanı ile Doğu Akdeniz ve Basra çevresindeki alçak basınç merkezi arasındaki basınç farkına bağlı olarak kuzeyden güneye doğru esen, serinletici karakterdeki rüzgar aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Etezyen

Answer

Ege Denizi'nde yaz aylarında kuzeyden güneye doğru esen ve serinletici etki yapan rüzgar Etezyen'dir.
Etezyen rüzgarı, yaz aylarında Doğu Akdeniz ve Ege'de etkili olan, kuzey yönlü, Balkanlar ve Basra arasındaki basınç farkından kaynaklanan düzenli bir rüzgardır. Bu rüzgar, Ege kıyılarında sıcaklığı düşürerek nemli havanın bunaltıcı etkisini azaltır.

Step-by-Step Solution

1
Konum ve mevsim özelliklerini belirleme
Ege Denizi ve yaz mevsimi odak noktasıdır.
Soruda verilen coğrafi alan ve zaman dilimi, rüzgarın türünü belirlemede temel kriterdir.
2
Oluşum mekanizmasını analiz etme
Balkanlar'daki yüksek basınç ile Basra'daki alçak basınç arasındaki fark.
Günlük meltemlerden farklı olarak, genel atmosfer sirkülasyonu ve büyük basınç merkezlerinin etkileşimi söz konusudur.
3
Rüzgarın yön ve karakterini eşleştirme
Kuzeyden güneye esen, serinletici rüzgar Etezyen'dir.
İmbat günlük bir deniz meltemiyken, Etezyen daha geniş kapsamlı ve basınç farkı kökenli bir rüzgardır.

Key Concept

Türkiye'yi Etkileyen Yerel Rüzgarlar ve Basınç İlişkisi

Hints

1
Bu rüzgar özellikle Ege Denizi üzerinden eserek kıyıların serinlemesine yardımcı olur.
2
Oluşumunda Basra alçak basıncının yazın Türkiye üzerindeki çekim gücü etkilidir.
3
Genellikle İzmir'deki deniz meltemi olan İmbat ile karıştırılır ancak daha geniş bir alanı etkiler.

Practice More

Fön rüzgarlarının Doğu Karadeniz ve Toroslar üzerindeki tarımsal etkilerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 658Question →

Klimatolojik çalışmalarda yağışın oluşabilmesi için havanın doyma noktasına (bağıl nemin %100'e) ulaşması gerektiği vurgulanır. Ancak bir hava kütlesinin doyma noktasına ulaşması, o bölgeye her zaman doyurucu bir yağış bırakacağı anlamına gelmez. Türkiye'nin bazı yörelerinde, belirli mevsimlerde hava doyma noktasına çok yakın olmasına rağmen atmosferik nem miktarının (Mutlak NemMutlak\ Nem) aşırı düşük olması nedeniyle beklenen hidrometeorolojik düşüş (yağmur veya kar) gerçekleşmez; bunun yerine yüzeye yakın katmanlarda yoğunlaşma ürünleri gözlenir.

Türkiye'nin mutlak, maksimum ve bağıl nem özellikleri dikkate alındığında, bu meteorolojik paradoksu en iyi açıklayan durum aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Erzurum-Kars Platosu'nda kış aylarında termik yüksek basıncın etkisiyle sıcaklıkların çok düşmesi sonucu havanın nem taşıma kapasitesinin daralması, buna bağlı olarak bağıl nemin yüksek çıkmasına rağmen sadece sis ve kırağı oluşması

Answer

Erzurum-Kars Platosu'nda kış aylarında sıcaklığın çok düşmesiyle maksimum nemin (kapasitenin) aşırı daralması, havadaki az miktardaki mutlak nemin bağıl nemi %100'e yaklaştırması ancak kar yağdıracak yeterli su hacmi olmadığı için sis/kırağı görülmesidir.
Doğru yanıt, aşırı soğuma nedeniyle havanın nem taşıma kapasitesinin (maksimum nem) minimum seviyeye indiği durumu açıklamaktadır. Bu koşullarda matematiksel olarak bağıl nem yüksek hesaplanır ancak havada kristalleşip yere düşecek kadar gerçek su buharı (mutlak nem) bulunmadığı için kar yağışı yerine sadece yüzeyde sis veya kırağı oluşumu gözlenir.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki meteorolojik paradoksun değişkenlerini analiz et
Durum: Bağıl Nem %100'e çok yakın (Doyma noktasında) + Mutlak Nem çok düşük (Havada su yok) + Sonuç: Beklenen kar/yağmur yok, sadece sis var.
Sorunun kökünde yatan asıl mantığı ve aranması gereken bölgesel iklim şartını tespit etmek.
2
Bağıl nem formülünü matematiksel olarak yorumla
Bag˘ıl Nem=Mutlak NemMaksimum Nem×100Ba\breve{g}\imath l\ Nem = \frac{Mutlak\ Nem}{Maksimum\ Nem} \times 100 formülüne göre, sonucun yüksek (%100) çıkması, paydanın (Maksimum Nem) çok küçük olmasına bağlıdır.
Havadaki su miktarının (pay) düşük olmasına rağmen oranın nasıl yüksek çıkabildiğini ispatlamak.
3
Maksimum nemi düşüren temel etkeni belirle ve Türkiye coğrafyasına uygula
Maksimum nem doğrudan sıcaklıkla doğru orantılıdır. Paydanın çok küçülmesi için havanın çok soğuk olması gerekir. Türkiye'de bu durumun en şiddetli yaşandığı yer kış aylarında Sibirya yüksek basıncının da etkisiyle Erzurum-Kars Platosu'dur.
Teorik meteorolojik bilgiyi spesifik bir Türkiye bölgesiyle eşleştirerek doğru seçeneğe ulaşmak.

Key Concept

Sıcaklık, Mutlak Nem ve Maksimum Nem Arasındaki İlişki (Bağıl Nem Paradoksu)

Hints

1
Bağıl nem formülünü hatırlayın: (Mutlak Nem / Maksimum Nem) * 100. Bu oranın yüksek çıkması için pay (mutlak nem) büyük veya payda (maksimum nem) çok küçük olmalıdır.
2
Soru metni, havada çok az su bulunmasına rağmen havanın 'dolu' görünmesini soruyor. Havanın kapasitesi ne zaman çok küçülür?
3
Havanın nem taşıma kapasitesi (maksimum nem) sıcaklıkla doğru orantılıdır. Türkiye'de kışın en düşük sıcaklıkların ve don olaylarının yaşandığı, dolayısıyla havanın kapasitesinin en aza indiği bölgeyi düşünün.

Practice More

Fön rüzgârlarının bağıl nem üzerindeki etkisini ve Kırkikindi yağışlarının oluşum mekanizmasını (konveksiyonel yağış) termodinamik kurallara göre tekrar inceleyin.

Alternative Method

Mantıksal eleme yöntemi: B seçeneği Güneydoğu'da yazın doyma noktasına ulaşıldığını iddia eder (yanlış, hava çok kurudur). C seçeneği Karadeniz dağlarında bağıl nemin sıfırlandığını iddia eder (yanlış, yağış için %100 olmalıdır). D seçeneği yükselen havanın kapasitesinin arttığını iddia eder (yanlış, yükselen hava soğur ve kapasitesi daralır). E seçeneği Fön rüzgarının havayı doyma noktasına ulaştırdığını iddia eder (yanlış, Fön havayı kurutur). Geriye tek geçerli termodinamik doğrusu kalır.
Estimated Time:2m 0s
Question 659Question →

Türkiye'nin iklim özelliklerini etkileyen faktörler dikkate alındığında, hazırlanan bir "Türkiye Ocak Ayı İndirgenmiş Sıcaklık Haritası"nda en yüksek sıcaklık değerlerinin Akdeniz kıyı kuşağında görülmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkisi olduğu savunulamaz?

Show answer & explanation

Answer: Bölgedeki merkezlerin ortalama yükselti değerlerinin deniz seviyesine yakın olması

Answer

Bölgedeki merkezlerin ortalama yükselti değerlerinin deniz seviyesine yakın olması
İndirgenmiş sıcaklık haritaları hazırlanırken tüm noktaların yükseltisi 0 metre (deniz seviyesi) kabul edilir. Bir yerin gerçek yükseltisi ne olursa olsun, hesaplama sırasında bu fark matematiksel olarak elenir. Dolayısıyla Akdeniz kıyılarının indirgenmiş haritada sıcak çıkmasının nedeni gerçek yükseltisinin az olması değil; enlem (güneyde olması), denizellik (kıyıda olması) ve nem gibi diğer faktörlerdir.

Step-by-Step Solution

1
İndirgenmiş sıcaklık kavramının tanımını analiz etme
İndirgenmiş sıcaklık hesaplanırken yükselti farkı ortadan kaldırılır; sıcaklık her 200 metrede 1 derece artırılarak deniz seviyesine (0m) indirgenir.
Harita türünün teknik kısıtlamasını anlamak sorunun temelidir.
2
Sıcaklığı etkileyen faktörleri matematik ve özel konum olarak sınıflandırma
Enlem (matematik), denizellik, nemlilik ve dağların uzanışı (özel konum) indirgenmiş haritalarda etkisini göstermeye devam eder.
Hangi faktörlerin haritaya yansıdığını belirlemek gerekir.
3
Yükselti faktörünün harita üzerindeki geçerliliğini sorgulama
İndirgenmiş haritalarda yükselti sabitlendiği için, bir yerin gerçekte alçak veya yüksek olması o haritadaki veriyi değiştirmez.
Doğru seçeneği (savunulamaz olanı) tespit etmek.

Key Concept

İndirgenmiş Sıcaklık ve Yükselti İlişkisi

Hints

1
İndirgenmiş sıcaklık haritalarında yükseltinin her yerde sıfır kabul edildiğini unutmayın.
2
Eğer bir haritada yükselti faktörü elenmişse, o haritadaki sıcaklık farklarını yükseltiyle açıklayamazsınız.
3
Akdeniz'in alçak olması gerçek sıcaklığını etkiler, ancak 'indirgenmiş' harita her yeri deniz seviyesinde varsaydığı için bu bir neden sayılamaz.

Practice More

Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki farkın en fazla olduğu bölge olan Doğu Anadolu Bölgesi ile ilgili soruları inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 660Question →

Türkiye'de çalı formasyonları, doğal orman örtüsünün beşerî faaliyetlerle tahrip edilmesi sonucu ortaya çıkan ikincil (sekonder) bitki topluluklarıdır. Bu toplulukların tür çeşitliliği, yapısı ve dağılışı; tahribatın yaşandığı bölgenin nem ve sıcaklık koşullarıyla doğrudan ilişkilidir.

Buna göre, çalı formasyonlarının tür eşleştirmeleri ve yetişme ortamları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Karadeniz kıyı kuşağında geniş yapraklı ormanların tahrip edilmesiyle oluşan psödomaki topluluğu içerisinde fındık, şimşir, kızılcık ve muşmula gibi türler yaygın olarak görülür.

Answer

Karadeniz kıyı kuşağında ormanların tahribiyle oluşan psödomaki topluluğu fındık, şimşir ve kızılcık gibi türleri içerir.
Psödomaki, Karadeniz Bölgesi gibi yağışlı ve nemli bölgelerde geniş yapraklı ormanların tahrip edilmesiyle ortaya çıkan 'yalancı maki' topluluğudur. Fındık, şimşir, kızılcık, muşmula ve yabani elma gibi türler bu formasyonun en tipik üyeleridir ve kışın yaprak döken türleri de bünyesinde barındırır.

Step-by-Step Solution

1
Çalı formasyonlarının oluşum mantığını analiz et.
Çalılar orman tahribi sonucu oluşur (Maki < Kızılçam, Garig < Maki, Psödomaki < Karadeniz ormanları).
Türkiye'deki çalı gruplarının tamamı sekonder (ikincil) karakterdedir.
2
Türleri ve bölgeleri eşleştir.
Maki (Akdeniz/Ege), Garig (Akdeniz/Ege - daha kurak), Psödomaki (Karadeniz).
Her formasyonun iklim isteği farklıdır.
3
Seçeneklerdeki tür bazlı hataları ayıkla.
Lavanta ve kekiğin garig olduğu, sandal ve defnenin maki olduğu ve Karadeniz'e özgü olanın psödomaki olduğu belirlenir.
Türlerin karakteristik özelliklerini bilmek doğru sınıflandırma için gereklidir.

Key Concept

Türkiye'de çalı formasyonlarının (Maki, Garig, Psödomaki) tür içeriği ve coğrafi dağılışı.

Hints

1
Türkiye'deki çalı formasyonlarını üç ana gruba ayırarak düşünün: Maki, Garig ve Psödomaki.
2
Hangi çalı grubunun hangi bölgedeki ormanların tahribiyle oluştuğunu hatırlayın. Karadeniz'e özgü olan 'yalancı' hangisidir?
3
Fındık ve şimşir gibi nem seven bitkilerin Karadeniz ormanları tahrip edildiğinde ortaya çıktığını ve buna psödomaki denildiğini unutmayın.

Practice More

Garig ve Maki türlerini birbirinden ayıran temel faktörleri (toprak yapısı ve tahribat şiddeti) gözden geçirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
PreviousPage 33 / 38Next